Bacteriologie
Hoofdstuk 1 - history of microbiology
1. Anton Van Leeuwenhoek
Uitvinder microscoop: lens + 2 schroeven à helder beeld maken.
Hij heeft amoebes en staphylococcus (genus)(bolletjes) gezien à tekeningen van gemaakt.
2. Germ theory of disease
Aritotle
Er bestaat seksuele reproductie, aseksuele reproductie en spontane generatie (abiogenesis).
à Spontane generatie = alles wat er niet door (a)seksuele reproductie verklaard kan worden.
Francesco Redi
Experiment met 3 biefstukken in potten: kijken of de spontane generatie bestaat.
1 pot open, 1 dicht en 1 met een gaasje.
1) Open pot: er komen vliegen en maden à komen de maden spontaan?
2) Dicht pot: geen maden.
3) Pot met een gaasje over: maden lagen op het gaasje.
à Hij werd nog niet echt geloofd.
Lazzaro Spallanzani
Nam een fles en deed daar een bouillon infuus in à koken à sluiten.
• Koken: kiemen zijn dood gegaan en als we het sluiten is er dus geen groei.
• Opendoen: er komt lucht aan à wel groei.
à Spontaan groeit er dus niks in de bouillon.
Er komt altijd kritiek: als je het kookt doe je alle zuurstof weg en dus kan er geen spontaan leven ontstaan à men
geloofde dit experiment niet à namen nog steeds aan dat spontane generatie bestond.
Louis Pasteur
Zeer belangrijk!
Heeft de spontane generatie weerlegt aan de hand van een fles met een zwanenhals:
• Bol: bouillon opwarmen à kiemen zijn dood = steriel.
• Zuurstof aanwezig: lucht kan langs de buis binnen- en buitengaan.
• 18 maanden laten liggen à zag dat er veel stof aanwezig was in de eerste bocht à aan stof hangen micro-
organismen.
• Bewijzen dat de kiemen in het stof zitten: fles draaien à vloeistof in contact laten komen met de stof à
paar dagen zag men groei.
• Groei is troebel: heldere oplossing en als er bacteriën groeien wordt het troebel.
à Spontane generatie is weerlegt!
Fermentatie: pasteur onderzocht wijn en hij zag grote en kleine kiemen à er zijn bacteriën en gisten. Gisten zijn
groter dan bacteriën want ze zijn eukaryoot. Zijn de kiemen nodig? Welke zijn nodig voor de wijnsmaak en welke
voor de zure smaak?
• Exp 1: de druiven opwarmen à fles dicht doen à kan er spontaan een glas wijn gemaakt worden? Nee,
geen spontane fermentatie.
• Exp 2: gaat lucht wijn maken? Opwarmen, laten staan in zwanenhals à geen fermentatie, alcohol.
• Exp 3: druiven opwarmen à bacteriën bijdoen à rusten à zuur à glucose omgezet naar zuur.
• Exp 4: druiven opwarmen, gisten toevoegen en laten rusten à wijn, glucose omgezet naar ethanol.
Pasteurisatie: kort verwarmen à kiemen gaan dood à smaak blijft wel behouden. Pathogenen kiemen worden dus
gedood maar de rest van de voeding blijft wel hetzelfde.
Vaccin: hij heeft een vaccin gemaakt tegen rabiës = hondsdolheid à veroorzaakt door het rabiës virus.
, • Symptomen: schuim op de mond = patiënt sterft à ze kunnen geen water meer slikken en het speeksel
stapelt zich op.
Robert Koch
Cultuurmedium
Werken met pertriplaat met agar waarop je bacteriën kan laten groeien.
Medium met aardappelschijfjes à eerste cultuurmedium want heel suikerrijk.
Bacillus anthracis
Bacillus (genus) anthracis (species) = bacterie en kan omgezet worden tot endosporen.
• Inhalatie anthrax: anthrax poeder inademen à longontsteking à overlijden binnen 2-3 dagen.
