Ouderenmishandeling
in de thuiszorg
Praktijkgericht onderzoek naar
ouderenmishandeling in de
thuiszorg
Naam student: Esther Verhoeven
Studentnummer: 1798509
Studiegroep: GVE-AIB-16
Docent:
2e docent:
Opdrachtgever:
Contactgegevens opdrachtgever:
Aantal woorden samenvatting: 295 woorden
Aantwal woorden adviesverslag: 3940 woorden
Inleverdatum: 31-12-2022
,Voorwoord
Voor u ligt het afstudeeronderzoek ‘ouderenmishandeling in de thuiszorg’ waarbij onderzoek
is gedaan naar de kennis en kunde rondom ouderenmishandeling bij medewerkers in de
thuiszorg van .... Dit onderzoek is gedaan in het kader van mijn afstuderen als Bachelor
Verpleegkunde aan de Hogeschool Utrecht en in opdracht van ... Hilversum. Dit afstuderen
vond plaats van september 2022 tot en met januari 2023.
Naar aanleiding van voorvallen tijdens mijn stage heb ik bij de opdrachtgever het voorstel
gedaan om hier mijn afstudeeronderzoek over te laten gaan. Na literatuuronderzoek heb ik
een kwantitatief onderzoek gedaan met behulp van vragenlijsten.
Mijn begeleiders vanuit ..., Vonne van Es en Hetty van Zoeren, hebben mij geholpen door
mee te lezen, feedback te geven en vragen te beantwoorden. Zij stonden altijd voor mij klaar
en daar wil ik ze dan ook hartelijk voor bedanken.
Ook de wijkverpleegkundigen en collega's die altijd bereid waren om mee te denken wil ik
bedanken voor hun steun, evenals de respondenten die de tijd hebben genomen om de
vragenlijst in te vullen.
Tijdens de lessen, maar ook zeker via de mail kon ik alles vragen aan Bart Cuppen (docent)
en groepsgenoten, waarvoor ook veel dank.
Als laatste wil ik mijn vrienden en familie bedanken voor hun support en vertrouwen tijdens
mijn afstudeerproces. Tijdens de gehele opleiding gaven zij mij de ruimte om te doen wat ik
moest doen, ook als dat betekende dat ik een keer niet op een feestje kon komen of er even
doorheen leek te zitten. Zonder jullie motiverende en soms opbeurende gesprekken, was ik
niet zover gekomen.
Ik wens u veel leesplezier toe!
Esther Verhoeven
Amersfoort, Januari 2023
1
Afstudeeronderzoek – Esther Verhoeven – ...
,Samenvatting
Aanleiding:
Ouderenmishandeling is een groot probleem in de samenleving, waarbij kwetsbare mensen
een groot risico lopen doordat zij afhankelijk zijn van anderen voor hulp en zorg. De
prevalentie van ouderenmishandeling is alleen te baseren op inschattingen omdat signalen
vaak niet herkend of gemeld worden. Het doel was om door middel van praktijkonderzoek
inzicht te verkrijgen in de mate waarin thuiszorgmedewerkers van ... signalen kunnen
herkennen en of zij weten hoe zij de meldcode kunnen gebruiken. Ook is er onderzocht of en
welke barrières er zijn om stappen te ondernemen. Om hierachter te komen is de volgende
hoofdvraag geformuleerd:
Hoe vaak hebben medewerkers van de thuiszorgorganisatie signalen en vermoedens van
ouderenmishandeling en waarom wordt de meldcode daarbij wel of niet ingezet?
Methode:
Aan de hand van vooronderzoek werd een survey opgesteld en is de populatie geselecteerd,
waarbij vooral gekeken is naar medewerkers in de thuiszorg die directe zorg leveren aan de
cliënten binnen Hilversum, Loosdrecht en Kortenhoef. Respons was 55,2% (32/58). De
resultaten zijn verwerkt en geanalyseerd met behulp van het statistiek programma SPSS-
versie 29.0.
Resultaten/Discussie
Er is grote behoefte aan scholing. 81,3% van de respondenten heeft signalen gezien, 54,9%
wist niet wat hiermee gedaan moest worden. 62,5% geeft aan de plaats van de meldcode
niet te weten. Barrières hebben vooral te maken met angst voor de gevolgen (zowel voor de
eigen veiligheid als voor de cliënt).
Conclusie:
De behoefte aan kennisvergroting vraagt om acties op zowel inidvidueel niveau als
organisatieniveau. Er zijn een aantal aanbevelingen gedaan om bestaande belemmeringen
te verminderen, en kennis en kwaliteit van zorg te verhogen.
Aanbevelingen:
Microniveau:
Bespreken van de resultaten tijdens teamoverleggen.
Medewerkers benoemen tot aandachtsvelder ouderenmishandeling.
Risicosignalering in dossier.
Mesoniveau:
Deskundigheidsbevordering aangeboden door de organisatie.
Flyer verspreiden met belangrijke informatie rondom ouderenmishandeling.
Vervolgonderzoek doen naar meetinstrumenten en interventies.
2
Afstudeeronderzoek – Esther Verhoeven – ...
