2016/2017
Radboud University
Alyssa Vos
[ANTWOORDEN
STAATSRECHT I]
, Pre-master Nederlands Recht | Bachelor jaar II
Contents
Werkcollege 1: De functies van het staatsrecht. De Koning. ................................................................... 4
Theorie ................................................................................................................................................. 4
Opdrachten .......................................................................................................................................... 6
Werkcollege 2: Ministerraad, minister-president, minister en staatssecretaris ..................................... 9
Theorie ................................................................................................................................................. 9
Opdrachten ........................................................................................................................................ 11
Werkcollege 3: Staten-Generaal ............................................................................................................ 15
Theorie ............................................................................................................................................... 15
Opdrachten ........................................................................................................................................ 18
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 21
Arubaanse Verkiezingsafspraak ..................................................................................................... 21
Werkcollege 4: Ministeriële verantwoordelijkheid ............................................................................... 22
Theorie ............................................................................................................................................... 22
Opdrachten ........................................................................................................................................ 24
Werkcollege 5: Controle op de regering door het parlement ............................................................... 27
Theorie ............................................................................................................................................... 27
Opdrachten ........................................................................................................................................ 31
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 34
De Bourbon Naundorff ................................................................................................................... 34
Mink K. ........................................................................................................................................... 34
Werkcollege 6: Vertrouwensregel, kabinetsformatie en Kamerontbinding ......................................... 35
Theorie ............................................................................................................................................... 35
Opdrachten ........................................................................................................................................ 39
Werkcollege 7: De rechtsstaat en het legaliteitsbeginsel ...................................................................... 41
Theorie ............................................................................................................................................... 41
Opdrachten ........................................................................................................................................ 44
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 46
Meerenberg ................................................................................................................................... 46
Fluoridering .................................................................................................................................... 47
Werkcollege 8: Het Statuut .................................................................................................................... 48
Theorie ............................................................................................................................................... 48
Opdrachten ........................................................................................................................................ 49
Werkcollege 9: De Grondwet ................................................................................................................. 53
Theorie ............................................................................................................................................... 53
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 2 van 84
, Opdrachten ........................................................................................................................................ 56
Werkcollege 10: Wet in formele zin en zelfstandige AMvB .................................................................. 59
Theorie ............................................................................................................................................... 59
Opdrachten ........................................................................................................................................ 61
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 66
Rogge .............................................................................................................................................. 66
Werkcollege 11: Delegatie van wetgevende bevoegdheid ................................................................... 67
Theorie ............................................................................................................................................... 67
Opdrachten ........................................................................................................................................ 69
Werkcollege 12: Binding van het Koninkrijk aan verdragen .................................................................. 71
Theorie ............................................................................................................................................... 71
Opdrachten ........................................................................................................................................ 74
Werkcollege 13: Doorwerking van internationale rechtsnormen en EU-recht ..................................... 76
Theorie ............................................................................................................................................... 76
Opdrachten ........................................................................................................................................ 78
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 79
Grenstractaat Aken ........................................................................................................................ 79
Spoorwegstaking ............................................................................................................................ 79
Spoorwegstaking ............................................................................................................................ 80
Rookverbod .................................................................................................................................... 80
Van Gend & Loos ............................................................................................................................ 81
Costa/ENEL ..................................................................................................................................... 82
Simmenthal .................................................................................................................................... 83
Rusttijden ....................................................................................................................................... 84
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 3 van 84
,Werkcollege 1: De functies van het staatsrecht. De Koning.
Theorie
Functies
Het staatsrecht heeft drie functie:
- De constituerende: instellen van overheidsambten of -orgaan, zie Hoofdstuk 1, 3 en 7 Gw.
- Attribuerende functie: toekennen van bevoegdheden, zie Hoofdstuk 2-4 Gw
- Regulerende functie: het beperken van de bevoegdheden, zie Hoofdstuk 1 en 7 Gw
Geschiedenis
Werden overheerst door de Franse. Na deze overheersing, de republiek, werd een brief geschreven
naar Willem I waarna hij is uitgeroepen als koning. De macht van de koning in 1814 is een andere
macht dan nu. Willem I had alle macht. Deze macht is steeds meer afgenomen en de macht van de
regering is toegenomen. De twee kwesties die hierbij centraal staan zijn de invoering van de
ministeriële verantwoordelijkheid: zowel strafrechtelijk (1840) als politieke (1848).
