College aantekeningen Neuroanatomie 1

 Slimstampen

College 1 ‘basisprincipes: embryologie en opbouw zenuwstelsels’
Zenuwstelsel kennen een ongelofelijke cellulaire diversiteit

 Zenuwstelsel zijn elektrisch
 Communicatie met lichaam en connecties vormen tot gedrag

2 principes van toepassing op alle zenuwstelsel

 Neuronen zijn dynamisch gepolariseerd (input dendrieten/soma, output axon)
o Dus alle neuronen werken hetzelfde
 Er is een gecombineerd/sequentieel elektrische- chemische informatieflow (actiepotentiaal
– neurotransmitter release)

86 miljard neuronen in de hersenen, ongeveer evenveel gliacellen

Een neuronen maakt aan beide kanten contact (input en output)

Neuroanatomie= gaat om de manier waarop groepen neuronen verbonden en georganiseerd zijn

Neuro-architectonische principes van bilateraal symmetrische dieren

 Analoge ontwikkeling, een worm lijkt in bepaalde opzichten op mens
 Worm is bilateraal symmetrisch dier (doormidden snijdt zijn linker en rechterhelft gelijk)
o Mens ook bilateraal symmetrisch
 Worm is ook gesegmenteerd: een serie van min of meer op elkaar lijkende blokjes
 Symmetrie betekent dat lichaam rechter en linker helft heeft, middels 3 assen
o Rostro-caudaal
o Dorso-ventraal
o Medio-lateraal

Worm liggend op de grond: (vergelijkbaar met mens)

 Centrale neurale massa in de kip = brein/hersenen
 Langwerpige neurale massa in de lichaamsmediaan= merg
 Verzameling van neurale somata in het lichaam = ganglia
 Axonen die het lichaam in gaan = spinale zenuwen en hersenzenuwen

Alle symmetrische dieren hebben feitelijk 3 zenuwstelsel

 Centraal zenuwstelsel (CZS): clustering van neuronen in een centraal deel van het dier:
hersenen en ruggenmerg
 Perifeer zenuwstelsel (PZS): neuronen in de periferie verbonden met CZS en met
anatomische structuren
 Enterische zenuwstelsel (EZS): netwerken van neuronen in de wand van spijverteringskanaal

Vertebraten: het neurale merg/koord verplaatst naar dorsaal (= ruggenmerg)

Invertebraten: merg ventraal van de darm



Embryologie= ontwikkelingsleer (2-8 weken)

,  CZS ontstaat als eerst, als dat niet goed gaat dan vaak miskraam

Prenatale ontwikkeling CZS: neurulatie (week 2-3)

Neurulatie= een embryonale laag (neurale plaat) rolt zichzelf op en vormt een buis

 Blauwe laag (rug kant) wordt cilinder

In dat blauwe zit vroege neurale buis is een soort tuinslang waar vruchtwater doorheen loopt. Later
wordt hier cerebrospinale vloeistof geproduceerd. Buis bestaat uit 1 laag cellen (stamcellen)

Derest van de blauwe laag is je opperhuid

Belangrijkste principes: groei, differentiatie, vorm

 Drastische morfologische veranderingen binnen slechtst een paar weken
o Groei, differentiatie en vormverandering van de wand neurale buis
o ….

Longitudinale ontwikkeling: 3 hersenblaasjes (van rostraal naar caudaal) (embryonale termen)

 Prosencephalon (voorhersenen) (meest rostraal (kopkant))
o Groeit naar --> telencephalon (eindhersenen) en diencephalon (tussenhersenen)
o Retina en oogzenuw komen uit diencephalon (dus eig deel van van CZS)
o In de eindhersenen komt er een inkeping in, laterale deel groeit sneller
 Mesencephalon (middenhersenen)
 Rhombencephalon (achterhersenen) (diamond-shaped)
o Groeit naar --> metencephalon (achterhersenen) en myelencephalon
(ruggenmergachtig brein)
 Myelum= ruggenmerg (spinal cord)

Encephalon= in de hersenen



Verschil embryologie en anatomie

 Telencephalon --> cerebrum: cortex en nuclei (basal ganglia)
o Begint kleinst, wordt grootst/ ontwikkelt meest (bij mens)
 Diencephalon --> thalamus, hypothalamus, epithalamus
 Mesencephalon --> middenhersenen (bijv. Tectum)
 Metencephalon --> pons en cerebellum
 Myelencephalon --> medulla oblongata (verlengde merg)

