COMMUNICATIE
COMMUNICATIE...................................................................................................................................................... 1
HOOFDSTUK 0: OMGAAN MET FEEDBACK EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN EN ATTITUDES ..................... 3
01. omgaan met feedback .............................................................................................................................. 3
0.1.1 Wat is feedback? ........................................................................................................................... 3
0.1.2 Goede feedback? .......................................................................................................................... 3
0.1.3 aandachtspunten voor de gever van feedback ............................................................................. 3
0.1.4 aandachtspunten voor de ontvanger van feedback ..................................................................... 3
0.1.5 waarderende feedback ................................................................................................................. 4
02. communicatieve vaardigheden ................................................................................................................ 4
03. attitudes .................................................................................................................................................... 5
HOOFDSTUK 1: RELATIEGERICHT WERKEN IN DE BEGELEIDING ............................................................................. 6
1.1 Kwaliteiten van de begeleider .................................................................................................................. 6
1.2 contact maken .......................................................................................................................................... 6
1.3 eigen inbreng bij begeleiden .................................................................................................................... 7
1.4 waarom zoeken mensen ondersteuning? ................................................................................................ 7
1.5 voorwaarden voor effectieve begeleiding ................................................................................................ 8
1.6 effectieve methoden van begeleiding ...................................................................................................... 8
1.7 moeilijkheden in het begeleiden en ondersteunen .................................................................................. 8
HOOFDSTUK 2: RELATIE OPBOUWEN ..................................................................................................................... 9
2.1 begeleiders- en cliëntkenmerken ............................................................................................................. 9
2.2 rolverdeling in de relatie ......................................................................................................................... 10
2.3 betrokkenheid met de cliënt .................................................................................................................. 10
2.4 begrip voor de cliënt ............................................................................................................................... 10
2.5 vertrouwen en veiligheid creëren ........................................................................................................... 10
2.6 de relatie effectief onderhouden............................................................................................................ 10
HOOFDSTUK 3: ONDERZOEKENDE HOUDING ....................................................................................................... 11
3.1 Kenmerken van een onderezoekende houding ......................................................................................... 11
3.2 Aspecten van persoonlijkheid .................................................................................................................... 12
3.3 Zelfonderzoek doen .................................................................................................................................... 12
3.4 Zelfreflectie en bewustwording ................................................................................................................. 13
3.5 Een onderzoekende houding in de relatie met de cliënt ........................................................................... 13
3.6 Moeilijkheden bij zelfonderzoek ................................................................................................................ 13
HOOFDSTUK 4: RELATIEGERICHTE COMMUNICATIE ............................................................................................ 14
4.1 Watzlawicks model van communicatie ...................................................................................................... 14
4.2 de relatie bevorderen in de communicatie ................................................................................................ 15
4.3 Moeilijkheden en hindernissen in de relatiegerichte communicatie ......................................................... 16
HOOFDSTUK 5: EMPATISCH LUISTEREN EN ZORGVULDIG KIJKEN ........................................................................ 17
Pagina 1 van 27
, 5.1 empatisch luisteren .................................................................................................................................... 17
5.2 authentiek zijn ............................................................................................................................................ 17
5.3 omgaan met emoties ................................................................................................................................. 17
