Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Inleiding 4
1. Het economisch probleem 4
2. Economie: een allocatiewetenschap 4
3. De behoeften ingedeeld 4
4. De middelen ingedeeld 5
1. Vrije en economische goederen 5
2. Consumptie- en investeringsgoederen 5
3. Private en publieke goederen 6
5. De productiefactoren 7
6. Welvaart vs. welzijn 7
7. Micro vs. macro 7
8. Het wetenschapsterrein van de economie 7
9. Methodiek: de ceteris paribus-clausule 8
10. Opportunity cost en de PMC 8
Hoofdstuk 2: Consumenten 9
1. Consumenten in macro- & micro-economie 9
2. Nut 9
1. Totaal nut & marginaal nut 9
2. Nut rangschikken: het preferentieschema 9
3. indifferentiekrommen in 3D 9
4. Eigenschappen van indifferentiekrommen 10
3. Het budget en de prijzen 10
1. De budgetrechte 10
2. het optimum van de consument 10
3. Budgetrechte en inkomensveranderingen 11
4. Budgetrechte en prijswijzigingen 11
4. Nudge 11
5. De wet van de vraag 12
1. Beweging langsheen de vraagcurve 12
2. Verschuiving van de vraagcurve 13
3. Het afleiden van de individuele vraagcurve 13
4. Wanneer verschuift de individuele vraagcurve 13
5. Het afleiden van de collectieve vraagcurve 13
6. Het consumentensurplus 14
1
, 6. De elasticiteit van de vraag 14
1. De prijselasticiteit van de vraag 14
2. De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag 14
3. De inkomenselasticiteit van de vraag 15
4. Het nut van elasticiteitberekeningen 16
7. Het indexcijfer van de consumptieprijzen 16
Hoofdstuk 3: Producenten 17
1. Formularium bij volkomen concurrentie 17
2. Winst: een belangrijk doel voor een onderneming 17
3. Winstmaximalisatie - relatief 18
4. De productiefunctie, productiviteit en wet van toe- en afnemende meeropbrengst 18
1. Productiefunctie en Productiefactoren (KT & LT) 18
2. Productiviteit 19
3. Wet van de toe- en afnemende meeropbrengst 19
4. Totale, gemiddelde en marginale productie 19
5. Het Kostenverloop 19
1. De wet van de toe- en afnemende meeropbrengst versus kostprijs 19
2. Soorten Kosten 20
6. Het opbrengstenverloop 20
7. Opbrengsten, Kosten en Winst 21
1. De totale opbrengsten, totale kosten en totale winst 21
2. De marginale en gemiddelde kosten en opbrengsten 21
8. De aanbodcurve 21
1. De individuele aanbodcurve 21
2. De marktaanbodcurve 22
9. De break-even analyse 23
10. Aanbodelasticiteit 23
Hoofdstuk 4: Marktwerking 24
1. De markt 24
2. Kenmerken van marktvormen 24
3. Volkomen concurrentie 24
1. Kenmerken 24
2. Prijsvorming 25
2
,4. Monopolie 25
1. Kenmerken 25
2. Soorten monopolies 25
① Monopolie als gevolg van een kostenvoordeel 26
② Monopolie als gevolg van wettelijke beperkingen 26
③ Natuurlijk monopolie 26
3. Prijsvorming 26
4. Break-even analyse 28
5. Technisch optimale punt 28
6. Vergelijking tussen monopolie en volmaakte concurrentie 28
5. Oligopolie 29
1. Kenmerken 29
2. Soorten 29
3. Prijsvorming 30
① Concurrentie op basis van aangeboden hoeveelheden 30
② Concurrentie op basis van aangeboden hoeveelheden 32
③ Prijsstarheid in een oligopolische markt 32
6. Monopolistische concurrentie 33
1. Kenmerken 33
2. Prijsvorming 33
7. Bijzondere marktvormen 34
1. Deeleconomie 34
8. Welvaartsverdeling bij marktwerking 35
1. Consumentensurplus (CS) 35
2. Producentensurplus (PS) 35
3. Berekening Consumentensurplus (CS) & Producentensurplus (PS) 35
4. Minimumprijzen & Maximumprijzen 35
5. Invloed van belastingen op CS & PS 36
6. Invloed van subsidies op CS & PS 36
7. Redenen voor het geven van een subsidie of het heffen van een belasting 36
3
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1. Het economisch probleem
Mensen hebben onbeperkte behoeften, maar de middelen die ze nodig hebben om die behoeften te
voldoen zijn schaars ⇒ keuzeprobleem ⇒ schaarse middelen alloceren
2. Economie: een allocatiewetenschap
Keuzeproblemen op verschillende niveaus:
➢ Gezin: Waar inkomen (y), tijd & spaargeld besteden?
