Werkgroep 1 Klinisch redeneren leerpakket 5
Kennisclip 1: principes van palliatieve zorg deel 1
Palliatieve zorg:
- Behoud of verbetering in kwaliteit van leven
- Behandeling van ziekte indien mogelijk of alleen na afweging voor en nadelen
- Overeengekomen reanimatiebeleid
- Zorg op maat
- Wisselende ADL afhankelijkheid
- Richten op de optimale kwaliteit van sterven
Curatieve zorg:
- Genezing en behandeling staat centraal
- Behandelingen worden vanzelfsprekend ingezet.
- Maximaal reanimeerbeleid
- Protocollaire zorg
- ADL tijdelijk afhankelijk
- Uiteindelijke doel om integratie in persoonlijke en sociaal leven op te pakken
Kennisclip 2: principes van palliatieve zorg deel 2
Curatieve zorg: gericht op genezing
Palliatieve fase: gericht op kwaliteit van leven
Terminale zorg: gericht op sterven, in de laatste 3 maanden, de laatste 72 uur is de sterffase.
Palliatieve zorg dimensies:
1. Lichamelijke dimensie: last van kortademigheid
2. Psychische dimensie: angstklachten
3. Sociale dimensie: geen zin meer om uit huis te komen
4. Existentiële dimensie (spiritualiteit): angsten zorgen ervoor dat meneer steeds meer gaat
nadenken over zijn leven en over de dood. Ook spiritualiteit genoemd. Minder goed
meetbaar dan de andere dimensies.
Thema’s die van belang zijn:
1. Kwaliteit van leven: niet alleen focus op lichamelijk aspect, maar ook op het psychisch en
sociale aspect. Waar haalt de patiënt nog plezier uit.
2. Symptoommanagement: zorgvragers krijgen vaak met
specifieke symptomen te maken, het is van belang om deze
zo goed mogelijk te ondervangen of onderdrukken.
3. Multidimensionale en integraal zorg: alle dimensies
worden meegenomen
4. Zorg voor cliënten en naasten: rouwproces bij de naasten
gaande, soms voelen naasten zich hierover schuldig.
5. Anticiperen en proactieve zorgplanning: met een
holistische belik kijken naar de mens, gesprekken voeren
over datgene wat die persoon te wachten staat, het op tijd
bespreekbaar zijn kan voorkomen dat er beslissingen
genomen worden die de zorgvrager eigenlijk niet wil.
Bijvoorbeeld of iemand wel wil worden opgenomen.
6. Autonomie: de zorgvrager beslist zelf wat zijn of haar
grenzen zijn, waar wil de patiënt dat het stopt.
Samenvatting klinisch redeneren
,Kennisclip 3: principes van palliatieve zorg deel 3
Start palliatieve zorg
- Bij sommige ziekte heel duidelijk: bij kanker als genezing niet mogelijk is
- Surprise question: in hoeverre zou het mij verbazen als deze zorgvrager binnen een jaar
overleden is? Ja = nog geen palliatieve zorg, nee = palliatieve zorg
- Plotselinge en snelle achteruitgang kan palliatieve zorg zichtbaar maken
- Korte periode met een snelle achteruitgang: oncologische aandoeningen
- Geleidelijke achteruitgang met ernstige episodes: bijvoorbeeld bij MS, tussendoor
opgenomen in het ziekenhuis en daarna weer naar huis gekund
- Lang aanwezige, onvoorspelbare aandoeningen zoals alzheimer
Samenvatting klinisch redeneren
,Kennisclip 4: principes van palliatieve zorg deel 4
Fases van palliatieve zorg: palliatief zorgcontinuüm
1. Stadium 1: markering palliatieve fase: bij kanker als bij de diagnose, als overlijden duidelijk is
zoals bij ALS, voor andere ziektes is de scheiding tussen palliatief en curatief niet scherp. Bij
kwetsbare ouderen is de zorg vaak ook in de palliatieve fase, ook als er geen
levensbeëindigende aandoening vastgesteld is.
2. Stadium 2: meer op ziektegerichte palliatie gericht (kwaliteit van leven verbeteren), kan
gepaard gaan met grote belasting op de zorgvrager en bijwerkingen van therapie, dan op
symptoomgerichte palliatie (symptomen zoals pijn voorkomen door de juiste pijnmedicatie
te bieden, of het ondergaan van radio of chemotherapie)
3. Stadium 3: Meer symptoomgerichte palliatie dan ziektegerichte palliatie, veel last van
bijwerkingen en belasting van behandelingen, balans tussen kwaliteit van leven en de
nadelen van behandelingen. Denk meer aan het geven van pijnmedicatie.
4. Stadium 4: palliatie in de stervensfase, kwaliteit van leven verschuift naar kwaliteit van
sterven. Met als doel dat de zorgvrager op een rustige manier kan overlijden. Het overlijden
is nog onafwendbaar. In deze fase wordt geprobeerd om symptomen zoveel mogelijk onder
controle te krijgen. Voorkomen van pijnklachten, benauwdheid of terminale onrust.
