Samenvatting Veroudering 2023

Samenvatting veroudering
Geriatrische syndromen prof Tournoy (les 14/02)
 Vergrijzing van de bevolking
- Succesvol ouder worden  Kwetsbaarheid/multimorbiditeit
- 4 pijlers om op gezonde manier oud te worden
1) Medische conditie: comorbiditeit verminderen
2) Functionaliteit behouden
3) Cognitie en emotie: psychisch welzijn
4) Sociaal leven
 Kenmerken veroudering
- Zichtbare en niet zichtbare kenmerken zoals orgaansystemen die zullen aanpassen
VB: geleidingssnelheid zenuwen, maximale hartritme, nier doorbloeding…
- Veranderingen in verschillende delen van het lichaam zorgt voor kwetsbaarheid of sneller
vatbaar zijn voor geriatrische syndromen = het fenotype van ouder worden
 Spierweefsel afname en krachtvermindering (wijzigende lichaamssamenstelling)
 Neurodegeneratieve veranderingen
 Disregulatie homeostase
 Onbalans energie productie/gebruik
- Let op: frailty/kwetsbaarheid Is NIET comorbiditeit, is NIET disability/functionele
achteruitgang
 De geriatrische patiënt
- Individuele veerschillen: we moeten persoon in zijn geheel bekijken
- Complexiteit: geriatrische evaluatie = comprehensive geriatric assessment
 CGA
- = multidimensionale en interdisciplinaire diagnostische interventie voor het in kaart
brengen van medische/psychologische/functionele mogelijkheden van kwetsbare ouderen
met als doel de ontwikkeling van een gecoördineerd en geïntegreerd plan voor behandeling
en lange-termijn opvolging
- Individueel behandelplan


Dementie
 Hoge incidentie: risico stijgt met leeftijd
 GEEN ziekte, maar syndroom met verschillende oorzaken!
- Belangrijkste aspecten: cognitieve verandering en de functionele impact
 Eerst impact op instrumentele ADL, later pas op de basale
 Neuro-psychiatrische symptomen: hoeven niet steeds aanwezig te zijn
- Traag progressief en intact bewustzijn
 Diagnose en differentieel diagnose
- Work-up cognitieve stoornissen:
 Anamnese: aandacht voor tijdsverloop, ernst/impact op ADL en welzijn,
systeem/familie/heteroanamnese
 Intenistisch/neurologisch klinisch onderzoek
 Schalen: MMSE (geen diagnostische test, enkel richtgevend!)
 Desoriëntatie in tijd/ruimte

,  Inprentingsgeheugen
 Aandacht + werkgeheugen: stoornissen  verstrooidheid, eenvoudige taken niet
kunnen, abstract denken
 Taal: corticale functiestoornissen (in fasie, praxie en gnosie)
woordvindingsmoeilijkheden, parafasieën en gestoorde benoeming
Afasie: stoornis in spreken/begrijpen taal
Apraxie: stoornis in uitvoeren eenvoudige/complexere bewegingen
Executieve functies: planmatig handelen en mentale flexibiliteit
Agnosie: verlies van vermogen om personen, VW, geur… te herkennen
 Geheugen
 Biochemie of beeldvorming hersenen
- Gaat vaak samen met parkinsonisme
- Vroege functionele verschijnselen
 Verandering in de tijd in de mate van functioneren
 Al jaren vooraleer diagnose: lager niveau functioneren, vermogen om ADL te verrichten
neemt af
- Gedragsveranderingen: decorumverlies, paranoïde/psychotische gedachten en
humeurschommelingen
 Behavioural Psychiatric Symptoms in Dementia = symptomen van verstoorde perceptie,
gedachteninhoud, stelling en gedrag frequent voorkomend bij dementie
 Eerste stadia: milde neuropsychiatische aandoening  al aanwezige BPSD
 Gevolgen: vroegtijdige opname, (in)directe kosten, bijkomende disfunctie, verminderde
kwaliteit van leven, stress voor mantelzorg/hulpverlener
 6 clusters:
1) Agressie
2) Apathie
3) Agitatie
4) Depressie
5) Manie
6) Psychose
 BPSD varieert in tijd en per persoon
 Evalueren van deze symptomen: duidelijke beschrijving, rekening houden met
omgeving, bekijk de mogelijkheid tot uiten van basisbehoeften,
stemmingswisselingen…
 Oorzaken
- Heel veel verschillende!
- Mees voorkomend: Alzheimer > Vasculaire dementie > lewy body > fronto-temporale
 LEES dia 33
- Dementie met lewy bodies
 Progressieve cognitieve achteruitgang: vooral executieve functies zoals aandacht,
visuoruimtelijke vaardigheden
 Kernsymptomen: fluctuerend verloop, recidiverende visuele hallucinaties, REM
slaapstoornissen, parkinsonisme
 Andere: BD-val, vallen, wanen…
 Indicatieve biomerkers: bij diagnostische twijfel bvb PET/SPECT
- Vasculaire dementie
 Treedt samen op met cerebrovasculaire aantasting
 Semi-acuut begin!! (uitzondering)