Twee belangrijke kwesties
De april beweging in 1853: de paus had bisschoppen aangewezen, dit had volgens het volk andere
mensen moeten zijn vanwege het protestantse karakter van het land. Willem I was het eens met de
april beweging als protestant. Dit leidde tot problemen in verband met de scheiding tussen kerk en
staat. De regering (Thorbecke) was niet blij dat de koning duidelijk zijn mening gaf over zijn politieke
standpunten. Volgens Thorbecke was het optreden van de kerk volstrekt grondwettig. De regering
werd aangesproken over de politieke standpunten van de Koning. Thorbecke bood hierna het ontslag
aan van zijn kabinet en trad dus af.
De Kwestie van Meijer in 1866: Meijer was een minister van kolonie. Hij werd benoemd tot
gouverneur generaal van Nederlands Indië. De regering werd hierop aangesproken, aangezien Meijer
niet geschikt zou zijn. De regering zei dat de koning dat zo wilde. Het parlement zei dat het zo dus
niet meer werkte. De regering is verantwoordelijk voor de uitspraken van de koning. Als ze geen
verantwoordelijkheid kunnen nemen dan moet de regering aftreden.
Koning
De koning heeft meerder functies:
- Staatshoofd / Ceremoniële functie
- Lid van de regering
o Bij de verhouding tussen de koning en de ministers speelt de onschendbaarheid een
enorme rol. De ministeriele verantwoordelijkheid is gekoppeld aan de
onschendbaarheid van de koning. Dit houdt het volgende in. Vroeger had de Koning
alle macht, dit is nu niet meer. Tegenwoordig hoeft de Koning geen verantwoording
af te geven aan andere ambten (ministers, parlement en rechter). De Koning is dus
onschendbaar met uitzondering van civiele aansprakelijkheid kwesties. Dit is doordat
de koning een koninklijke waardigheid om zich heen heeft (land vertegenwoordiging)
en dit is moeilijk indien er een verantwoording is tegenover een ambt. Daarbij
spreekt de regering met een mond, dit is de homogeniteit. Als de Koning een
uitspraak geeft, moeten we ervan uit gaan dat dit een uitspraak is die we kunnen
toerekenen aan de gehele regering.
Daarbij speelt de term afgeleide ministeriele verantwoordelijkheid voor andere
leden van het Koninklijk huis, voor zover het gedrag het openbaar belang raakt.
o Contraseign zorgt voor wederzijdse afhankelijkheid. Wetten en besluiten moeten
door beide ambten worden getekend. Een ambt kan een ondertekening weigeren.
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 4 van 84
, De koning heeft dus een bepaalde machtspositie, hier kunnen wij echter niet achter
komen vanwege ‘geheim van de kroon’. Alle communicatie blijft geheim. De invloed
van de koning blijft voor het volk dus onbekend.
o Voor 2012 wees de koning een informateur in. Dit is echter veranderd, tegenwoordig
wijst de Tweede Kamer zelf een informateur aan (art. 139a van het Reglement van
Orde).
o De macht van de koning kan beperkt worden door hem uit de regering en raad van
state te houden, dan houdt men puur de koning over als staatshoofd.
Opvolgingskwesties
- Art. 24: koningschap erfelijk vervuld
- Art. 25: erfopvolging
- Art. 31: wettige nakomelingen
- Art. 32: beëdiging (koningschap gaat echter meteen over)
- Art. 26: zwangerschap
- Art. 27: afstand doen
- Art. 28: huwelijk
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 5 van 84
,Opdrachten
Vraag 1
Geef van de volgende bepalingen aan welke functie(s) zij uitdrukken, de constituerende, de
attribuerende dan wel de regulerende functie:
A. Art. 7 Statuut.
Constituerende functie: de Raad van ministers wordt ingesteld (ambt wordt dus verleend)
B. Art. 73 lid 2 Gw.
Attribuerende functie: geeft bevoegdheden aan de Raad, De raad is belast met het onderzoeken van
geschillen van bestuur die bij koninklijk besluit worden beslist.
