SAMENVATTING RECHTSSOCIOLOGIE

RECHTSSOCIOLOGIE SAMENVATTING


Sociologisch speelveld. Essentie
Op ontdekkingstocht door een bekend gebied ? Over eigen aard van
samenleving
 Sociologie = ‘samenlevingskunde’ of ‘studie van maatschappij’
 Sieyès (18e – 19e E) : term ‘sociologie’ = volkssoevereiniteit
 Leer die een rechtvaardige & revolutionaire inrichting van samenleving voorschreef
 1789 : sociologie als normatieve benadering van samenleving
 Comte : heruitvinding van term ‘sociologie’ = beschrijvende empirische wetenschap van
samenleving
 Taak van sociologen om samenleving op objectieve & empirische wijze te doorgronden
 Sociale verbanden, kenmerken, wetmatigheden

Beeld van titel
 Het speelveld, de spelregels, het spel & de spelers → Het sociologisch speelveld. De essentie
 Fundamenteel sociologische verhouding tussen samenleving (speelveld), sociale spelregels
(wetten & gedragsregels), maatschappelijke spelers (mensen, organisaties, instituties) & spel
 Samenlevingsspel : spelregels, posities, rollen, hogere of lagere status, communiceren &
interageren, formele & informele leiders, ruimte rond speelveld
 Positie van socioloog (tribune) : neutrale waarnemers bekijken alles met nodige distantie
 Sociale werkelijkheid : minder duidelijk afgebakend

Dagelijkse leven door sociologische lens
 Sociologische lens vereist
 Professioneel instrument dat het mogelijk maakt om beeld te vormen van structuur van
zichtbare sociale werkelijkheid
 Betekenis geven aan waarnemingen van samenleving
 Sociologische verbeelding (social imagination) (Mills)
 Vermogen om te begrijpen dat iemands individuele ervaringen in verband staan met
maatschappelijke krachten & ruimere historische context
 3 Componenten van sociologische verbeelding
 Geschiedenis
 Biografie
 Sociale structuur
 Vermogen om van perspectief te veranderen door afstand te nemen van actuele toestand &
alternatief standpunt in te nemen
 Sociologische kennis overstijgt schijnbare vanzelfsprekendheden van dagelijkse leven zodat
nieuw perspectief mogelijk wordt
 Ervaring van dagelijkse werkelijkheid moet in haar ruimere historische & sociale context
worden geplaatst
 Vermogen om ander perspectief aan te nemen

,Selectieve waarneming
 Vaststelling dat routineus denken & handelen zo diep zijn ingebed in dagelijkse leven dat zij enige
geldige waarheid schijnen uit te maken
 Onze waarneming wordt selectief
 Aantal kenmerken die selectiviteit van alledaagse waarneming verklaren
 Fysische & sociale beperkingen
 Belangen
 Kennis & informatie
 Voorkeuren & afkeer : socialisatieproces

Referentiekaders
 Vanuit onze eerdere ervaringen bouwen we stapsgewijs een raamwerk op dat onze latere
waarnemingen zal beïnvloeden
 ‘Sociale bril’ : bepaalde lens waardoor je verschillende kijk krijgt op zelfde werkelijkheid
 Kenmerken van referentiekaders (of sociale bril)
 Referentiekader vormt geheel : iedereen heeft maar 1 sociale bril
 Referentiekader is stabiel, maar niet onveranderlijk
 In samenleving bestaan zoveel referentiekaders als er individuen zijn
 Gedeelde referentiekaders ontstaan wanneer grote groepen individuen in ongeveer dezelfde
omstandigheden opgroeien of werken → sterk gelijkende referentiekaders
 Zakelijke werkelijkheid ↔ beleefde werkelijkheid
 Gepercipieerde werkelijkheid stuurt handelen even sterk als zakelijke werkelijkheid
 Mechanisme van zichzelf waarmakende voorspelling : self-fulfilling prophecy
(pygmalioneffect)
 Stereotypes
 Sociologische verbeelding vraagt dat we onze sociale bril afzetten
 Referentiekader legt onze sociologische verbeelding aan banden
 Sociale bril maakt waarneming selectief & voedt vooroordelen & stereotypes
 Sociologie streeft naar onbevooroordeelde, neutrale beeldvorming van maatschappelijk
realiteit & vereist dat we zoveel mogelijk afstand nemen van ingesleten routines in dagelijkse
leven
 Sociologische verbeelding stelt ons in staat om verder te kijken dan selectieve waarneming
die hoort bij common sense

Over sport
 Niet 1 universele sociologische verbeelding
 Verschillende sociologen zullen sociale werkelijkheid op verschillende wijze benaderen &
verklaren
 Geen monopolie
 Beperkt houdbaar

Stap verder
 Common sense
 Sociologie (sociaal-wetenschappelijke kennis)

Echtscheiding is verbonden met wijze waarop samenleving is ingericht

, Arbeid
 Latentedeprivatiemodel (Jahoda)
 Bepaalde arbeid vervult naast manifeste functie (inkomen & materiële voordelen) ook aantal
latente functies
 5 Latente functies
 Structureert tijd
 Sociale contacten & sociale ervaringen
 Verbindt individu met doeleinden die persoonlijke preferenties overstijgen
 Status & identiteit
 Dwingt tot activiteit, biedt kansen & dwingt tot ontwikkelen & uitdrukken van
competenties & vaardigheden

Eerste definitie van sociologie
 Aantal elementen gemeen aan definities
 Sociaal handelen
 Sociale interacties & relaties
 Sociale omgeving die sociaal handelen beïnvloedt
 Voorspelbaarheid van handelen
 Mensen als sociaal product
 Diverse samenlevingsverbanden
 Samenleving
 Sociologie is de wetenschap
 Die de maatschappelijke patronen & structuren bestudeert, in hun ontstaan, bestaan &
veranderen
 En tevens het sociaal handelen van mensen, in interactie met deze patronen & structuren
 Maatschappelijke patronen & structuren
 Gedragspatronen (positioneel) ↔ patronen van opvattingen (symbolisch)
 Positionele structuren : meteen zichtbaar via interactie- & communicatiepatronen
 Symbolische structuren (of cultuurpatronen) : opvattingen
 Waarden & normen, doelstellingen & verwachtingen
 Sociaal handelen van mensen
 Patronen (of structuren) staan in voortdurende wisselwerking met sociaal handelen
 Handelen is enkel sociaal handelen voor zover het rechtstreeks of onrechtstreeks wordt
beïnvloed door handelen van anderen
 Sociologen proberen sociaal handelen te beschrijven, analyseren, verklaren & voorspellen
 Veronderstelt sociologische verbeelding

Samenleving is veld van tegengestelde krachten
 Actieve tegengestelde krachten
 Centrifugaal (middelpuntvliedend) : sociale uitsluiting
 Sociale handelingen die sociale weefsel uit elkaar rukken
 Centripetaal (middelpuntzoekend) : sociale cohesie
 Houden samenleving bijeen
 Tegengestelde krachten
 Individu ↔ samenleving (nature ↔ nurture)
 Mogelijkheden ↔ beperkingen
 Solidariteit (cohesie, samenwerking) ↔ strijd (conflict)
 Gelijkheid ↔ ongelijkheid