,  Stapsgewijs
 Risicofactoren
- Alzheimer
 Geleidelijk ontstaan + langzaam progressief: hersenen vaak al jaren aangetast vooraleer
diagnose
 Duidelijk verhaal van achteruitgang cognitie
 Amnestische presentatie (vaak-altijd): moeilijk aanleren/oproepen van nieuwe info +
minstens 1 ander cognitief domein aangetast
 Niet-amnestisch: taaldeficit, executieve dysfunctie, visuospatiale presentatie
 LEES dia 37-38
 Amyloïde cascade!  inflammatoire veranderingen, oxidatieve stress tau-
hyperfosforylatie en membraan toxiteit
 Psychofarmacologische therapie: symptomatisch (bestrijden symptomen) of oorzakelijk

Depressie
 Risicofactoren
- Chronische medische aandoening
- Cognitieve stoornis
- Verminderde zelfredzaamheid
- Opname in instelling
- Prevalentie depressie verdubbelt tussen 70-85 jr
 Symptomatologie
- Neerslachtigheid grotendeel in dag
- Anhedonie
- Vitaal syndroom : eetlust, sexueel, dag/nachtpatroon
- Verlies energie, vermoeid
- Psychomotorische agitatie/remming
- Cognitie
- Negatief zelfbeeld
- Dood gedachten
- Angst, prikkelbaar…
 Diagnosecriteria
- Majeure (meer dan 5) VS mineure depressieve episode (min 2 weken)
- Invloed op sociaal/beroepsmatig functioneren
- Geen direct gevolg van medicatie,, drugs, lichamelijke aandoening
- Psychotische symptomen
- Somatisering: lichamelijk component zoals moeheid, hoofdpijn…
- Ontkennen gevoelens
- Risico op suïcide
- Slaapstoornissen
- Alcohol/middelen misbruik
 Verhoogde prevalentie bij somatische comorbiditeit
 Behandeling:
- Antidepressiva
- Psychotherapie
- ECT
 Hoe omgaan?
- Pragmatische en steunende benadering

, - Voorlichting geven
- Structuur aanbrengen

Delier
 Definitie:
- Frequent voorkomend
- Vaak niet gediagnosticeerd
- Slechte prognose: verhoogde morbiditeit/mortaliteit
- Acuut psychosyndroom waarbij bewustzijn/cognitieproblemen optreden met verandering
in aandacht, concentratie, waarneming en gedrag met wisselend verloop
- Soms hallucinaties/wanen
- Fluctueert van uur tot uur
- Somatische oorzaak!
- Vaak bij ouderen
- !! zonder gekende oorzaak: dringend naar spoedgevallen + dringend nazien op acute
problemen
 Diagnose: Confusion assessment method/CAM
- Acuur begin + wissleend verloop
- Onoplettend + gestoorde aandacht
- Verward denken
- Veranderde mate bewustzijn
- Direct gevolg van organische oorzaak
 Soorten
- Hyperactief
 Geneesmiddelen intoxicatie
 Ontwenning
 Postoperatief
 Gedrag: agressie, roepen, slaan…
- Hypoactief
 Metabole stoornissen
 Slaperig, apathie
 Vaak niet herkend
 Hoogste mortaliteit
- Gemengd
- Delirium tremens
 Acuut ontwenningssyndroom na plotse stop na overmatig alcoholisme
 Meestal na 2-4dagen na stop alcohol of benzodiazepines en duurst meestal minder dan
5 dagen
 Risicofactoren: overdadig ethylisme, voorgeschiedenis, comorbide, > 30 jr
 Mortaliteit: 5%
 Gevolgen
- Mortaliteit: Stijgt na ontslag spoed
- persisterende symptomen
- Stress P en omgeving
- Minder gunstige prognose
- Verlengde hospitalisatie
- Meer opnames
- Hoge kostprijs