• Cutaan anthrax: op vacht koe zitten sporen à stel landbouwer heeft een wonde: sporen in wonde à komen
binnen via de huid à goede ommgeving à terug bacteriën à geven blaasjes met typische zwarte korst.
Koch’s postulaten
150 jaar geleden: geen verband tussen bacteriën, schimmels, virussen, parasieten en ziekten àKoch heeft verband
aangetoond door de Koch’s postulaten = start medische microbiologie.
• Tuberculose door microbacterie tuberculosis: problemen aan de longen: hoesten (bloed) en heel mager.
Edward Jenner
Variola virus veroorzaakt smallpox à pokken bij mensen en ongeveer 10% sterft ervan.
Landbouwers die koeien melkten kregen ook wel pokken maar geen smallpox à beetje beschermd tegen humane
variant door in contact te komen met een koe die ook een pokkenvirus heeft (vaccinia virus) à ongevaarlijk voor de
mens.
Boerenmeisje was ongevoelig voor variola virus na infectie met vaccina virus à start vaccinatie à bij iemand
koepokken inkrabben à term vaccinatie. (Pasteur heeft dat ook gedaan voor rabies.)
Ignaz Semmelweis
Vroeger was kinderen krijgen levensgevaarlijk à kraamvrouwenkoorts: het was een kiem à 75% overlijden. De
dokter was op lijken bezig en de man kwam toen naar de vrouw die aan het bevallen was en die handen waren niet
gewassen.
Een arts die bezig was met de lijken had in zijn hand gesneden en kreeg dezelfde symptomen als de vrouw en dan
heeft hij gezegd dat het de arts is die de kiemen overbrengt. Maar de directeur vond het flauwekul. Met
hypochloorzuur (javel) handen wassen en het ging van 20% naar 1% overlijden à enorme daling van de mortaliteit.
Joseph Lister
Hij heeft dan met een ander soort zuur gebruikt voor te opereren à nu bv isobetadine.
Het is de start van antiseptische technieken en desinfectie of ontsmetting.
Paul Ehrlich
Was een chemicus en die heeft verschillende stoffen gemaakt.
Stof 606 had een activiteit tegen syfilis à veroorzaakt door kiem Treponema
Pallidum. Het is een SOA (bacteriële infectie). Men heeft de compound (stof 606)
gesynthetiseerd. De stof is symmetrisch en daarnaast As (arseen). Arseen is geen
goede stof, dus ofwel ging je dood van syfillis ofwel van het geneesmiddel à dus
geen goed antibioticum.
Magische kogel: dit geneesmiddel dood alleen de bacterie en doet niets aan de mens, maar dat was hier niet het
geval want er waren veel nevenwerkingen.
Alexander Fleming
Hij werkte met de kiem staphylococcus op een petriplaat. Hij deed de kiemen op de plaat en die groeiden over de
hele plaat. Op een dag maakte hij een foutje en was er een schimmel gegroeid. De bacteriën groeiden niet tot tegen
,de schimmel dus die schimmel geeft een stof af in de agar en die inhibeert groei bacteriën of dood ze. De stof is
Penicillium Notatum à penicilline.
3. Modern microbiology
Dingen kunnen opduiken en dan verdwijnen en jaren later terugkomen onder een andere vorm (SARS en covid-19).
Microbioom: op de huid, in de darmen, ... Zonder het microbioom kunnen we niet leven. Maar we moeten de goede
micro-organismen hebben en door te veel antibiotica kunnen we de darmflora ook kapot maken en resistent
worden tegen bacteriën. Probiotica bestaat ook.
, Hoofdstuk 2 - characteristics of prokaryotic cells
Bacteriën zijn prokaryoten.
1. Prokaryoten <-> eukaryoten - niet voor examen
Eukaryoot wel een celkern en mitochondriën (ATP-fabriek), prokaryoot niet.
Size
RBC: 10 µm
Bacterie: 3-4 µm
Smallpox: 100 nm
Polio virus: 30 nm.
