(Mogelijke) examenvragen Inleiding tot de algemene literatuurwetenschap

(Mogelijke) examenvragen
Wie is Victor Sjklovski? / wat is остранение? Tot welke stroming behoort
остранение?
Victor Sjklovski (1893-1984) is één van de belangrijkste figuren in het Russisch formalisme.
Volgens hem moet de kunst de werkelijkheid terug tonen zoals we die verleerd hebben te
zien. Dat doet de kunst door middel van остранение (ostranenie, vervreemding).
Oстранение maakt op het eerste gezicht de werkelijkheid vreemd ( door taalgebruik in de
literatuur), maar laat ons toe om de werkelijkheid terug te zien zoals ze is. Het is onderhevig
aan gewenning, zodat het vervreemden voortdurend hernieuwd moet worden.

Wat is het verschil tussen Russisch formalisme en New Criticism?
Het formalisme had wel invloed op Westerse literatuurwetenschap, maar daarin is dit deel
van het denken verloren gegaan: volgens de New Critics onderscheidt de kunst zich van de
werkelijkheid maar is het niet de taak van de kunst om mensen op een nieuwe manier naar
de werkelijkheid te laten kijken.

Wat is het verband tussen het Praags structuralisme en het Russisch formalisme?
 Het Russisch formalisme gaat uit van de vorm van het literaire werk. Dat verschilt van
de werkelijkheid door de manier waarop het vormgegeven is ( de literatuur
vervormt de werkelijkheid, en kan dus niet de werkelijkheid zijn), en dat maakt ook de
functie uit van kunst, of anders gezegd: het effect op de lezer. De formalisten
onderhielden nauwe banden met de Russische avant-garde, zoals de Russische
futuristen ( Majakovski). Het gaat hen om het bestuderen van de literariteit van een
tekst (literaturnosc), die bepaald wordt door formele procedés als ritme, klank en
genre. De ware betekenis van een kunstwerk zit in de vorm. De vorm onderscheidt de
werkelijkheid van de literatuur. Het onderscheidt ook het verhaal van de vertelling, de
inhoud van de vorm, of de fabula van het sujet. Victor Sjklovski is één van de
belangrijkste figuren in het Russisch formalisme. Hij stelt vast dat we de werkelijkheid
niet meer zien zoals ze is: we zijn zo gewend aan de verschijningen van de
werkelijkheid dat we “het gewone niet meer waarnemen, niet gezien, alleen nog
herkend”. Als we de werkelijkheid terug willen zien zoals ze is, dan moet het van zijn
vertrouwdheid en vanzelfsprekendheid ontdaan worden. We moeten de werkelijkheid
als met nieuwe ogen kunnen bekijken. Dat is de taak van kunst: de werkelijkheid
terug tonen zoals we die verleerd hebben te zien. Dat doet de kunst door middel van
остранение (ostranenie, vervreemding). Oстранение maakt op het eerste gezicht de
werkelijkheid vreemd ( door taalgebruik in de literatuur), maar laat ons toe om de
werkelijkheid terug te zien zoals ze is. Het is onderhevig aan gewenning, zodat het
vervreemden voortdurend hernieuwd moet worden.
 Het Praagse structuralisme is een rechtstreekse afstammeling van het Russisch
formalisme. De Praagse structuralisten werkten verder op het Russische formalisme
en voegden daar de fenomenologie van Husserl aan toe ( de werkelijkheid kan
alleen worden waargenomen via de zintuigen, dus is per persoon anders), en de
structuralistische linguïstiek van De Saussure ( betekenissen worden gevormd door
de samenwerking van tekens). Ze leggen de grondslagen van de semiotiek en leggen
steeds de band met de werkelijkheid. Tekens vormen de systemen en die systemen
staan met elkaar in verband en functioneren in een groter verband. Bijzonder is dat
het gaat om dynamische structuren die evolueren en veranderen. Belangrijk begrip is
foregrounding, het ‘op de voorgrond plaatsen’: belangrijke elementen worden naar
voren gehaald en dat kan alleen maar omdat een tekst een geheel is van relaties,