Hoofdstuk 8, In de fout
Het werkveld aanpak van jeugdcriminaliteit
8.1.1 Jeugdcriminaliteit
Jeugdcriminaliteit: strafbaar gedrag van kinderen en jongeren.
Jeugdstrafrecht: richt zich op jongeren van 12-18 jaar. Wanneer kinderen jonger dan 12 jaar
delicten plegen kunnen ze niet strafrechtelijk worden vervolgd. De morele ontwikkeling van jonge
kinderen is namelijk nog niet helemaal voltooid, en daarom kunnen ze niet verantwoordelijk
worden gesteld voor hun gedrag.
Algemeen strafrecht: voor jongeren van 18 jaar en ouder, geldt het algemeen strafrecht wat ook
wel volwassen strafrecht wordt genoemd.
Van deze algemene regel om iets volgens het jeugdstrafrecht of het volwassenstrafrecht te doen,
kan de rechter afwijken:
Jongeren van 16 en 17 jaar kan volgens volwassen strafrecht veroordeeld worden
Jongeren van 18-23 jaar kan nog volgens jeugdstrafrecht (adolescentenstrafrecht)
Jeugdcriminaliteit hangt voor een deel samen met:
Proces van opgroeien
Proces van volwassen worden
Veel jongeren maken zich schuldig aan vernielingen en diefstal. Wat vroeger nog als kattenkwaad
werd gezien krijgt tegenwoordig al gauw een crimineel etiket. Er klinken steeds vaker
waarschuwende geluiden om jongeren die kattenkwaad hebben uitgehaald niet in het justitiële
circuit te brengen.
Experimenteergedrag: gaat het vaak om bij zulk soort kattenkwaad. Het opzoeken van grenzen,
dit hoort bij de leeftijdsfase
Soms is het plegen van delicten wel een teken dat er iets ernstigs aan de hand is. Crimineel gedrag
is dan een signaal voor achterliggende problemen. Het is dan wel zorgelijk gedrag en belangrijk dat
de problemen van de risicojongeren wordt aangepakt om een criminele carrière te voorkomen.
Als jeugdcriminaliteit bestaat uit zeer ernstige geweldsdelicten of zich ontwikkeld heeft tot een
voortdurende criminele levensstijl-> Is het van belang dat stevig en consequent in te grijpen en
maatwerk te leveren gericht op tastbare normbevestiging en correctie van crimineel gedrag
8.1.2 jeugdstrafrechtketen
Jeugdstrafrechtketen: een keten van instanties die elk hun aandeel hebben in het
jeugdstrafrechtproces. In het jeugdstrafrecht staan het belang van het kind en de opvoeding van
de jeugdige centraal.
1. De politie is de eerste instantie waar de jongere mee te maken krijgt.
2. De politie kijkt of ze de zaak zelf afdoen (politiespot) of dat de zaak een vervolg krijgt. Dit
hangt af van het strafbare feit.
3. Om strafbaar gedrag van jongeren tussen de 12-23 jaar aan te pakken zonder dat ze een
strafblad krijgen, is er de mogelijkheid om door te verwijzen naar halt. Dit kan alleen als
het gaat om een strafbaar, maar licht vergrijp.
4. De politie bepaalt of er wel of geen sepot komt, als deze er niet komt overlegt de politie
met de officier van justitie.
5. De officier van justitie besluit of de jongere in verzekering moet worden gesteld. Dit
betekent dat de jongere langer op het politiebureau wordt gehouden.
6. De politie neemt contact op met de ouders van de jongere en met de Raad voor de
Kinderbescherming.
, 7. De kinderrechter kan een jongere die verdacht wordt van een misdrijf in en de periode tot
de behandeling van de zaak plaatsen in een gesloten instelling, zoals een justietelle
jeugdinrichting. Dit wordt voorlopige hechtenis genoemd.
Jeugdreclassering: begeleidt jeugdigen tussen de 12 -18 jaar die met justitie in aanraking
komen.