2. Shape and arrangement
1. Coccus: bolvormig
• Diplococcus = 2 coccen naast elkaar (een beetje afgeplat ertussen).
Vb: Neisseria Meningitidis à hersenvliesontsteking.
• Streptococcus: coc gaat groeien als een streep.
Vb: Streptococcus Pneumoniae à longontsteking.
• Staphylococcus: kiem kan in alle vlakken groeien en delen.
Vb: Staphylococcus Epidermidis à op de huid.
2. Vibrio: kommavormig.
Vb: Vibrio Cholerae à veroorzaakt cholerae à ernstige diarree à uitdroging.
3. Bacillus: staafje.
Vb: Bacillus Anthracis.
(Cocco bacillus: niet te veel op ingaan: als je coccus schrijft is het goed en als je bacillus schrijft ook.)
4. Spirochete:
Vb 1: Treponema Pallidum = syfillis.
Vb 2: Borrelia Burgdorferi = ziekte van lyme. Het wordt overgedragen door de kiem niet door de teek.
5. Sperillum: voor ons niet zo’n belangrijke kiemen.
6. Streptobacilli: allemaal bacillen achter elkaar.
3. An overview of structure - examen
Bacterie heeft een celmembraan + celwand à belangrijk want er zijn veel AB die inwerken op celwand (penicilline).
• Binnen het celembraan: cytpoplasma, ribosoom, nucleaire regio, ...
• Buiten de celwand: flagel, haartjes, ...
4. Celwand
Ligt buiten de celmembraan.
Functie:
• Beschermen.
• Klassieke bacterie heeft geen cholesterol in de celmembraan à osmotische druk komt er water binnen en
zwelling en bacterie springt. Om dit te voorkomen heeft de bacterie een celwand à voorkomen dat de
bacterie kapot springt.
Antibiotica: ideaal om de celwand kapot te maken. Waarom celwand een goed doelwit? Menselijke cel heeft geen
celwand een bacterie wel à geen menselijke cellen die gaan sterven. Kans op nevenwerkingen bij de mens is
redelijk klein.
Hoofdstuk 1 - history of microbiology
1. Anton Van Leeuwenhoek
Uitvinder microscoop: lens + 2 schroeven à helder beeld maken.
Hij heeft amoebes en staphylococcus (genus)(bolletjes) gezien à tekeningen van gemaakt.
2. Germ theory of disease
Aritotle
Er bestaat seksuele reproductie, aseksuele reproductie en spontane generatie (abiogenesis).
à Spontane generatie = alles wat er niet door (a)seksuele reproductie verklaard kan worden.
Francesco Redi
Experiment met 3 biefstukken in potten: kijken of de spontane generatie bestaat.
1 pot open, 1 dicht en 1 met een gaasje.
1) Open pot: er komen vliegen en maden à komen de maden spontaan?
2) Dicht pot: geen maden.
3) Pot met een gaasje over: maden lagen op het gaasje.
à Hij werd nog niet echt geloofd.
Lazzaro Spallanzani
Nam een fles en deed daar een bouillon infuus in à koken à sluiten.
• Koken: kiemen zijn dood gegaan en als we het sluiten is er dus geen groei.
• Opendoen: er komt lucht aan à wel groei.
à Spontaan groeit er dus niks in de bouillon.
Er komt altijd kritiek: als je het kookt doe je alle zuurstof weg en dus kan er geen spontaan leven ontstaan à men
geloofde dit experiment niet à namen nog steeds aan dat spontane generatie bestond.
Louis Pasteur
Zeer belangrijk!
Heeft de spontane generatie weerlegt aan de hand van een fles met een zwanenhals:
• Bol: bouillon opwarmen à kiemen zijn dood = steriel.
• Zuurstof aanwezig: lucht kan langs de buis binnen- en buitengaan.
• 18 maanden laten liggen à zag dat er veel stof aanwezig was in de eerste bocht à aan stof hangen micro-
organismen.
• Bewijzen dat de kiemen in het stof zitten: fles draaien à vloeistof in contact laten komen met de stof à
paar dagen zag men groei.
