Collegeaantekeningen Onderwijsbeleid

Aantekeningen Onderwijsbeleid

College 1: Onderwijsbeleid: een inleiding 19-4-2023
Opzet van het vak
 Studiemateriaal: (1) boek “Overheid en onderwijsbestel”; (2) overige studieteksten via link op
Nestor site
o Het boek mag je vrij oppervlakkig lezen: je moet de grote lijnen begrijpen en
verbindingen kunnen leggen, je hoeft geen details te kennen
o Van sommige teksten moet je het wel gedetailleerder kennen, maar de echt belangrijkste
paragrafen hieruit worden ook benoemd
 Colleges: hoorcolleges
 Tentamen: kort-antwoord vragen en essayvragen (gesloten boek)
o De korte-antwoordvragen zijn heel basic
o De essayvragen zijn uitgebreider en gedetailleerder, hier haal je echt je punten
 Opdracht: analyseren van actueel beleidsprogramma (groepsopdracht)

Wat is beleid?
“Beleid betreft het min of meer weloverwogen streven bepaalde doeleinden met bepaalde middelen in een
bepaalde tijdsvolgorde te bereiken” (Andries Hoogerwerf)
 Dus drie kenmerkende elementen van beleid: doelen, middelen en tijd
 ‘Min of meer weloverwogen’  dus er zit veel ruimte in deze definitie
 Beleid gaat samen met onzekerheiden, vaak is het effect moeilijk te evalueren

Effectiviteit van beleid
 Hoe kunnen we het beleid zo vormgeven dat de beoogde doelen worden bereikt?
o Rationeel-synoptische aanpak
 Probleemdefinitie
 Veel onderhandelingsprocessen om te komen tot een gezamenlijke
probleemdefinitie
 Formuleren beleidsdoel
 Keuze beleidsmiddelen
 Hoe ga je je doel bereiken?
 Implementatie beleid
 Evaluatie beleid
o Dit is een zeer vereenvoudigd idee van het maken van beleid (ideaalbeeld)

Doel-middel denken
 Vaak is het niet duidelijk op welke manier een doel bereikt kan worden  beleid richt zich daarom
ook op problemen die niet vanzelfsprekend zijn, waarbij onzekerheid is over welke middelen
geschikt zijn (want als het makkelijk op te lossen is, is er geen beleid nodig  dan gaat het al
natuurlijk)
 Welke doel-middel relaties leiden tot de beoogde uitkomsten?
o Om te bedenken welk middel (waarschijnlijk) werkt om het doel te bereiken, moet je
gaan beslissen welk middel ‘satisfying’ is om tot je doel te komen (er is geen ideaal en
perfect middel, maar wel iets wat goed genoeg is)
o Zoveel mogelijk uitsluiten onzekerheden (door ex-ante evaluatie): ‘evidence-based’
aanpak
 Ervaringen met eerder beleid (en fouten daarin)
 Onderzoeken naar vergelijkbare beleidsprogramma’s of soortgelijk beleid in het
buitenland
 Aanpassingen maken naar de eigen context
 Beleidssimulaties
 Maar als je niet naar eerdere/andere beleidsvoorbeelden kunt kijken, wat doe je dan?
o Functionele rationaliteit:
 Beredeneerbare verbanden

,  Doel-middelbomen  logisch nadenken over verbanden en opties om
doelen te behalen
 Stellen van criteria waaraan de doelen of middelen moeten voldoen (vergelijk
SMART aanpak)

Casus: de urennorm in het voortgezet onderwijs
Klachten over lesuitval
 Inspectie meldt in het onderwijsverslag gedurende enkele jaren (bijv. 2005, 2006) dat er veel
lessen uitvallen;
 De inspectie geeft bovendien aan dat veel scholen niet voldoen aan de wettelijk vastgestelde norm
voor minimale onderwijstijd;
 In de pers en via ouderorganisaties komen klachten van ouders over de onderwijstijd; via BON
(Beter Onderwijs Nederland) is er forse kritiek op scholen.