5.4 afstemmen ................................................................................................................................................. 17
5.5 zorgvuldig kijken ......................................................................................................................................... 18
5.6 reflectief werken ........................................................................................................................................ 18
5.7 moeilijkheden in het echt luisteren ............................................................................................................ 18
HOOFDSTUK 6: OPEN VRAGEN EN DOORVRAGEN ................................................................................................ 19
6.1 De functie van open vragen .................................................................................................................... 19
6.2 Open vragen stellen ................................................................................................................................ 19
6.3 Culturele aspecten in de vraagstelling .................................................................................................... 20
6.4 Doorvragen ............................................................................................................................................. 20
6.5 Moeilijkheden in de vraagstelling ........................................................................................................... 20
HOOFDSTUK 7: SAMENVATTEN EN PARAFRASEREN............................................................................................. 21
7.4 Helpende tips in het parafraserern en samenvatten ................................................................................. 21
7.5 Moeilijkheden in het parafraseren en samenvatten .................................................................................. 21
HOOFDSTUK 8: WAARDEN IN DE RELATIEGRICHTE BEGELEIDING ........................................................................ 22
8.1 Wat zijn waarden? .................................................................................................................................. 22
8.2 Waarden van de begeleider .................................................................................................................... 22
8.3 Dilemma’s ............................................................................................................................................... 22
8.4 Ethische codes ........................................................................................................................................ 23
8.5 Ethische overwegingen (niet kennen) .................................................................................................... 23
8.6 Waarden van de cliënt ............................................................................................................................ 23
8.7 Moeilijkheden in het hanteren van waarden ......................................................................................... 23
HOOFDSTUK 9: MOTIVEREN IN DE RELATIEGERICHTE BEGELEIDING ................................................................... 24
9.1 Motivatie .................................................................................................................................................... 24
9.2 Reden voor verandering ............................................................................................................................. 24
9.3 Motiverende factoren ................................................................................................................................ 24
9.4 De wil (niet kennen) ................................................................................................................................... 25
9.5 Doelen bereiken ......................................................................................................................................... 25
9.6 Effectief motiveren ..................................................................................................................................... 25
9.7 Moeilijkheden in het motiveren ................................................................................................................. 25
HOOFDSTUK 10: HET CULTUREEL BEWUSTZIJN IN DE RELATIEGE’RICHTE BEGELEIDING ..................................... 26
10.1 Wat is cultuur? ................................................................................................................................... 26
10.2 Culturele verscheidenheid ................................................................................................................. 26
10.3 Discriminatie ...................................................................................................................................... 26
10.4 Omgaan met culturele verschillen ..................................................................................................... 27
10.5 Moeilijkheden in het omgaan met diversiteit .................................................................................... 27
Pagina 2 van 27
, HOOFDSTUK 0: OMGAAN MET FEEDBACK EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN
EN ATTITUDES
01. OMGAAN MET FEEDBACK
0.1.1 WAT IS FEEDBACK?
Feedback = Is terugkoppeling aan iemand over het effect van zijn of haar gedrag of prestaties
Verschillende manieren:
- Verbaal
- Non verbaal
- Spontaan
- Op verzoek
0.1.2 GOEDE FEEDBACK?
- Waargenomen en aanwijsbaar
- Concreet en specifiek
- Gaat over het ‘nu’ en niet over situaties uit het verleden > direct
- Subjectief > ik-vorm
- Geeft effect van gedrag weer
- Rekening houden met behoefte van ander
- Selectief
- Juiste omstandigheden en hou het kort
- Hoe komt het aan?
Geheugensteun:
- Feiten
- Effect
- Begrip
- Afspraak
> FEBA
0.1.3 AANDACHTSPUNTEN VOOR DE GEVER VAN FEEDBACK
- Feedback welkom?
