DEEL II: ONTWIKKELINGSBIOLOGIE
1. Gonaden en geslachtscellen
1.1 gametogenese
SPERMATOGENESE
= zaadcelvorming
in testis:
• tubuli seminiferae
➢ basale membraan
➢ spermatogonia
➢ spermatocyte
➢ spermatiden
➢ spermatozoa
➢ Sertoli cellen = voedende cellen!
• Leydigse cellen
Spermatogenese (in wand van zaadbuisje) (van wand naar holte: ):
• spermatogonia
➢ diploïd
➢ mitose (1 dochtercel blijft tegen wand & 1 dochtercel komt los (mitose)
• spermatocyte
➢ diploïd (= primaire spermatocyte)
➢ (eerste) meiose
➢ haploïd (= secundaire spermatocyte)
➢ (tweede) meiose
• spermatide
➢ haploïd
• spermatozoa
➢ haploïd
➢ motiel (beweeglijk) (pas NA ejaculatie: zaadcellen
geactiveerd om te bewegen!)
➔ vorming 4 haploïde cellen!!
,OÖGENESE
= eicelvorming
In ovarium:
- oögonia
• diploïd
• géén mitose!
- Primaire oöcyte
• Diploïd (2n)
• Meiose
➢ Secundaire oöcyt (n) (groot)
➢ Poollichaampje (diet niets) (klein)
- Follikelvorming (follikelcellen rond eicel = voedende
cellen)
• Onrijp primair follikel
➢ oocyte I + granulosa + dun kapsel (theca folliculli)
• Rijp primair follikel
➢ oocyte I + zona granulosa + meerdere lagen follikelcellen (theca folliculi?)
• Secundair follikel
➢ oocyte I + zona pellucida + antrum folliculi (holte) + liquor folliculi (vocht) +
nog meer lagen follikelcellen
• Tertiair follikel = follikel van de Graaf
➢ Oocyte II !!! + cumulus oophorus (groepje follikelcellen rond eicel) + zona
pellucida + antrum folliculi (alle kleine holtes versmolten tot één) + theca
interna + theca externa
• Eisprong
(tertiair follikel = rijp follikel (meiose nog niet af!!! **) → naar wand ovarium →
wand ovarium breekt en follikel breekt → eisprong)
(geel lichaam = overblijfsel van follikel → voor innestelling follikel bij bevruchting →
geen bevruchting: menstruatiecyclus (geel lichaam blijft achter als wit lichaam))
• Ovum
➢ Haploïd (tweede meiose) (**pas bij bevruchting!)
,2. Bevruchting
- Vorming zygote
• Nucleus in eicel
- Secundaire oöcyt
• Corticale reactie
• Meiose
➢ Oötide
➢ 2e poollichaampje
- Versmelting spermatozoïde met oötide
• Contact sperma met eicel (met acrosoom)
• Acrosoom reageert met zona pellucida eicel (enzymen vrij uit acrosoom → gangetje in
zona pellucida)
• Plasma membraan sperma (zaadcel) en eicel fuseren
• Nucleus sperma (zaadcel) gaat binnen in eicel
• Corticale granules fuseren met plasmamembraan eicel → vorming barrière errond :
polyspermie vermijden (= meerdere zaadcellen binnen)
→ flagel én mitochondriën zaadcel afgebroken (enkel maternale overerving
mitochondriën!!) + 2e meiose!!!!
• Corticale reactie tegen polyspermie uit zich door:
➢ Veranderen v eigenschappen celmembraan
➢ Wijzigen structuur zona pelucida
KUNSTMATIGE BEVRUCHTING:
- Verschillende procedures
• IVF – conventionele In Vitro Fertilisatie
➢ Eicel & zaadcel in petrischaal → natuurlijke bevruchting
• ICSI = IntraCytoplasmatische Sperma-Injectie
➢ Via injectie zaadcel rechtstreeks in eicel (zaadcel geen/weinig motiliteit)
, EMBRYOGENESE:
- Start in eileider (bevruchting)
- Tegen dat embryo in baarmoeder belandt: systemen/structuren gevormd zodat embryo zich
kan innestellen
Start embryogenese:
3. Celklievingen
Bij celklieving: geen groei na klievingen (<-> bij celdeling: kleiving + groei)
KLIEVINGSPATRONEN:
- Radiale klieving (= bij gewervelde dieren) (= bij mens)
• Meridionaal (1)
• Meriodionaal (2)
• Equatoriaal (3)
- Spiraalklieving
• Meridionaal (1)
• Meridionaal (2)
• Schuin (3)
- Rotatieklieving
• Meriodionaal (1)
• Meridionaal + equatoriaal (2)
→ 2e klieving gebeurt niet synchroon: gaat van 2 → 3 → 4-cellig stadium
➔ Animale pool: embryonaal materiaal
➔ Vegetale pool: dooiermateriaal (voedingsstoffen)
- Holoblastisch
• Deling helemaal door van boven naar onder → 4 even grote cellen
• Isolecithale cellen
➢ dooiermateriaal homogeen verdeeld
- Meroblastisch
• Geen volledige doorklieving → ongelijke verdeling (kleine dochtercellen bovenaan + 1
grote cel dooiermat onderaan)
• Grote blastomeren met dooier (macromeren) & kleine blastomeren die embryo
vormen (micromeren)
• Telolecithale eieren
➢ Dooiermateriaal geconcentreerd aan 1 kant (onderaan)
➢ Embryo gevormd op dooiermateriaal
1. Gonaden en geslachtscellen
1.1 gametogenese
SPERMATOGENESE
= zaadcelvorming
in testis:
• tubuli seminiferae
➢ basale membraan
➢ spermatogonia
➢ spermatocyte
➢ spermatiden
➢ spermatozoa
➢ Sertoli cellen = voedende cellen!