Halt medewerkers en jeugdreclasseerders -> pedagogisch professionals
Zwaardere casussen: de jeugdreclassering richt zich op een specifieke doelgroep. Dit is de
doelgroep van ongeveer een kwart van de jongeren met justitiecontracten bij wie een lichte straf
niet meer volstaat. Als er voor deze jongeren geen begeleiding komt zullen zij verder afglijden in
de criminaliteit.
De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de coördinatie van de nazorg van de jongeren die een
gevangenisstraf hebben ondergaan.
Wettelijke taak gemeente:
- Altijd jeugdbescherming beschikbaar
- Altijd jeugdreclassering beschikbaar
- Daartoe maken ze afspraken met gecertificeerde instellingen
- Net als bij de kinderbeschermingsmaatregel, geldt ook hier het nieuwe woonplaatsbeginsel
instelling. Dit is vanaf 1 januari 2022 ingegaan om vast te stellen welke gemeente
inhoudelijk en financieel verantwoordelijk is: de gemeente waar de jeugdige woont volgens
de basisregistratie personen.
8.2 profiel van de doelgroep
- Meer dan de helft van de Nederlandse jongeren maakt zich tussen de 12 en 18 jaar wel
eens schuldig aan een overtreding of misdrijf. Dan gaat het vooral om
gelegenheidscriminaliteit
Gelegenheidscriminaliteit: vernieling, zwartrijden, winkeldiefstal of diefstal op school
Het CBS en het Wetenschappelijk Onderzoek- en documentatiecentrum afgekort WODC
WODC: het kennisinstituut voor het ministerie van Justitie en Veiligheid
Onderzochten samen de ontwikkelingen op het gebied van jeugdcriminaliteit tussen 2015 en 2020.
- De totale jeugdcriminaliteit was in deze periode lager dan in 15 jaar daarvoor
De onderzoekers constateerden ook enkele zorgelijke ontwikkelingen
- Het aantal minderjarigen dat zelf zegt een delict te hebben gepleegd (zelfrapportage) daalt
- Het aantal verdachten in de politiesystemen van lichte feiten, zoals diefstal, vernielingen en
verstoringen van de openbare orde niet meer. Dat was in de jaren daarvoor wel het geval.
Een andere ontwikkeling is:
- Steeds meer jeugdigen zijn betrokken bij wapen incidenten en ernstige geweldsmisdrijven.
- Justitie veroordeelde meer minderjarigen voor ernstig geweld
Een derde ontwikkeling is:
- Het aantal cyberdelicten is toegenomen, hoewel ze naar verhouding nog weinig voorkomen
in cijfers. Opvallend is dat cyberdelicten gepleegd door jeugdigen steeds meer verwerven
zijn met traditionele criminaliteit.
Laatste ontwikkeling:
- Misdrijven gepleegd door jeugdigen worden steeds vaker buiten het strafrecht afgehandeld.
- Zaken die wel bij justitie blijven, worden steeds ernstiger en complexer
, de digitale wereld biedt jeugdigen een extra gelegenheidsstructuur om delicten te plegen.
Voorbeelden hiervan zijn:
- Digitale fraude
- Oplichting
- Chantage
- Afpersing
- Smaad
- Bedreigingen gericht op vrienden en kennissen
8.2.1 Gezinssysteem
Jeugdzorg valt onder gemeente -> grotere focus op gezin in plaats van alleen het kind
er zijn gemeenten die een intensieve gezinsgerichte en systeemgerichte aanpak bieden, waar
ook jeugdreclassering een deel van uitmaakt.
Het gaat om het maken, uitvoeren en borgen van een gezinsplan in situaties waarbij een of
meerdere kinderen te maken hebben met de jeugdreclasseringsmaatregel. Het is de
bedoeling dat er intensief wordt samengewerkt met sociale wijkteams. Volgens het principe
van 1 gezin, 1 plan en 1 regisseur.
De meeste ouders willen niet dat hun kind crimineel gedrag vertoont, maar er zijn ook families,
die dat wel belangrijk vinden. Ze willen dan dat crimineel gedrag wel doorgezet wordt. In dat
geval zouden gespecialiseerde professionals hulp moeten bieden.