- Praat tegen ontvanger, niet over
- Observatie van feitelijk gedrag > ik-boodschap
- Feedback op gedrag, niet de persoon
- Over recent gedrag
- Specifiek en concreet > geef voorbeeld
- Vermijd verwijten
- Geef effect weer
- Kies een gepast moment
- Geef de ander tijd om te reageren
- Vraag om reactie
0.1.4 AANDACHTSPUNTEN VOOR DE ONTVANGER VAN FEEDBACK
- Wees bereid om feedback te ontvangen
- Geef aan als je geen behoefte aan feedback hebt
- Luisteren > feedback is leermiddel
- Vraag indien nodig verheldering
- Verdedig jezelf niet
- Bedank de ander
Pagina 3 van 27
COMMUNICATIE...................................................................................................................................................... 1
HOOFDSTUK 0: OMGAAN MET FEEDBACK EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN EN ATTITUDES ..................... 3
01. omgaan met feedback .............................................................................................................................. 3
0.1.1 Wat is feedback? ........................................................................................................................... 3
0.1.2 Goede feedback? .......................................................................................................................... 3
0.1.3 aandachtspunten voor de gever van feedback ............................................................................. 3
0.1.4 aandachtspunten voor de ontvanger van feedback ..................................................................... 3
0.1.5 waarderende feedback ................................................................................................................. 4
02. communicatieve vaardigheden ................................................................................................................ 4
03. attitudes .................................................................................................................................................... 5
HOOFDSTUK 1: RELATIEGERICHT WERKEN IN DE BEGELEIDING ............................................................................. 6
1.1 Kwaliteiten van de begeleider .................................................................................................................. 6
1.2 contact maken .......................................................................................................................................... 6
1.3 eigen inbreng bij begeleiden .................................................................................................................... 7
1.4 waarom zoeken mensen ondersteuning? ................................................................................................ 7
1.5 voorwaarden voor effectieve begeleiding ................................................................................................ 8
1.6 effectieve methoden van begeleiding ...................................................................................................... 8
1.7 moeilijkheden in het begeleiden en ondersteunen .................................................................................. 8
HOOFDSTUK 2: RELATIE OPBOUWEN ..................................................................................................................... 9
2.1 begeleiders- en cliëntkenmerken ............................................................................................................. 9
2.2 rolverdeling in de relatie ......................................................................................................................... 10
2.3 betrokkenheid met de cliënt .................................................................................................................. 10
2.4 begrip voor de cliënt ............................................................................................................................... 10
2.5 vertrouwen en veiligheid creëren ........................................................................................................... 10
2.6 de relatie effectief onderhouden............................................................................................................ 10
HOOFDSTUK 3: ONDERZOEKENDE HOUDING ....................................................................................................... 11
3.1 Kenmerken van een onderezoekende houding ......................................................................................... 11
3.2 Aspecten van persoonlijkheid .................................................................................................................... 12
3.3 Zelfonderzoek doen .................................................................................................................................... 12
3.4 Zelfreflectie en bewustwording ................................................................................................................. 13
3.5 Een onderzoekende houding in de relatie met de cliënt ........................................................................... 13
3.6 Moeilijkheden bij zelfonderzoek ................................................................................................................ 13
HOOFDSTUK 4: RELATIEGERICHTE COMMUNICATIE ............................................................................................ 14
4.1 Watzlawicks model van communicatie ...................................................................................................... 14
4.2 de relatie bevorderen in de communicatie ................................................................................................ 15
4.3 Moeilijkheden en hindernissen in de relatiegerichte communicatie ......................................................... 16
HOOFDSTUK 5: EMPATISCH LUISTEREN EN ZORGVULDIG KIJKEN ........................................................................ 17
Pagina 1 van 27
, 5.1 empatisch luisteren .................................................................................................................................... 17
5.2 authentiek zijn ............................................................................................................................................ 17
5.3 omgaan met emoties ................................................................................................................................. 17