• Leydigse cellen
Spermatogenese (in wand van zaadbuisje) (van wand naar holte: ):
• spermatogonia
➢ diploïd
➢ mitose (1 dochtercel blijft tegen wand & 1 dochtercel komt los (mitose)
• spermatocyte
➢ diploïd (= primaire spermatocyte)
➢ (eerste) meiose
➢ haploïd (= secundaire spermatocyte)
➢ (tweede) meiose
• spermatide
➢ haploïd
• spermatozoa
➢ haploïd
➢ motiel (beweeglijk) (pas NA ejaculatie: zaadcellen
geactiveerd om te bewegen!)
➔ vorming 4 haploïde cellen!!
,OÖGENESE
= eicelvorming
In ovarium:
- oögonia
• diploïd
• géén mitose!
- Primaire oöcyte
• Diploïd (2n)
• Meiose
➢ Secundaire oöcyt (n) (groot)
➢ Poollichaampje (diet niets) (klein)
- Follikelvorming (follikelcellen rond eicel = voedende
cellen)
• Onrijp primair follikel
➢ oocyte I + granulosa + dun kapsel (theca folliculli)
• Rijp primair follikel
➢ oocyte I + zona granulosa + meerdere lagen follikelcellen (theca folliculi?)
• Secundair follikel
➢ oocyte I + zona pellucida + antrum folliculi (holte) + liquor folliculi (vocht) +
nog meer lagen follikelcellen
• Tertiair follikel = follikel van de Graaf
➢ Oocyte II !!! + cumulus oophorus (groepje follikelcellen rond eicel) + zona
pellucida + antrum folliculi (alle kleine holtes versmolten tot één) + theca
interna + theca externa
• Eisprong
(tertiair follikel = rijp follikel (meiose nog niet af!!! **) → naar wand ovarium →
wand ovarium breekt en follikel breekt → eisprong)
(geel lichaam = overblijfsel van follikel → voor innestelling follikel bij bevruchting →
geen bevruchting: menstruatiecyclus (geel lichaam blijft achter als wit lichaam))
• Ovum
➢ Haploïd (tweede meiose) (**pas bij bevruchting!)
,2. Bevruchting
- Vorming zygote
• Nucleus in eicel
- Secundaire oöcyt
• Corticale reactie
• Meiose
➢ Oötide
➢ 2e poollichaampje
- Versmelting spermatozoïde met oötide
• Contact sperma met eicel (met acrosoom)
• Acrosoom reageert met zona pellucida eicel (enzymen vrij uit acrosoom → gangetje in
zona pellucida)
• Plasma membraan sperma (zaadcel) en eicel fuseren
• Nucleus sperma (zaadcel) gaat binnen in eicel
• Corticale granules fuseren met plasmamembraan eicel → vorming barrière errond :
polyspermie vermijden (= meerdere zaadcellen binnen)
→ flagel én mitochondriën zaadcel afgebroken (enkel maternale overerving
mitochondriën!!) + 2e meiose!!!!
• Corticale reactie tegen polyspermie uit zich door:
➢ Veranderen v eigenschappen celmembraan
➢ Wijzigen structuur zona pelucida
KUNSTMATIGE BEVRUCHTING:
- Verschillende procedures
• IVF – conventionele In Vitro Fertilisatie
➢ Eicel & zaadcel in petrischaal → natuurlijke bevruchting
• ICSI = IntraCytoplasmatische Sperma-Injectie
➢ Via injectie zaadcel rechtstreeks in eicel (zaadcel geen/weinig motiliteit)
, EMBRYOGENESE:
- Start in eileider (bevruchting)
- Tegen dat embryo in baarmoeder belandt: systemen/structuren gevormd zodat embryo zich
kan innestellen
Start embryogenese:
3. Celklievingen
Bij celklieving: geen groei na klievingen (<-> bij celdeling: kleiving + groei)
KLIEVINGSPATRONEN:
- Radiale klieving (= bij gewervelde dieren) (= bij mens)
• Meridionaal (1)
• Meriodionaal (2)
• Equatoriaal (3)
- Spiraalklieving
• Meridionaal (1)
• Meridionaal (2)
• Schuin (3)
- Rotatieklieving
• Meriodionaal (1)
• Meridionaal + equatoriaal (2)
→ 2e klieving gebeurt niet synchroon: gaat van 2 → 3 → 4-cellig stadium
➔ Animale pool: embryonaal materiaal
➔ Vegetale pool: dooiermateriaal (voedingsstoffen)
- Holoblastisch
• Deling helemaal door van boven naar onder → 4 even grote cellen
• Isolecithale cellen
➢ dooiermateriaal homogeen verdeeld
- Meroblastisch
• Geen volledige doorklieving → ongelijke verdeling (kleine dochtercellen bovenaan + 1
grote cel dooiermat onderaan)
• Grote blastomeren met dooier (macromeren) & kleine blastomeren die embryo
vormen (micromeren)
• Telolecithale eieren
➢ Dooiermateriaal geconcentreerd aan 1 kant (onderaan)
➢ Embryo gevormd op dooiermateriaal