• Groei is troebel: heldere oplossing en als er bacteriën groeien wordt het troebel.
à Spontane generatie is weerlegt!
Fermentatie: pasteur onderzocht wijn en hij zag grote en kleine kiemen à er zijn bacteriën en gisten. Gisten zijn
groter dan bacteriën want ze zijn eukaryoot. Zijn de kiemen nodig? Welke zijn nodig voor de wijnsmaak en welke
voor de zure smaak?
• Exp 1: de druiven opwarmen à fles dicht doen à kan er spontaan een glas wijn gemaakt worden? Nee,
geen spontane fermentatie.
• Exp 2: gaat lucht wijn maken? Opwarmen, laten staan in zwanenhals à geen fermentatie, alcohol.
• Exp 3: druiven opwarmen à bacteriën bijdoen à rusten à zuur à glucose omgezet naar zuur.
• Exp 4: druiven opwarmen, gisten toevoegen en laten rusten à wijn, glucose omgezet naar ethanol.
Pasteurisatie: kort verwarmen à kiemen gaan dood à smaak blijft wel behouden. Pathogenen kiemen worden dus
gedood maar de rest van de voeding blijft wel hetzelfde.
Vaccin: hij heeft een vaccin gemaakt tegen rabiës = hondsdolheid à veroorzaakt door het rabiës virus.
, • Symptomen: schuim op de mond = patiënt sterft à ze kunnen geen water meer slikken en het speeksel
stapelt zich op.
Robert Koch
Cultuurmedium
Werken met pertriplaat met agar waarop je bacteriën kan laten groeien.
Medium met aardappelschijfjes à eerste cultuurmedium want heel suikerrijk.
Bacillus anthracis
Bacillus (genus) anthracis (species) = bacterie en kan omgezet worden tot endosporen.
• Inhalatie anthrax: anthrax poeder inademen à longontsteking à overlijden binnen 2-3 dagen.
• Cutaan anthrax: op vacht koe zitten sporen à stel landbouwer heeft een wonde: sporen in wonde à komen
binnen via de huid à goede ommgeving à terug bacteriën à geven blaasjes met typische zwarte korst.
Koch’s postulaten
150 jaar geleden: geen verband tussen bacteriën, schimmels, virussen, parasieten en ziekten àKoch heeft verband
aangetoond door de Koch’s postulaten = start medische microbiologie.
• Tuberculose door microbacterie tuberculosis: problemen aan de longen: hoesten (bloed) en heel mager.
Edward Jenner
Variola virus veroorzaakt smallpox à pokken bij mensen en ongeveer 10% sterft ervan.
Landbouwers die koeien melkten kregen ook wel pokken maar geen smallpox à beetje beschermd tegen humane
variant door in contact te komen met een koe die ook een pokkenvirus heeft (vaccinia virus) à ongevaarlijk voor de
mens.
Boerenmeisje was ongevoelig voor variola virus na infectie met vaccina virus à start vaccinatie à bij iemand
koepokken inkrabben à term vaccinatie. (Pasteur heeft dat ook gedaan voor rabies.)
Ignaz Semmelweis
Vroeger was kinderen krijgen levensgevaarlijk à kraamvrouwenkoorts: het was een kiem à 75% overlijden. De
dokter was op lijken bezig en de man kwam toen naar de vrouw die aan het bevallen was en die handen waren niet
gewassen.
Een arts die bezig was met de lijken had in zijn hand gesneden en kreeg dezelfde symptomen als de vrouw en dan
heeft hij gezegd dat het de arts is die de kiemen overbrengt. Maar de directeur vond het flauwekul. Met
hypochloorzuur (javel) handen wassen en het ging van 20% naar 1% overlijden à enorme daling van de mortaliteit.
Joseph Lister
Hij heeft dan met een ander soort zuur gebruikt voor te opereren à nu bv isobetadine.
Het is de start van antiseptische technieken en desinfectie of ontsmetting.