5.4 afstemmen ................................................................................................................................................. 17
5.5 zorgvuldig kijken ......................................................................................................................................... 18
5.6 reflectief werken ........................................................................................................................................ 18
5.7 moeilijkheden in het echt luisteren ............................................................................................................ 18
HOOFDSTUK 6: OPEN VRAGEN EN DOORVRAGEN ................................................................................................ 19
6.1 De functie van open vragen .................................................................................................................... 19
6.2 Open vragen stellen ................................................................................................................................ 19
6.3 Culturele aspecten in de vraagstelling .................................................................................................... 20
6.4 Doorvragen ............................................................................................................................................. 20
6.5 Moeilijkheden in de vraagstelling ........................................................................................................... 20
HOOFDSTUK 7: SAMENVATTEN EN PARAFRASEREN............................................................................................. 21
7.4 Helpende tips in het parafraserern en samenvatten ................................................................................. 21
7.5 Moeilijkheden in het parafraseren en samenvatten .................................................................................. 21
HOOFDSTUK 8: WAARDEN IN DE RELATIEGRICHTE BEGELEIDING ........................................................................ 22
8.1 Wat zijn waarden? .................................................................................................................................. 22
8.2 Waarden van de begeleider .................................................................................................................... 22
8.3 Dilemma’s ............................................................................................................................................... 22
8.4 Ethische codes ........................................................................................................................................ 23
8.5 Ethische overwegingen (niet kennen) .................................................................................................... 23
8.6 Waarden van de cliënt ............................................................................................................................ 23
8.7 Moeilijkheden in het hanteren van waarden ......................................................................................... 23
HOOFDSTUK 9: MOTIVEREN IN DE RELATIEGERICHTE BEGELEIDING ................................................................... 24
9.1 Motivatie .................................................................................................................................................... 24
9.2 Reden voor verandering ............................................................................................................................. 24
9.3 Motiverende factoren ................................................................................................................................ 24
9.4 De wil (niet kennen) ................................................................................................................................... 25
9.5 Doelen bereiken ......................................................................................................................................... 25
9.6 Effectief motiveren ..................................................................................................................................... 25
9.7 Moeilijkheden in het motiveren ................................................................................................................. 25
HOOFDSTUK 10: HET CULTUREEL BEWUSTZIJN IN DE RELATIEGE’RICHTE BEGELEIDING ..................................... 26
10.1 Wat is cultuur? ................................................................................................................................... 26
10.2 Culturele verscheidenheid ................................................................................................................. 26
10.3 Discriminatie ...................................................................................................................................... 26
10.4 Omgaan met culturele verschillen ..................................................................................................... 27
10.5 Moeilijkheden in het omgaan met diversiteit .................................................................................... 27
Pagina 2 van 27
, HOOFDSTUK 0: OMGAAN MET FEEDBACK EN COMMUNICATIEVE VAARDIGHEDEN
EN ATTITUDES
01. OMGAAN MET FEEDBACK
0.1.1 WAT IS FEEDBACK?
Feedback = Is terugkoppeling aan iemand over het effect van zijn of haar gedrag of prestaties
Verschillende manieren:
- Verbaal
- Non verbaal
- Spontaan
- Op verzoek
0.1.2 GOEDE FEEDBACK?
- Waargenomen en aanwijsbaar
- Concreet en specifiek
- Gaat over het ‘nu’ en niet over situaties uit het verleden > direct
- Subjectief > ik-vorm
- Geeft effect van gedrag weer
- Rekening houden met behoefte van ander
- Selectief
- Juiste omstandigheden en hou het kort
- Hoe komt het aan?
Geheugensteun:
- Feiten
- Effect
- Begrip
- Afspraak
> FEBA
0.1.3 AANDACHTSPUNTEN VOOR DE GEVER VAN FEEDBACK
- Feedback welkom?
- Praat tegen ontvanger, niet over
- Observatie van feitelijk gedrag > ik-boodschap
- Feedback op gedrag, niet de persoon
- Over recent gedrag
- Specifiek en concreet > geef voorbeeld
- Vermijd verwijten
- Geef effect weer
- Kies een gepast moment
- Geef de ander tijd om te reageren
- Vraag om reactie
0.1.4 AANDACHTSPUNTEN VOOR DE ONTVANGER VAN FEEDBACK
- Wees bereid om feedback te ontvangen
- Geef aan als je geen behoefte aan feedback hebt
- Luisteren > feedback is leermiddel
- Vraag indien nodig verheldering
- Verdedig jezelf niet
- Bedank de ander
Pagina 3 van 27