Doortastend onderwijstoezicht
 Onderwijsraad (februari 2006) adviseert de minister tot nadere profilering van het toezicht
 ‘Ononderhandelbare normen’ op basis van evidence-based onderwijs (deugdelijkheidseisen)
 Aanscherping sanctiemogelijkheden door het gedeeltelijk inhouden van de bekostiging,
bestuursdwang/dwangsom, en aanwijzen deelbewindvoerder

Aanpassing urennorm
 Urennorm werd met ingang van het schooljaar 2006-2007 aangepast van 1067 uur naar 1040 uur
 Minister Van der Hoeven kondigde aan extra te gaan controleren of deze urennorm door de
scholen gehaald werd
o Deze minister kwam zelf uit het onderwijs en had ook veel contact met het onderwijsveld




 Percentage scholen dat de urennorm haalt (2005-2006)
o Onderbouw: 1067 uur
o Bovenbouw: 1000 uur
o Examenjaar: 700 uur
 Veel scholen zitten onder de 90%, dus een verlaging van 27 uur maakt dan niet echt een verschil

Realisatie urennorm
 Met name grote problemen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs: 85% van de scholen
biedt minstens 10% minder uren aan dan wettelijk verplicht
 Ook in bovenbouw bij een aantal scholen serieuze problemen: bijna 35% haalt niet 80% van de
norm
 Sommige scholen bieden minder dan 36 weken per jaar onderwijs aan (in plaats van de verplichte
40 weken)
Draagvlak bij scholen

,  Negatieve houding tegenover ‘harde’ 1040 uren-eis
o “De norm is niet realistisch”
o “De norm is niet in overeenstemming met de deregulering”
o “Het invoeringstraject is te kort”
o Scholen troffen echter wel maatregelen om lesuitval en roosters op orde te brengen

Realisatie norm
 In 2006/2007 bleken veel scholen nog steeds moeite te hebben met het halen van de norm
 De minister dreigde met maatregelen: boetes voor scholen die te weinig onderwijstijd aanboden
 Oktober 2007: aankondiging boetes voor 16 scholen, variërend van €2.000 tot €244.000 (meer
dan 6 weken te weinig lesgegeven of 4 weken te weinig ingeroosterd)

Reactie van scholen
 Aanvechten van sancties door beboete scholen
 Lobby voor verandering van de definitie “onderwijstijd”
 Huiswerkbegeleiding bij lesuitval of invoeren van extra contacturen

Scholierenprotesten
 Scholierenorganisatie LAKS klaagt over ‘ophokuren’ op veel scholen, en pleit voor beter
kwalitatief onderwijs
 LAKS: een minimaal aantal uren van 880 tot 1040, met een gemiddelde van 960 uren

Akkoord staatssecretaris en VO-raad
 Wettelijke norm van 1040, 1000 en 700 uur blijft bestaan
 Minstens 1000, 960 en 660 (klok)uren verplichte onderwijstijd voor alle leerlingen
 Kwalitatief hoogwaardig aanbod voor maximaal 40 uur aan maatwerkactiviteiten die toegankelijk
zijn voor alle leerlingen
 Maatschappelijke stage (72 uur) telt mee als onderwijstijd
 Extra geld voor opvang ziekte door scholen

Draagvlak voor nieuwe norm
 Akkoord met de VO-raad: daarmee verplichten de schoolbesturen zich hieraan
 Toezegging aan de Tweede Kamer: instellen commissie om te bezien of er aanpassingen nodig zijn
ten aanzien van de urennorm
 Commissie Cornielje (Commissie onderwijstijd) bracht december 2008 haar advies uit: breed
waardering uitgesproken door minister en onderwijsveld

Rapport Commissie Cornielje
 Nieuwe definitie van onderwijstijd, en een nieuwe norm van 1000 uur per schooljaar (en 700
voor examenjaar)
 De zomervakantie gaat terug van 7 weken naar 6 weken
 De school legt verantwoording af aan leerlingen en ouders over de kwalitatieve invulling van het
onderwijs

Voorbereiding wetsvoorstel
 Scholen hanteren in de praktijk de nieuwe norm voor de planning van hun onderwijs
 Inspectie ziet toe op de realisatie van de urennorm anticiperend op de nieuwe wet
 November 2011: Beertema (PVV) amendeert het voorliggende wetsvoorstel
o In onderbouw (eerste twee jaar): 1040 uur als norm

Gevolg
 Met ingang van augustus 2013 gold de volgende norm:
o 1040 uur in onderbouw (1000 uur in leerjaar 3)
o 1000 uur in bovenbouw
o 700 uur in examenjaar