Module 3: genetische basis van ziekte:
Hoe wordt onze genetische code omgezet:
Wat is het gevolg van veranderingen in het DNA:
• Mutatie = verandering van één of meerdere basenparen in DNA keten wijzigen
- Codon in DNA gewijzigd
- Codon in RNA gewwijzigd
- Aminozuren gewijzigd
- Functie van proteine gaat verloren of is gewijzigd
• Leidt tot variatie van genetische code, verschillende varianten van genen
- Mogelijke varianten van genen noemen we allelen van een gen
- Mens heeft op elke locus max 2 allelen
° als individu voor bepaalde locus eenzelfde allel heeft, dan is de persoon
homozygoot voor dat gen
° als beide allelen verschillend zijn, dan is die persoon heterozygoot voor dat
gen
Wat veroorzaakt veranderingen aan het genetisch materiaal:
• Variatie van gen (genvariant of mutatie)
- Spontaan
- Als gevolg van inwerking van mutageen
Wat is het gevolg van veranderingen aan genetisch materiaal:
• Mutaties op zichzelf veroorzaken geen ziekte
• Verschillend genotype → verschillend fenotype
• Gevolgen afhankelijk van plaats mutatie & controlemechanismen cel, type cellen
• Genetische variatie in geslachtscellen → miskraam of genetische pathologie
• Genetische afwijking in lichaamscellen → neoplasie
• Variatie in gen
- SNIP >1%
- Mutatie <1%
• Verschillend genotype: type mutatie
- Genoommutatie
- Chromosooommutatie
- Genmutatie
- Afwijking in mitochondriale DNA
Karyogram:
• Witte bloedcellen
43
, • Chemische stimulatie celdeling
• Colchicine: metafase celdeling
• Indeling chromosomen
Plaats centromeer:
Karyogram -> genoommutaties:
• Euploid
- Diploid
- Haploid
• Polyploid aantal chromosomen
- Toegenomen veelvoud van haploid aantal chromosomen
• Aneuploide toestand
- Aantal chromosomen niet regelmatig veelvoud van haploid aantal
Genoommutaties:
Polyploid aantal chromosomen: veelvoud van haploid aantal chromosomen
• In geslachtscellen < abnormale celdeling ➔ spontane abortus
• In lichaamscellen < adaptatie aan verhoogde functionele belasting ➔ reuscellen
Aneuploide toestand:
• In geslachtcellen:
- Autosomen of geslachtschromosomen
- Gevolg van non-disjunctie : monosomie en trisomie
Foetale ontwikkelingsstoornissen
• In lichaamscellen ➔ neoplasie
Autosomale genoommutaties:
• Monosomie
- Zeldzaam
- Niet levensvatbaar: spontane abortus
- Multiple ernstige congenitale afwijking ➔ vroege sterfte
• Trisomie
- Trisomie 21: syndroom van down
44
Hoe wordt onze genetische code omgezet:
Wat is het gevolg van veranderingen in het DNA:
• Mutatie = verandering van één of meerdere basenparen in DNA keten wijzigen
- Codon in DNA gewijzigd
- Codon in RNA gewwijzigd
- Aminozuren gewijzigd
- Functie van proteine gaat verloren of is gewijzigd
• Leidt tot variatie van genetische code, verschillende varianten van genen
- Mogelijke varianten van genen noemen we allelen van een gen
- Mens heeft op elke locus max 2 allelen
° als individu voor bepaalde locus eenzelfde allel heeft, dan is de persoon
homozygoot voor dat gen
° als beide allelen verschillend zijn, dan is die persoon heterozygoot voor dat
gen
Wat veroorzaakt veranderingen aan het genetisch materiaal:
• Variatie van gen (genvariant of mutatie)
- Spontaan
- Als gevolg van inwerking van mutageen
Wat is het gevolg van veranderingen aan genetisch materiaal:
• Mutaties op zichzelf veroorzaken geen ziekte
• Verschillend genotype → verschillend fenotype
• Gevolgen afhankelijk van plaats mutatie & controlemechanismen cel, type cellen
• Genetische variatie in geslachtscellen → miskraam of genetische pathologie
• Genetische afwijking in lichaamscellen → neoplasie
• Variatie in gen
- SNIP >1%
- Mutatie <1%
• Verschillend genotype: type mutatie
- Genoommutatie
- Chromosooommutatie
- Genmutatie
- Afwijking in mitochondriale DNA
Karyogram:
• Witte bloedcellen
43
, • Chemische stimulatie celdeling
• Colchicine: metafase celdeling
• Indeling chromosomen
Plaats centromeer:
Karyogram -> genoommutaties:
• Euploid
- Diploid
- Haploid
• Polyploid aantal chromosomen
- Toegenomen veelvoud van haploid aantal chromosomen
• Aneuploide toestand
- Aantal chromosomen niet regelmatig veelvoud van haploid aantal
Genoommutaties:
Polyploid aantal chromosomen: veelvoud van haploid aantal chromosomen
• In geslachtscellen < abnormale celdeling ➔ spontane abortus
• In lichaamscellen < adaptatie aan verhoogde functionele belasting ➔ reuscellen
Aneuploide toestand:
• In geslachtcellen:
- Autosomen of geslachtschromosomen
- Gevolg van non-disjunctie : monosomie en trisomie
Foetale ontwikkelingsstoornissen
• In lichaamscellen ➔ neoplasie
Autosomale genoommutaties:
• Monosomie
- Zeldzaam
- Niet levensvatbaar: spontane abortus
- Multiple ernstige congenitale afwijking ➔ vroege sterfte
• Trisomie
- Trisomie 21: syndroom van down
44