➢ Bedrijf: Welk personeel voor functie inzetten?
➢ Overheid (OH): Welke belastingen waaraan aanwenden?
Definitie
Economie: De economie probeert op een rationele manier de keuzes die mensen, bedrijven en
overheden maken, te verklaren.
⊳ Minder brede definitie (welvaart):
Economie is de sociale wetenschap die de productie, distributie en consumptie bestudeert
van welvaart in een samenleving.
Definitie
Allocatieprobleem: Verklaart hoe schaarse middelen (die meerdere aanwendingsmogelijkheden
hebben), aan talrijke behoeften worden toegewezen.
3. De behoeften ingedeeld
2 manieren waarin behoeften kunnen ingedeeld worden:
➢ Primaire/fysiologische/levensnoodzakelijke behoeften (needs)
➢ Voorbeeld: eten, drinken, slapen, kleding, onderdak, veiligheid,...
➢ Secundaire behoeften (wants)
➢ Voorbeeld: onderwijs, cultuur, sport, luxeproducten,...
2 manieren waarin behoeften kunnen ingedeeld worden:
➢ Materiële behoeften → materiële behoeften worden bevredigd door materiële middelen
➢ Voorbeeld: honger ⇨ brood, zin om te lezen ⇨ boek
➢ Immateriële behoeften
➢ Voorbeeld: juridisch advies, verzekeringscontract, geneeskundig onderzoek,...
4
Hoofdstuk 1: Inleiding 4
1. Het economisch probleem 4
2. Economie: een allocatiewetenschap 4
3. De behoeften ingedeeld 4
4. De middelen ingedeeld 5
1. Vrije en economische goederen 5
2. Consumptie- en investeringsgoederen 5
3. Private en publieke goederen 6
5. De productiefactoren 7
6. Welvaart vs. welzijn 7
7. Micro vs. macro 7
8. Het wetenschapsterrein van de economie 7
9. Methodiek: de ceteris paribus-clausule 8
10. Opportunity cost en de PMC 8
Hoofdstuk 2: Consumenten 9
1. Consumenten in macro- & micro-economie 9
2. Nut 9
1. Totaal nut & marginaal nut 9
2. Nut rangschikken: het preferentieschema 9
3. indifferentiekrommen in 3D 9
4. Eigenschappen van indifferentiekrommen 10
3. Het budget en de prijzen 10
1. De budgetrechte 10
2. het optimum van de consument 10
3. Budgetrechte en inkomensveranderingen 11
4. Budgetrechte en prijswijzigingen 11
4. Nudge 11
5. De wet van de vraag 12
1. Beweging langsheen de vraagcurve 12
2. Verschuiving van de vraagcurve 13
3. Het afleiden van de individuele vraagcurve 13
4. Wanneer verschuift de individuele vraagcurve 13
5. Het afleiden van de collectieve vraagcurve 13
6. Het consumentensurplus 14
1
, 6. De elasticiteit van de vraag 14
1. De prijselasticiteit van de vraag 14
2. De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag 14
3. De inkomenselasticiteit van de vraag 15
4. Het nut van elasticiteitberekeningen 16
7. Het indexcijfer van de consumptieprijzen 16
Hoofdstuk 3: Producenten 17
1. Formularium bij volkomen concurrentie 17
2. Winst: een belangrijk doel voor een onderneming 17
3. Winstmaximalisatie - relatief 18
4. De productiefunctie, productiviteit en wet van toe- en afnemende meeropbrengst 18
1. Productiefunctie en Productiefactoren (KT & LT) 18
2. Productiviteit 19
3. Wet van de toe- en afnemende meeropbrengst 19
4. Totale, gemiddelde en marginale productie 19
5. Het Kostenverloop 19
1. De wet van de toe- en afnemende meeropbrengst versus kostprijs 19