De dood kan ook nog als een fase van palliatieve zorg worden benoemd.
5. Stadium 5: nazorg, bijvoorbeeld het langsgaan bij de partner om te vragen hoe zij het proces
ervaren hebben.
Samenvatting klinisch redeneren
, Verpleegkundige rol en aandachtspunten:
1. Ziektegerichte palliatie: tijdelijk, baten en lasten, er komt een punt dat het gestaakt moet
worden, de patiënt houdt vaak vast aan hoop en verwachting.
2. Symptoomgerichte palliatie: in gesprek gaan over de symptomen en de betekenis ervan.
3. Palliatie in de stervensfase: goed letten op de belastende symptomen en signalen, comfort
bieden en een goede kwaliteit van sterven bieden
4. Nazorg: aandacht hebben voor de naasten en na het overlijden terugblikken op hoe de
naasten het proces hebben ervaren.
Kennisclip 1: risico-inschatting en vroeg
signalering
Fase van klinisch redeneren:
1. Risico-inschatting
2. Vroeg signalering
3. Probleemherkenning
4. Resultaatbepaling
5. Interventies toepassen
6. Monitoring
Verpleegkundig proces:
1. Anamnese
2. Diagnose
3. Planning en resultaten
4. Planning van de interventies
5. Uitvoering
6. Evaluatie
Risico-inschatting: de verpleegkundige weet op basis van diepgaande kennis welke mensen een
verhoogd risico hebben op het ontstaan van bepaalde problematiek.
Vroeg signalering:
- Richtlijnen pallialine over symptomen
- Signaleringskaarten IKNL (biedt handvatten voor signaleringen)
- Belangrijk om methodisch te werken
- Gebruik alle zintuigen: voelen, ruiken, horen, observeren door zicht
- Kijk naar hoe iemand zich in alle gebieden van de palliatieve zorg voelt
- Luisteren is heel belangrijk! Een luisterend oor zorgt al voor veel verlichting.
Definitie palliatieve zorg volgends de WHO: palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit van
leven verbeterd van patiënten en naasten die te maken hebben met een levensbedreigende
aandoening, door het voorkomen en verlichten van lijden door middel van vroegtijdige signalering en
zorgvuldige beoordeling en behandeling van pijn en andere symptomen van lichamelijke,
psychosociale en spirituele aard.
Kernset patiëntproblemen
1. Lichamelijk
2. Psychisch
3. Functioneel
4. Sociaal
Samenvatting klinisch redeneren
Kennisclip 1: principes van palliatieve zorg deel 1
Palliatieve zorg:
- Behoud of verbetering in kwaliteit van leven
- Behandeling van ziekte indien mogelijk of alleen na afweging voor en nadelen
- Overeengekomen reanimatiebeleid
- Zorg op maat
- Wisselende ADL afhankelijkheid
- Richten op de optimale kwaliteit van sterven
Curatieve zorg:
- Genezing en behandeling staat centraal
- Behandelingen worden vanzelfsprekend ingezet.
- Maximaal reanimeerbeleid
- Protocollaire zorg
- ADL tijdelijk afhankelijk
- Uiteindelijke doel om integratie in persoonlijke en sociaal leven op te pakken
Kennisclip 2: principes van palliatieve zorg deel 2
Curatieve zorg: gericht op genezing
Palliatieve fase: gericht op kwaliteit van leven
Terminale zorg: gericht op sterven, in de laatste 3 maanden, de laatste 72 uur is de sterffase.
Palliatieve zorg dimensies:
1. Lichamelijke dimensie: last van kortademigheid
2. Psychische dimensie: angstklachten
3. Sociale dimensie: geen zin meer om uit huis te komen
4. Existentiële dimensie (spiritualiteit): angsten zorgen ervoor dat meneer steeds meer gaat
nadenken over zijn leven en over de dood. Ook spiritualiteit genoemd. Minder goed
meetbaar dan de andere dimensies.
Thema’s die van belang zijn:
1. Kwaliteit van leven: niet alleen focus op lichamelijk aspect, maar ook op het psychisch en
sociale aspect. Waar haalt de patiënt nog plezier uit.
2. Symptoommanagement: zorgvragers krijgen vaak met
specifieke symptomen te maken, het is van belang om deze
zo goed mogelijk te ondervangen of onderdrukken.
3. Multidimensionale en integraal zorg: alle dimensies
worden meegenomen
4. Zorg voor cliënten en naasten: rouwproces bij de naasten
gaande, soms voelen naasten zich hierover schuldig.
5. Anticiperen en proactieve zorgplanning: met een
holistische belik kijken naar de mens, gesprekken voeren
over datgene wat die persoon te wachten staat, het op tijd
bespreekbaar zijn kan voorkomen dat er beslissingen
genomen worden die de zorgvrager eigenlijk niet wil.
Bijvoorbeeld of iemand wel wil worden opgenomen.