C. Art. 118 lid 1 Gw.
Attribuerende functie: de samenstelling van het ambt
D. Art. 1 Gw.
Regulerende functie: bevoegdheden worden begrensd, Er wordt een beperking opgelegd aan een
ieder, dus ook de overheid moet zich in haar werkzaamheden hieraan houden.
E. Art. 9 lid 2 Gw.
Regulerende functie: de wet stelt dat het recht wordt ingeperkt
Attribuerende functie: geeft bevoegdheid aan de regering om het begotingsrechte te beperken
Vraag 2
A. Sedert wanneer is Nederland een monarchie?
Sinds 1814 kent Nederland een monarchie, doordat Willem II werd benoemd tot Koning.
Sinds 1848 staat in de Grondwet dat de Koning onschendbaar is.
B. Kan de monarchale regeringsvorm worden afgeschaft? Zo ja, hoe?
Ja, dit kan door de grondwet te wijzigen en de macht van de koning af te nemen. Dus alle bepalingen
in de Grondwet waarin staat dat we een Koning hebben moeten eruit worden gehaald. Dit zal
moeten gebeuren op grond van Hoofdstuk 8 van de Grondwet. Kort gezegd moet een voorstel door
of vanwege de koning worden ingediend (137 lid 2 Gw). Krachtens artikel 137 lid 3 Grondwet wordt
vervolgens de Tweede Lamer ontbonden. Nadat de nieuwe Tweede Kamer is samengekomen,
overwegen beide kamers in een tweede lezing het voorstel tot verandering. Dit kan alleen
aangenomen worden met tenminste twee derde van het aantal uitgebracht stemmen.
Natuurlijke wijze, als er geen erfelijke opvolging is dan kan de staten generaal beslissen om geen
nieuwe koning te benoemen.
Vraag 3
A. Wat is de betekenis van de term ‘Koning’ in de Grondwet?
De Grondwet doet zien dat het woord ‘Koning’ in onderscheiden betekenissen bezigt:
- Waar het gaat om erfopvolging: persoonlijk, als drager van het koningschap
- Waar het gaat om wetsprocedure: de koning als samenstellend deel van de regering (Koning
en ministers)
- Waar het gaat om zijn Huis: in privéhoedanigheid en in die van staatshoofd
Oftewel: enerzijds ambtsdrager van het ambt koningschap (en daarmee van het ambt van
staatshoofd), anderzijds samenstellend deel van de regering.
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 6 van 84
, B. Vergelijk de terminologie van de artikelen in het Statuut over de Koning met die in de
Grondwet. Wat valt u op? Verklaar het verschil.
Het Statuut is van 1953 en heeft de terminologie van voor 1983 overgenomen. Het strikte
onderscheid tussen Koning als persoon en ambt wordt in het Statuut niet gemaakt.
Daarbij zijn er de termen ‘Koninkrijk’ en ‘Kroon’
- Onder het Koninkrijk worden de landen Nederland, Aruba, Curacoa en Sint Maarten verstaan
- In art. 1a van het Statuut staat beschreven dat de Kroon erfelijk gedragen wordt door Hare
Majesteit Juliana. De term kroon wordt gebruikt voor de regering
Vraag 4
Noem enkele bezigheden van de Koning in zijn functie van staatshoofd en als lid van de regering.
- Koning functie als Staatshoofd (ceremoniële functie): lintjes knippen, musea open,
Loningsdag, kerstboodschap.
- Koning functie als deel van de regering (art. 42 Gw): AMvB’s maken, instellen ministeries (art.
44 Gw), benoemt de ministers en staatssecretarissen (art. 44 jo 46 Gw), contraseign (art. 47
Gw), Koninklijk besluit (art. 48 Gw), Prinsjesdag (art. 65 Gw).
- Daarnaast kan je nog praten over de koning als privépersoon en dat hij voorzitter is van de
Raad van Staten.