8.2.2 12-minners
- Kinderen jonger dan 12 jaar zijn strafrechtelijk nog niet vervolgbaar.
- Toch ziet het ministerie van justitie en veiligheid toch voor zichzelf een
verantwoordelijkheid bij het aanpakken van crimineel gedrag bij deze jongsten
Twee belangrijkste elementen in aanpak van de overheid:
- Vroeg signalering om te voorkomen dat deze kinderen uitgroeien tot jeugdige criminelen
- (financieel) aansprakelijk stellen van ouders voor het gedrag van hun kind.
Het daderschap van een traditioneel delict is in 2020 in grote lijnen vergelijkbaar met niveau van
2015 en 2005.
Agressie en vermogensdelicten bij 12-minners komen wel vaker voor in vergelijking met 2015.
Het percentage 12-minners dat een cyber en of gedigitaliseerd delict rapporteert is in 2020
afgenomen vergeleken 2015 en is vergelijkbaar met het niveau van vandalisme.
8.2.3 first offenders
First offenders: mensen met een blanco strafblad die voor het eerst met politie in aanmerking
komen.
- Deze jongeren kunnen door de politie naar Halt worden gestuurd
- Ze zijn meestal 13 of 14 jaar en hebben vaak een delict gepleegd om stoer te doen of
omdat ze het spannend vinden om dingen te doen die niet mogen
- Halt jongeren behoren niet tot een bijzondere probleemgroep
- Ze zijn vaak over een grens gegaan, omdat ze niet goed hebben nagedacht.
- Sinds januari 2010 kunnen kinderen ook naar halt worden gestuurd als er sprake is van
schoolverzuim of alcoholmisbruik
8.2.4 Niet- westerse allochtone jongeren
Voor jongeren met een niet westerse achtergrond kan de CRIEM-aanpak ingezet worden.
CRIEM: Criminaliteit in relatie tot de integratie van Etnische Minderheden.
Deze aanpak van jeugdreclassering is bedoeld voor jongeren afkomstig uit niet westerse
groepen bij wie de aansluiting tussen het gezin en de Nederlandse samenleving gebrekkig is.
Het werkveld aanpak van jeugdcriminaliteit
8.1.1 Jeugdcriminaliteit
Jeugdcriminaliteit: strafbaar gedrag van kinderen en jongeren.
Jeugdstrafrecht: richt zich op jongeren van 12-18 jaar. Wanneer kinderen jonger dan 12 jaar
delicten plegen kunnen ze niet strafrechtelijk worden vervolgd. De morele ontwikkeling van jonge
kinderen is namelijk nog niet helemaal voltooid, en daarom kunnen ze niet verantwoordelijk
worden gesteld voor hun gedrag.
Algemeen strafrecht: voor jongeren van 18 jaar en ouder, geldt het algemeen strafrecht wat ook
wel volwassen strafrecht wordt genoemd.
Van deze algemene regel om iets volgens het jeugdstrafrecht of het volwassenstrafrecht te doen,
kan de rechter afwijken:
Jongeren van 16 en 17 jaar kan volgens volwassen strafrecht veroordeeld worden
Jongeren van 18-23 jaar kan nog volgens jeugdstrafrecht (adolescentenstrafrecht)
Jeugdcriminaliteit hangt voor een deel samen met:
Proces van opgroeien
Proces van volwassen worden
Veel jongeren maken zich schuldig aan vernielingen en diefstal. Wat vroeger nog als kattenkwaad
werd gezien krijgt tegenwoordig al gauw een crimineel etiket. Er klinken steeds vaker
waarschuwende geluiden om jongeren die kattenkwaad hebben uitgehaald niet in het justitiële
circuit te brengen.
Experimenteergedrag: gaat het vaak om bij zulk soort kattenkwaad. Het opzoeken van grenzen,
dit hoort bij de leeftijdsfase
Soms is het plegen van delicten wel een teken dat er iets ernstigs aan de hand is. Crimineel gedrag
is dan een signaal voor achterliggende problemen. Het is dan wel zorgelijk gedrag en belangrijk dat
de problemen van de risicojongeren wordt aangepakt om een criminele carrière te voorkomen.