6. Autonomie: de zorgvrager beslist zelf wat zijn of haar
grenzen zijn, waar wil de patiënt dat het stopt.
Samenvatting klinisch redeneren
,Kennisclip 3: principes van palliatieve zorg deel 3
Start palliatieve zorg
- Bij sommige ziekte heel duidelijk: bij kanker als genezing niet mogelijk is
- Surprise question: in hoeverre zou het mij verbazen als deze zorgvrager binnen een jaar
overleden is? Ja = nog geen palliatieve zorg, nee = palliatieve zorg
- Plotselinge en snelle achteruitgang kan palliatieve zorg zichtbaar maken
- Korte periode met een snelle achteruitgang: oncologische aandoeningen
- Geleidelijke achteruitgang met ernstige episodes: bijvoorbeeld bij MS, tussendoor
opgenomen in het ziekenhuis en daarna weer naar huis gekund
- Lang aanwezige, onvoorspelbare aandoeningen zoals alzheimer
Samenvatting klinisch redeneren
,Kennisclip 4: principes van palliatieve zorg deel 4
Fases van palliatieve zorg: palliatief zorgcontinuüm
1. Stadium 1: markering palliatieve fase: bij kanker als bij de diagnose, als overlijden duidelijk is
zoals bij ALS, voor andere ziektes is de scheiding tussen palliatief en curatief niet scherp. Bij
kwetsbare ouderen is de zorg vaak ook in de palliatieve fase, ook als er geen
levensbeëindigende aandoening vastgesteld is.
2. Stadium 2: meer op ziektegerichte palliatie gericht (kwaliteit van leven verbeteren), kan
gepaard gaan met grote belasting op de zorgvrager en bijwerkingen van therapie, dan op
symptoomgerichte palliatie (symptomen zoals pijn voorkomen door de juiste pijnmedicatie
te bieden, of het ondergaan van radio of chemotherapie)
3. Stadium 3: Meer symptoomgerichte palliatie dan ziektegerichte palliatie, veel last van
bijwerkingen en belasting van behandelingen, balans tussen kwaliteit van leven en de
nadelen van behandelingen. Denk meer aan het geven van pijnmedicatie.
4. Stadium 4: palliatie in de stervensfase, kwaliteit van leven verschuift naar kwaliteit van
sterven. Met als doel dat de zorgvrager op een rustige manier kan overlijden. Het overlijden
is nog onafwendbaar. In deze fase wordt geprobeerd om symptomen zoveel mogelijk onder
controle te krijgen. Voorkomen van pijnklachten, benauwdheid of terminale onrust.
De dood kan ook nog als een fase van palliatieve zorg worden benoemd.
5. Stadium 5: nazorg, bijvoorbeeld het langsgaan bij de partner om te vragen hoe zij het proces
ervaren hebben.
Samenvatting klinisch redeneren
, Verpleegkundige rol en aandachtspunten:
1. Ziektegerichte palliatie: tijdelijk, baten en lasten, er komt een punt dat het gestaakt moet
worden, de patiënt houdt vaak vast aan hoop en verwachting.
2. Symptoomgerichte palliatie: in gesprek gaan over de symptomen en de betekenis ervan.
3. Palliatie in de stervensfase: goed letten op de belastende symptomen en signalen, comfort
bieden en een goede kwaliteit van sterven bieden
4. Nazorg: aandacht hebben voor de naasten en na het overlijden terugblikken op hoe de
naasten het proces hebben ervaren.
Kennisclip 1: risico-inschatting en vroeg
signalering
Fase van klinisch redeneren:
1. Risico-inschatting
2. Vroeg signalering
3. Probleemherkenning
4. Resultaatbepaling
5. Interventies toepassen
6. Monitoring
Verpleegkundig proces:
1. Anamnese
2. Diagnose
3. Planning en resultaten
4. Planning van de interventies
5. Uitvoering
6. Evaluatie
Risico-inschatting: de verpleegkundige weet op basis van diepgaande kennis welke mensen een
verhoogd risico hebben op het ontstaan van bepaalde problematiek.
Vroeg signalering:
- Richtlijnen pallialine over symptomen
- Signaleringskaarten IKNL (biedt handvatten voor signaleringen)
- Belangrijk om methodisch te werken
- Gebruik alle zintuigen: voelen, ruiken, horen, observeren door zicht
- Kijk naar hoe iemand zich in alle gebieden van de palliatieve zorg voelt
- Luisteren is heel belangrijk! Een luisterend oor zorgt al voor veel verlichting.
Definitie palliatieve zorg volgends de WHO: palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit van
leven verbeterd van patiënten en naasten die te maken hebben met een levensbedreigende
aandoening, door het voorkomen en verlichten van lijden door middel van vroegtijdige signalering en
zorgvuldige beoordeling en behandeling van pijn en andere symptomen van lichamelijke,
psychosociale en spirituele aard.
Kernset patiëntproblemen
1. Lichamelijk
2. Psychisch
3. Functioneel
4. Sociaal
Samenvatting klinisch redeneren