Vraag 5
Wat bepaalt de Grondwet voor de omstandigheid:
A. Dat het vooruitzicht bestaat dat er geen erfelijke troonopvolger is?
Dan wordt een opvolger benoemd bij een wet. Eerst wordt een voorstel door of vanwege de Koning
ingediend en dan worden de kamers ontbonden en de nieuwe kamers besluiten of ze het voorstel
aannemen of niet. Een voorstel kan alleen worden aangenomen met tenminste twee derde van het
aantal uitgebrachte stemmen. Zie artikel 30 lid 1 Gw.
B. Dat de Koning overlijdt zonder erfelijke troonopvolger? Verklaar het verschil.
De kamers worden ontbonden en de nieuwe kamers komen bijeen en kiezen een opvolger. Een
opvolger kan alleen benoemt worden met tenminste twee derde van het aantal uitgebrachte
stemmen. Zie artikel 30 lid 2 Gw.
Verschil: Als een Koning overlijdt, dan moet binnen vier maanden een opvolger benoemt worden.
Indien er geen erfelijke troonopvolger is, dan is hier geen termijn aan verbonden. Ze kunnen een
koning benoemen, maar dat hoeft dus niet.
Vraag 6
Welke artikelen van de Grondwet zouden moeten worden gewijzigd om een ceremonieel
koningschap mogelijk te maken?
De Koning moet dan geen deel van de regering meer zijn, art. 42 lid 1 en 47 Gw moet worden
gewijzigd. Ook verwijzingen met ‘koning’ of ‘koninklijk besluit’ zullen gewijzigd moeten worden.
Vraag 7
Wie neemt de beslissing waarmee de Koning buiten staat wordt verklaard het koninklijk gezag uit te
oefenen?
De ministerraad en de Staten-Generaal, art. 35 Gw. De Raad van State heeft een adviserende rol.
Vraag 8
Wie oefent het koninklijk gezag uit wanneer de Koning buiten staat is verklaard en wie wanneer hij
het koninklijk gezag tijdelijk heeft neergelegd?
De regent oefent het koninklijk gezag uit, art. 35 jo 37 lid 1 sub c/d Gw.
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 7 van 84
Radboud University
Alyssa Vos
[ANTWOORDEN
STAATSRECHT I]
, Pre-master Nederlands Recht | Bachelor jaar II
Contents
Werkcollege 1: De functies van het staatsrecht. De Koning. ................................................................... 4
Theorie ................................................................................................................................................. 4
Opdrachten .......................................................................................................................................... 6
Werkcollege 2: Ministerraad, minister-president, minister en staatssecretaris ..................................... 9
Theorie ................................................................................................................................................. 9
Opdrachten ........................................................................................................................................ 11
Werkcollege 3: Staten-Generaal ............................................................................................................ 15
Theorie ............................................................................................................................................... 15
Opdrachten ........................................................................................................................................ 18
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 21
Arubaanse Verkiezingsafspraak ..................................................................................................... 21
Werkcollege 4: Ministeriële verantwoordelijkheid ............................................................................... 22
Theorie ............................................................................................................................................... 22
Opdrachten ........................................................................................................................................ 24
Werkcollege 5: Controle op de regering door het parlement ............................................................... 27
Theorie ............................................................................................................................................... 27
Opdrachten ........................................................................................................................................ 31
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 34
De Bourbon Naundorff ................................................................................................................... 34
Mink K. ........................................................................................................................................... 34
Werkcollege 6: Vertrouwensregel, kabinetsformatie en Kamerontbinding ......................................... 35
Theorie ............................................................................................................................................... 35
Opdrachten ........................................................................................................................................ 39
Werkcollege 7: De rechtsstaat en het legaliteitsbeginsel ...................................................................... 41
Theorie ............................................................................................................................................... 41
Opdrachten ........................................................................................................................................ 44
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 46
Meerenberg ................................................................................................................................... 46
Fluoridering .................................................................................................................................... 47
Werkcollege 8: Het Statuut .................................................................................................................... 48
Theorie ............................................................................................................................................... 48
Opdrachten ........................................................................................................................................ 49
Werkcollege 9: De Grondwet ................................................................................................................. 53