Als jeugdcriminaliteit bestaat uit zeer ernstige geweldsdelicten of zich ontwikkeld heeft tot een
voortdurende criminele levensstijl-> Is het van belang dat stevig en consequent in te grijpen en
maatwerk te leveren gericht op tastbare normbevestiging en correctie van crimineel gedrag
8.1.2 jeugdstrafrechtketen
Jeugdstrafrechtketen: een keten van instanties die elk hun aandeel hebben in het
jeugdstrafrechtproces. In het jeugdstrafrecht staan het belang van het kind en de opvoeding van
de jeugdige centraal.
1. De politie is de eerste instantie waar de jongere mee te maken krijgt.
2. De politie kijkt of ze de zaak zelf afdoen (politiespot) of dat de zaak een vervolg krijgt. Dit
hangt af van het strafbare feit.
3. Om strafbaar gedrag van jongeren tussen de 12-23 jaar aan te pakken zonder dat ze een
strafblad krijgen, is er de mogelijkheid om door te verwijzen naar halt. Dit kan alleen als
het gaat om een strafbaar, maar licht vergrijp.
4. De politie bepaalt of er wel of geen sepot komt, als deze er niet komt overlegt de politie
met de officier van justitie.
5. De officier van justitie besluit of de jongere in verzekering moet worden gesteld. Dit
betekent dat de jongere langer op het politiebureau wordt gehouden.
6. De politie neemt contact op met de ouders van de jongere en met de Raad voor de
Kinderbescherming.
, 7. De kinderrechter kan een jongere die verdacht wordt van een misdrijf in en de periode tot
de behandeling van de zaak plaatsen in een gesloten instelling, zoals een justietelle
jeugdinrichting. Dit wordt voorlopige hechtenis genoemd.
Jeugdreclassering: begeleidt jeugdigen tussen de 12 -18 jaar die met justitie in aanraking
komen.
Halt medewerkers en jeugdreclasseerders -> pedagogisch professionals
Zwaardere casussen: de jeugdreclassering richt zich op een specifieke doelgroep. Dit is de
doelgroep van ongeveer een kwart van de jongeren met justitiecontracten bij wie een lichte straf
niet meer volstaat. Als er voor deze jongeren geen begeleiding komt zullen zij verder afglijden in
de criminaliteit.
De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de coördinatie van de nazorg van de jongeren die een
gevangenisstraf hebben ondergaan.
Wettelijke taak gemeente:
- Altijd jeugdbescherming beschikbaar
- Altijd jeugdreclassering beschikbaar
- Daartoe maken ze afspraken met gecertificeerde instellingen
- Net als bij de kinderbeschermingsmaatregel, geldt ook hier het nieuwe woonplaatsbeginsel
instelling. Dit is vanaf 1 januari 2022 ingegaan om vast te stellen welke gemeente
inhoudelijk en financieel verantwoordelijk is: de gemeente waar de jeugdige woont volgens
de basisregistratie personen.
8.2 profiel van de doelgroep
- Meer dan de helft van de Nederlandse jongeren maakt zich tussen de 12 en 18 jaar wel
eens schuldig aan een overtreding of misdrijf. Dan gaat het vooral om
gelegenheidscriminaliteit
Gelegenheidscriminaliteit: vernieling, zwartrijden, winkeldiefstal of diefstal op school
Het CBS en het Wetenschappelijk Onderzoek- en documentatiecentrum afgekort WODC
WODC: het kennisinstituut voor het ministerie van Justitie en Veiligheid
Onderzochten samen de ontwikkelingen op het gebied van jeugdcriminaliteit tussen 2015 en 2020.
- De totale jeugdcriminaliteit was in deze periode lager dan in 15 jaar daarvoor
De onderzoekers constateerden ook enkele zorgelijke ontwikkelingen
- Het aantal minderjarigen dat zelf zegt een delict te hebben gepleegd (zelfrapportage) daalt
- Het aantal verdachten in de politiesystemen van lichte feiten, zoals diefstal, vernielingen en
verstoringen van de openbare orde niet meer. Dat was in de jaren daarvoor wel het geval.