Paul Ehrlich
Was een chemicus en die heeft verschillende stoffen gemaakt.
Stof 606 had een activiteit tegen syfilis à veroorzaakt door kiem Treponema
Pallidum. Het is een SOA (bacteriële infectie). Men heeft de compound (stof 606)
gesynthetiseerd. De stof is symmetrisch en daarnaast As (arseen). Arseen is geen
goede stof, dus ofwel ging je dood van syfillis ofwel van het geneesmiddel à dus
geen goed antibioticum.
Magische kogel: dit geneesmiddel dood alleen de bacterie en doet niets aan de mens, maar dat was hier niet het
geval want er waren veel nevenwerkingen.
Alexander Fleming
Hij werkte met de kiem staphylococcus op een petriplaat. Hij deed de kiemen op de plaat en die groeiden over de
hele plaat. Op een dag maakte hij een foutje en was er een schimmel gegroeid. De bacteriën groeiden niet tot tegen
,de schimmel dus die schimmel geeft een stof af in de agar en die inhibeert groei bacteriën of dood ze. De stof is
Penicillium Notatum à penicilline.
3. Modern microbiology
Dingen kunnen opduiken en dan verdwijnen en jaren later terugkomen onder een andere vorm (SARS en covid-19).
Microbioom: op de huid, in de darmen, ... Zonder het microbioom kunnen we niet leven. Maar we moeten de goede
micro-organismen hebben en door te veel antibiotica kunnen we de darmflora ook kapot maken en resistent
worden tegen bacteriën. Probiotica bestaat ook.
, Hoofdstuk 2 - characteristics of prokaryotic cells
Bacteriën zijn prokaryoten.
1. Prokaryoten <-> eukaryoten - niet voor examen
Eukaryoot wel een celkern en mitochondriën (ATP-fabriek), prokaryoot niet.
Size
RBC: 10 µm
Bacterie: 3-4 µm
Smallpox: 100 nm
Polio virus: 30 nm.
2. Shape and arrangement
1. Coccus: bolvormig
• Diplococcus = 2 coccen naast elkaar (een beetje afgeplat ertussen).
Vb: Neisseria Meningitidis à hersenvliesontsteking.
• Streptococcus: coc gaat groeien als een streep.
Vb: Streptococcus Pneumoniae à longontsteking.
• Staphylococcus: kiem kan in alle vlakken groeien en delen.
Vb: Staphylococcus Epidermidis à op de huid.
2. Vibrio: kommavormig.
Vb: Vibrio Cholerae à veroorzaakt cholerae à ernstige diarree à uitdroging.
3. Bacillus: staafje.
Vb: Bacillus Anthracis.
(Cocco bacillus: niet te veel op ingaan: als je coccus schrijft is het goed en als je bacillus schrijft ook.)
4. Spirochete:
Vb 1: Treponema Pallidum = syfillis.
Vb 2: Borrelia Burgdorferi = ziekte van lyme. Het wordt overgedragen door de kiem niet door de teek.
5. Sperillum: voor ons niet zo’n belangrijke kiemen.
6. Streptobacilli: allemaal bacillen achter elkaar.
3. An overview of structure - examen
Bacterie heeft een celmembraan + celwand à belangrijk want er zijn veel AB die inwerken op celwand (penicilline).
• Binnen het celembraan: cytpoplasma, ribosoom, nucleaire regio, ...
• Buiten de celwand: flagel, haartjes, ...
4. Celwand
Ligt buiten de celmembraan.
Functie:
• Beschermen.
• Klassieke bacterie heeft geen cholesterol in de celmembraan à osmotische druk komt er water binnen en
zwelling en bacterie springt. Om dit te voorkomen heeft de bacterie een celwand à voorkomen dat de
bacterie kapot springt.
Antibiotica: ideaal om de celwand kapot te maken. Waarom celwand een goed doelwit? Menselijke cel heeft geen
celwand een bacterie wel à geen menselijke cellen die gaan sterven. Kans op nevenwerkingen bij de mens is
redelijk klein.