Theorie ............................................................................................................................................... 53
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 2 van 84
, Opdrachten ........................................................................................................................................ 56
Werkcollege 10: Wet in formele zin en zelfstandige AMvB .................................................................. 59
Theorie ............................................................................................................................................... 59
Opdrachten ........................................................................................................................................ 61
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 66
Rogge .............................................................................................................................................. 66
Werkcollege 11: Delegatie van wetgevende bevoegdheid ................................................................... 67
Theorie ............................................................................................................................................... 67
Opdrachten ........................................................................................................................................ 69
Werkcollege 12: Binding van het Koninkrijk aan verdragen .................................................................. 71
Theorie ............................................................................................................................................... 71
Opdrachten ........................................................................................................................................ 74
Werkcollege 13: Doorwerking van internationale rechtsnormen en EU-recht ..................................... 76
Theorie ............................................................................................................................................... 76
Opdrachten ........................................................................................................................................ 78
Jurisprudentie .................................................................................................................................... 79
Grenstractaat Aken ........................................................................................................................ 79
Spoorwegstaking ............................................................................................................................ 79
Spoorwegstaking ............................................................................................................................ 80
Rookverbod .................................................................................................................................... 80
Van Gend & Loos ............................................................................................................................ 81
Costa/ENEL ..................................................................................................................................... 82
Simmenthal .................................................................................................................................... 83
Rusttijden ....................................................................................................................................... 84
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 3 van 84
,Werkcollege 1: De functies van het staatsrecht. De Koning.
Theorie
Functies
Het staatsrecht heeft drie functie:
- De constituerende: instellen van overheidsambten of -orgaan, zie Hoofdstuk 1, 3 en 7 Gw.
- Attribuerende functie: toekennen van bevoegdheden, zie Hoofdstuk 2-4 Gw
- Regulerende functie: het beperken van de bevoegdheden, zie Hoofdstuk 1 en 7 Gw
Geschiedenis
Werden overheerst door de Franse. Na deze overheersing, de republiek, werd een brief geschreven
naar Willem I waarna hij is uitgeroepen als koning. De macht van de koning in 1814 is een andere
macht dan nu. Willem I had alle macht. Deze macht is steeds meer afgenomen en de macht van de
regering is toegenomen. De twee kwesties die hierbij centraal staan zijn de invoering van de
ministeriële verantwoordelijkheid: zowel strafrechtelijk (1840) als politieke (1848).
Twee belangrijke kwesties
De april beweging in 1853: de paus had bisschoppen aangewezen, dit had volgens het volk andere
mensen moeten zijn vanwege het protestantse karakter van het land. Willem I was het eens met de
april beweging als protestant. Dit leidde tot problemen in verband met de scheiding tussen kerk en
staat. De regering (Thorbecke) was niet blij dat de koning duidelijk zijn mening gaf over zijn politieke
standpunten. Volgens Thorbecke was het optreden van de kerk volstrekt grondwettig. De regering
werd aangesproken over de politieke standpunten van de Koning. Thorbecke bood hierna het ontslag
aan van zijn kabinet en trad dus af.
De Kwestie van Meijer in 1866: Meijer was een minister van kolonie. Hij werd benoemd tot
gouverneur generaal van Nederlands Indië. De regering werd hierop aangesproken, aangezien Meijer
niet geschikt zou zijn. De regering zei dat de koning dat zo wilde. Het parlement zei dat het zo dus
niet meer werkte. De regering is verantwoordelijk voor de uitspraken van de koning. Als ze geen
verantwoordelijkheid kunnen nemen dan moet de regering aftreden.
Koning
De koning heeft meerder functies:
- Staatshoofd / Ceremoniële functie
- Lid van de regering
o Bij de verhouding tussen de koning en de ministers speelt de onschendbaarheid een
enorme rol. De ministeriele verantwoordelijkheid is gekoppeld aan de
onschendbaarheid van de koning. Dit houdt het volgende in. Vroeger had de Koning
alle macht, dit is nu niet meer. Tegenwoordig hoeft de Koning geen verantwoording
af te geven aan andere ambten (ministers, parlement en rechter). De Koning is dus
onschendbaar met uitzondering van civiele aansprakelijkheid kwesties. Dit is doordat
de koning een koninklijke waardigheid om zich heen heeft (land vertegenwoordiging)
en dit is moeilijk indien er een verantwoording is tegenover een ambt. Daarbij
spreekt de regering met een mond, dit is de homogeniteit. Als de Koning een
uitspraak geeft, moeten we ervan uit gaan dat dit een uitspraak is die we kunnen
toerekenen aan de gehele regering.