Een andere ontwikkeling is:
- Steeds meer jeugdigen zijn betrokken bij wapen incidenten en ernstige geweldsmisdrijven.
- Justitie veroordeelde meer minderjarigen voor ernstig geweld
Een derde ontwikkeling is:
- Het aantal cyberdelicten is toegenomen, hoewel ze naar verhouding nog weinig voorkomen
in cijfers. Opvallend is dat cyberdelicten gepleegd door jeugdigen steeds meer verwerven
zijn met traditionele criminaliteit.
Laatste ontwikkeling:
- Misdrijven gepleegd door jeugdigen worden steeds vaker buiten het strafrecht afgehandeld.
- Zaken die wel bij justitie blijven, worden steeds ernstiger en complexer
, de digitale wereld biedt jeugdigen een extra gelegenheidsstructuur om delicten te plegen.
Voorbeelden hiervan zijn:
- Digitale fraude
- Oplichting
- Chantage
- Afpersing
- Smaad
- Bedreigingen gericht op vrienden en kennissen
8.2.1 Gezinssysteem
Jeugdzorg valt onder gemeente -> grotere focus op gezin in plaats van alleen het kind
er zijn gemeenten die een intensieve gezinsgerichte en systeemgerichte aanpak bieden, waar
ook jeugdreclassering een deel van uitmaakt.
Het gaat om het maken, uitvoeren en borgen van een gezinsplan in situaties waarbij een of
meerdere kinderen te maken hebben met de jeugdreclasseringsmaatregel. Het is de
bedoeling dat er intensief wordt samengewerkt met sociale wijkteams. Volgens het principe
van 1 gezin, 1 plan en 1 regisseur.
De meeste ouders willen niet dat hun kind crimineel gedrag vertoont, maar er zijn ook families,
die dat wel belangrijk vinden. Ze willen dan dat crimineel gedrag wel doorgezet wordt. In dat
geval zouden gespecialiseerde professionals hulp moeten bieden.
8.2.2 12-minners
- Kinderen jonger dan 12 jaar zijn strafrechtelijk nog niet vervolgbaar.
- Toch ziet het ministerie van justitie en veiligheid toch voor zichzelf een
verantwoordelijkheid bij het aanpakken van crimineel gedrag bij deze jongsten
Twee belangrijkste elementen in aanpak van de overheid:
- Vroeg signalering om te voorkomen dat deze kinderen uitgroeien tot jeugdige criminelen
- (financieel) aansprakelijk stellen van ouders voor het gedrag van hun kind.
Het daderschap van een traditioneel delict is in 2020 in grote lijnen vergelijkbaar met niveau van
2015 en 2005.
Agressie en vermogensdelicten bij 12-minners komen wel vaker voor in vergelijking met 2015.
Het percentage 12-minners dat een cyber en of gedigitaliseerd delict rapporteert is in 2020
afgenomen vergeleken 2015 en is vergelijkbaar met het niveau van vandalisme.
8.2.3 first offenders
First offenders: mensen met een blanco strafblad die voor het eerst met politie in aanmerking
komen.
- Deze jongeren kunnen door de politie naar Halt worden gestuurd
- Ze zijn meestal 13 of 14 jaar en hebben vaak een delict gepleegd om stoer te doen of
omdat ze het spannend vinden om dingen te doen die niet mogen
- Halt jongeren behoren niet tot een bijzondere probleemgroep
- Ze zijn vaak over een grens gegaan, omdat ze niet goed hebben nagedacht.
- Sinds januari 2010 kunnen kinderen ook naar halt worden gestuurd als er sprake is van
schoolverzuim of alcoholmisbruik
8.2.4 Niet- westerse allochtone jongeren
Voor jongeren met een niet westerse achtergrond kan de CRIEM-aanpak ingezet worden.
CRIEM: Criminaliteit in relatie tot de integratie van Etnische Minderheden.
Deze aanpak van jeugdreclassering is bedoeld voor jongeren afkomstig uit niet westerse
groepen bij wie de aansluiting tussen het gezin en de Nederlandse samenleving gebrekkig is.