2. Soorten Kosten 20
6. Het opbrengstenverloop 20
7. Opbrengsten, Kosten en Winst 21
1. De totale opbrengsten, totale kosten en totale winst 21
2. De marginale en gemiddelde kosten en opbrengsten 21
8. De aanbodcurve 21
1. De individuele aanbodcurve 21
2. De marktaanbodcurve 22
9. De break-even analyse 23
10. Aanbodelasticiteit 23
Hoofdstuk 4: Marktwerking 24
1. De markt 24
2. Kenmerken van marktvormen 24
3. Volkomen concurrentie 24
1. Kenmerken 24
2. Prijsvorming 25
2
,4. Monopolie 25
1. Kenmerken 25
2. Soorten monopolies 25
① Monopolie als gevolg van een kostenvoordeel 26
② Monopolie als gevolg van wettelijke beperkingen 26
③ Natuurlijk monopolie 26
3. Prijsvorming 26
4. Break-even analyse 28
5. Technisch optimale punt 28
6. Vergelijking tussen monopolie en volmaakte concurrentie 28
5. Oligopolie 29
1. Kenmerken 29
2. Soorten 29
3. Prijsvorming 30
① Concurrentie op basis van aangeboden hoeveelheden 30
② Concurrentie op basis van aangeboden hoeveelheden 32
③ Prijsstarheid in een oligopolische markt 32
6. Monopolistische concurrentie 33
1. Kenmerken 33
2. Prijsvorming 33
7. Bijzondere marktvormen 34
1. Deeleconomie 34
8. Welvaartsverdeling bij marktwerking 35
1. Consumentensurplus (CS) 35
2. Producentensurplus (PS) 35
3. Berekening Consumentensurplus (CS) & Producentensurplus (PS) 35
4. Minimumprijzen & Maximumprijzen 35
5. Invloed van belastingen op CS & PS 36
6. Invloed van subsidies op CS & PS 36
7. Redenen voor het geven van een subsidie of het heffen van een belasting 36
3
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1. Het economisch probleem
Mensen hebben onbeperkte behoeften, maar de middelen die ze nodig hebben om die behoeften te
voldoen zijn schaars ⇒ keuzeprobleem ⇒ schaarse middelen alloceren
2. Economie: een allocatiewetenschap
Keuzeproblemen op verschillende niveaus:
➢ Gezin: Waar inkomen (y), tijd & spaargeld besteden?
➢ Bedrijf: Welk personeel voor functie inzetten?
➢ Overheid (OH): Welke belastingen waaraan aanwenden?
Definitie
Economie: De economie probeert op een rationele manier de keuzes die mensen, bedrijven en
overheden maken, te verklaren.
⊳ Minder brede definitie (welvaart):
Economie is de sociale wetenschap die de productie, distributie en consumptie bestudeert
van welvaart in een samenleving.
Definitie
Allocatieprobleem: Verklaart hoe schaarse middelen (die meerdere aanwendingsmogelijkheden
hebben), aan talrijke behoeften worden toegewezen.
3. De behoeften ingedeeld
2 manieren waarin behoeften kunnen ingedeeld worden:
➢ Primaire/fysiologische/levensnoodzakelijke behoeften (needs)
➢ Voorbeeld: eten, drinken, slapen, kleding, onderdak, veiligheid,...
➢ Secundaire behoeften (wants)
➢ Voorbeeld: onderwijs, cultuur, sport, luxeproducten,...
2 manieren waarin behoeften kunnen ingedeeld worden:
➢ Materiële behoeften → materiële behoeften worden bevredigd door materiële middelen
➢ Voorbeeld: honger ⇨ brood, zin om te lezen ⇨ boek
➢ Immateriële behoeften
➢ Voorbeeld: juridisch advies, verzekeringscontract, geneeskundig onderzoek,...
4