Daarbij speelt de term afgeleide ministeriele verantwoordelijkheid voor andere
leden van het Koninklijk huis, voor zover het gedrag het openbaar belang raakt.
o Contraseign zorgt voor wederzijdse afhankelijkheid. Wetten en besluiten moeten
door beide ambten worden getekend. Een ambt kan een ondertekening weigeren.
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 4 van 84
, De koning heeft dus een bepaalde machtspositie, hier kunnen wij echter niet achter
komen vanwege ‘geheim van de kroon’. Alle communicatie blijft geheim. De invloed
van de koning blijft voor het volk dus onbekend.
o Voor 2012 wees de koning een informateur in. Dit is echter veranderd, tegenwoordig
wijst de Tweede Kamer zelf een informateur aan (art. 139a van het Reglement van
Orde).
o De macht van de koning kan beperkt worden door hem uit de regering en raad van
state te houden, dan houdt men puur de koning over als staatshoofd.
Opvolgingskwesties
- Art. 24: koningschap erfelijk vervuld
- Art. 25: erfopvolging
- Art. 31: wettige nakomelingen
- Art. 32: beëdiging (koningschap gaat echter meteen over)
- Art. 26: zwangerschap
- Art. 27: afstand doen
- Art. 28: huwelijk
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 5 van 84
,Opdrachten
Vraag 1
Geef van de volgende bepalingen aan welke functie(s) zij uitdrukken, de constituerende, de
attribuerende dan wel de regulerende functie:
A. Art. 7 Statuut.
Constituerende functie: de Raad van ministers wordt ingesteld (ambt wordt dus verleend)
B. Art. 73 lid 2 Gw.
Attribuerende functie: geeft bevoegdheden aan de Raad, De raad is belast met het onderzoeken van
geschillen van bestuur die bij koninklijk besluit worden beslist.
C. Art. 118 lid 1 Gw.
Attribuerende functie: de samenstelling van het ambt
D. Art. 1 Gw.
Regulerende functie: bevoegdheden worden begrensd, Er wordt een beperking opgelegd aan een
ieder, dus ook de overheid moet zich in haar werkzaamheden hieraan houden.
E. Art. 9 lid 2 Gw.
Regulerende functie: de wet stelt dat het recht wordt ingeperkt
Attribuerende functie: geeft bevoegdheid aan de regering om het begotingsrechte te beperken
Vraag 2
A. Sedert wanneer is Nederland een monarchie?
Sinds 1814 kent Nederland een monarchie, doordat Willem II werd benoemd tot Koning.
Sinds 1848 staat in de Grondwet dat de Koning onschendbaar is.
B. Kan de monarchale regeringsvorm worden afgeschaft? Zo ja, hoe?
Ja, dit kan door de grondwet te wijzigen en de macht van de koning af te nemen. Dus alle bepalingen
in de Grondwet waarin staat dat we een Koning hebben moeten eruit worden gehaald. Dit zal
moeten gebeuren op grond van Hoofdstuk 8 van de Grondwet. Kort gezegd moet een voorstel door
of vanwege de koning worden ingediend (137 lid 2 Gw). Krachtens artikel 137 lid 3 Grondwet wordt
vervolgens de Tweede Lamer ontbonden. Nadat de nieuwe Tweede Kamer is samengekomen,
overwegen beide kamers in een tweede lezing het voorstel tot verandering. Dit kan alleen
aangenomen worden met tenminste twee derde van het aantal uitgebracht stemmen.
Natuurlijke wijze, als er geen erfelijke opvolging is dan kan de staten generaal beslissen om geen
nieuwe koning te benoemen.