Ontwikkeling van de holte van de neurale buis: het ventrikelsysteem

 Laterale ventrikels (gepaard)
 3e ventrikel (ongepaard)
 4e ventrikel (ongepaard)

De neurale buis wordt uiteindelijk een gekke structuur waarin het ventrikel terug te vinden is

--> verwijding van de holte is ventrikel

Radiale ontwikkeling: differentiatie en migratie

,Ontwikkeling van de wand

 Neurale stamcellen --> neuronen + (macro) glia --> outword migration (opbouwen
lagen/zones)
 Eerste neuronen ontstaan naast ventrikel niet erin

Meest simpele schema= 3-zone CZS (alleen in ruggenmerg)

 Zone 1: cellen op grens met ventrikels= ventriculair (dit wordt ‘epitheel’ van het ventrikel
systeem
 Zone 2: neuronen schuiven na differentiatie een zone naar buiten op = intermediaire zone
 Zone 3: axonen van deze neuronen groeien op hun beurt uit naar buiten = marginale zone

Complexere migratie: (bijv. Cerebrale cortex. Basale ganglia)

 Migratie van neuronen van neuronen naar de marginale zone (daardoor meerdere lagen)
o Bij mensen veel extra migratie, ontstaan cortex
o 16 miljard neuronen in de cortex

Donkere plekken: cellichamen, Lichte plekken: axonen

Lissencephaal: glad brein

Gyrencephaal: brein met bindingen

Lissencephalie: is onvoldoende migratie van neuronen naar cortex (glad), achterstand ontwikkeling

 Gat in het midden is groot (ventrikels), doordat er minder cellen in de wand zitten

Ventro-dorsale differentiatie van de neurale buis

 Neuronen in dorsale intermediaire zone worden sensibele neuronen
 Neuronen in ventrale intermediaire zone worden motor neuronen
 Scheiding is sulcus limitans, overgang motorisch en sensibel
o Heel duidelijk in ruggenmerg en medulla oblongata, meer rostraal vager

Telencephale ontwikkeling:

Hemisferisatie

 Fissura longitudinalis cerebri --> splijt het cerebrum in 2 delen tot corpus callosum
(hersenbalk)
o Niet helemaal door, zodat er nog communicatie tussen links en rechts is.

Fissuur: diepe groeve

De mediaan van het cerebrum (niet-gescheiden deel)

Lamina terminalis: rostrale grens van de embryonale voorgesneden. Brein groeit daar feitelijk
overheen --> van daaruit L-R communicatie ontwikkelt

Holoprosencephalie: aandoening met 1 oog, dus maar 1 ventrikel in het midden, geen hemisferisatie

Sagittale vouwing (C-vorm)

 Voorbeelden van structuren met omgekeerde c-vorm: (gebeurt vrijlaat in embryo)
o Laterale ventrikels

, o Nucleus caudatus
o Hippocampus

Fases telencephale ontwikkeling:

 Primaire groei
o Hemisferen ontstaan
o Laterale delen groeien sneller: fissura longitudinalis cerebri ontwikkelt
 Secundaire groei
o Ontstaan lobi (kwabben)
o Ontwikkeling fissura lateralis
 Tertiaire groei
o Gyri, sulci ontwikkelen
o Overgroei diepe delen (bijv. Insula) door cortex

Connectiviteit:

 Spectaculaire ontwikkeling van axonale uitgroei: nuclei worden gespleten door axonale
verbindingen tussen gebieden
 Myelinisatie:
o Vaak pas na de geboorte
o Hele veel connecties zijn daarom nog niet meteen online
o Sommige connecties pas volledig gemyeliniseerd in het derde decennium



College 2 ‘terminologie en macroscopie’
Mensen hebben een neuroaxis (verlengde ruggenmerg met brein) die het brein in een hoek van
bijna 90 graden maakt.

Terminologie voor richting en positie: er zijn verschillende termen die op elkaar lijken

Relatief:

 Dorsaal/ ventraal
 Rostraal (snuit)/caudaal
 Mediaan/lateraal
 Door de kromming van rostraal/caudale as bij mensen staat ventraal/dorsaal haaks op de as

Lichaam in de ruimte:

 Anterior/ posterior
 Superior/inferior

2d brein: 2 assen = embryologische principes neurale buis

Rostro-caudale as (ontstaan uit hersenblaasjes)

Dorso-ventrale as (ontstaan vanuit ventrale of dorsale deel neurale buis)

CZS longitudunaal x dorsoventraal

 Dorsaal ventraal belangrijk, voor motorisch of sensibel
 Doorgeknipte buis richting mediale as ventraal.