Vraag 3
A. Wat is de betekenis van de term ‘Koning’ in de Grondwet?
De Grondwet doet zien dat het woord ‘Koning’ in onderscheiden betekenissen bezigt:
- Waar het gaat om erfopvolging: persoonlijk, als drager van het koningschap
- Waar het gaat om wetsprocedure: de koning als samenstellend deel van de regering (Koning
en ministers)
- Waar het gaat om zijn Huis: in privéhoedanigheid en in die van staatshoofd
Oftewel: enerzijds ambtsdrager van het ambt koningschap (en daarmee van het ambt van
staatshoofd), anderzijds samenstellend deel van de regering.
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 6 van 84
, B. Vergelijk de terminologie van de artikelen in het Statuut over de Koning met die in de
Grondwet. Wat valt u op? Verklaar het verschil.
Het Statuut is van 1953 en heeft de terminologie van voor 1983 overgenomen. Het strikte
onderscheid tussen Koning als persoon en ambt wordt in het Statuut niet gemaakt.
Daarbij zijn er de termen ‘Koninkrijk’ en ‘Kroon’
- Onder het Koninkrijk worden de landen Nederland, Aruba, Curacoa en Sint Maarten verstaan
- In art. 1a van het Statuut staat beschreven dat de Kroon erfelijk gedragen wordt door Hare
Majesteit Juliana. De term kroon wordt gebruikt voor de regering
Vraag 4
Noem enkele bezigheden van de Koning in zijn functie van staatshoofd en als lid van de regering.
- Koning functie als Staatshoofd (ceremoniële functie): lintjes knippen, musea open,
Loningsdag, kerstboodschap.
- Koning functie als deel van de regering (art. 42 Gw): AMvB’s maken, instellen ministeries (art.
44 Gw), benoemt de ministers en staatssecretarissen (art. 44 jo 46 Gw), contraseign (art. 47
Gw), Koninklijk besluit (art. 48 Gw), Prinsjesdag (art. 65 Gw).
- Daarnaast kan je nog praten over de koning als privépersoon en dat hij voorzitter is van de
Raad van Staten.
Vraag 5
Wat bepaalt de Grondwet voor de omstandigheid:
A. Dat het vooruitzicht bestaat dat er geen erfelijke troonopvolger is?
Dan wordt een opvolger benoemd bij een wet. Eerst wordt een voorstel door of vanwege de Koning
ingediend en dan worden de kamers ontbonden en de nieuwe kamers besluiten of ze het voorstel
aannemen of niet. Een voorstel kan alleen worden aangenomen met tenminste twee derde van het
aantal uitgebrachte stemmen. Zie artikel 30 lid 1 Gw.
B. Dat de Koning overlijdt zonder erfelijke troonopvolger? Verklaar het verschil.
De kamers worden ontbonden en de nieuwe kamers komen bijeen en kiezen een opvolger. Een
opvolger kan alleen benoemt worden met tenminste twee derde van het aantal uitgebrachte
stemmen. Zie artikel 30 lid 2 Gw.
Verschil: Als een Koning overlijdt, dan moet binnen vier maanden een opvolger benoemt worden.
Indien er geen erfelijke troonopvolger is, dan is hier geen termijn aan verbonden. Ze kunnen een
koning benoemen, maar dat hoeft dus niet.
Vraag 6
Welke artikelen van de Grondwet zouden moeten worden gewijzigd om een ceremonieel
koningschap mogelijk te maken?
De Koning moet dan geen deel van de regering meer zijn, art. 42 lid 1 en 47 Gw moet worden
gewijzigd. Ook verwijzingen met ‘koning’ of ‘koninklijk besluit’ zullen gewijzigd moeten worden.
Vraag 7
Wie neemt de beslissing waarmee de Koning buiten staat wordt verklaard het koninklijk gezag uit te
oefenen?
De ministerraad en de Staten-Generaal, art. 35 Gw. De Raad van State heeft een adviserende rol.
Vraag 8
Wie oefent het koninklijk gezag uit wanneer de Koning buiten staat is verklaard en wie wanneer hij
het koninklijk gezag tijdelijk heeft neergelegd?
De regent oefent het koninklijk gezag uit, art. 35 jo 37 lid 1 sub c/d Gw.
Antwoorden incl. jurisprudentie Staatsrecht I 7 van 84