, Inhoud
Samenvatting.......................................................................................................................... 2
1. Inleiding............................................................................................................................... 4
1.1 Aanleiding...................................................................................................................... 4
1.2 Relevantie...................................................................................................................... 5
1.3 Doelstelling.................................................................................................................... 6
1.4 Vraagstelling.................................................................................................................. 6
2. Methode.............................................................................................................................. 8
2.1 Onderzoeksdesign.........................................................................................................8
2.2 Setting/Doelgroep.......................................................................................................... 8
2.3 Wijze van dataverzameling............................................................................................8
2.4 Data-analyse................................................................................................................. 8
2.5 Ethische overwegingen..................................................................................................9
3. Resultaten van onderzoek.................................................................................................10
3.1 Karakteristieken respondenten....................................................................................10
3.2 Huidige kennis en behoefte.........................................................................................11
3.3 Het herkennen van ouderenmishandeling....................................................................12
3.4 Ervaren barrières......................................................................................................... 15
4. Discussie........................................................................................................................... 17
4.1 Onderzoeksresultaten ten opzichte van de literatuur...................................................17
4.2 Beantwoording van de deelvragen...............................................................................17
4.3 Implicaties voor het verpleegkundige vak....................................................................18
4.3 Kritische beschouwing.................................................................................................18
5. Conclusie.......................................................................................................................... 20
6. Advies............................................................................................................................... 21
7. Literatuurlijst...................................................................................................................... 22
8. Bijlagen............................................................................................................................. 24
Bijlage 1: Zoekplan literatuur vooronderzoek.....................................................................24
Bijlage 3: Reflectieverslag..................................................................................................34
Bijlage 4: Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data.............................................36
Bijlage 4: Bewijs deelname themadagen...........................................................................37
3
Afstudeeronderzoek – Esther Verhoeven – ...
in de thuiszorg
Praktijkgericht onderzoek naar
ouderenmishandeling in de
thuiszorg
Naam student: Esther Verhoeven
Studentnummer: 1798509
Studiegroep: GVE-AIB-16
Docent:
2e docent:
Opdrachtgever:
Contactgegevens opdrachtgever:
Aantal woorden samenvatting: 295 woorden
Aantwal woorden adviesverslag: 3940 woorden
Inleverdatum: 31-12-2022
,Voorwoord
Voor u ligt het afstudeeronderzoek ‘ouderenmishandeling in de thuiszorg’ waarbij onderzoek
is gedaan naar de kennis en kunde rondom ouderenmishandeling bij medewerkers in de
thuiszorg van .... Dit onderzoek is gedaan in het kader van mijn afstuderen als Bachelor
Verpleegkunde aan de Hogeschool Utrecht en in opdracht van ... Hilversum. Dit afstuderen
vond plaats van september 2022 tot en met januari 2023.
Naar aanleiding van voorvallen tijdens mijn stage heb ik bij de opdrachtgever het voorstel
gedaan om hier mijn afstudeeronderzoek over te laten gaan. Na literatuuronderzoek heb ik
een kwantitatief onderzoek gedaan met behulp van vragenlijsten.
Mijn begeleiders vanuit ..., Vonne van Es en Hetty van Zoeren, hebben mij geholpen door
mee te lezen, feedback te geven en vragen te beantwoorden. Zij stonden altijd voor mij klaar
en daar wil ik ze dan ook hartelijk voor bedanken.
Ook de wijkverpleegkundigen en collega's die altijd bereid waren om mee te denken wil ik
bedanken voor hun steun, evenals de respondenten die de tijd hebben genomen om de
vragenlijst in te vullen.
Tijdens de lessen, maar ook zeker via de mail kon ik alles vragen aan Bart Cuppen (docent)
en groepsgenoten, waarvoor ook veel dank.
Als laatste wil ik mijn vrienden en familie bedanken voor hun support en vertrouwen tijdens
mijn afstudeerproces. Tijdens de gehele opleiding gaven zij mij de ruimte om te doen wat ik
moest doen, ook als dat betekende dat ik een keer niet op een feestje kon komen of er even
doorheen leek te zitten. Zonder jullie motiverende en soms opbeurende gesprekken, was ik
niet zover gekomen.
Ik wens u veel leesplezier toe!
Esther Verhoeven
Amersfoort, Januari 2023
1
Afstudeeronderzoek – Esther Verhoeven – ...
,Samenvatting
Aanleiding:
Ouderenmishandeling is een groot probleem in de samenleving, waarbij kwetsbare mensen
een groot risico lopen doordat zij afhankelijk zijn van anderen voor hulp en zorg. De
prevalentie van ouderenmishandeling is alleen te baseren op inschattingen omdat signalen
vaak niet herkend of gemeld worden. Het doel was om door middel van praktijkonderzoek
inzicht te verkrijgen in de mate waarin thuiszorgmedewerkers van ... signalen kunnen
herkennen en of zij weten hoe zij de meldcode kunnen gebruiken. Ook is er onderzocht of en
welke barrières er zijn om stappen te ondernemen. Om hierachter te komen is de volgende
hoofdvraag geformuleerd:
Hoe vaak hebben medewerkers van de thuiszorgorganisatie signalen en vermoedens van
ouderenmishandeling en waarom wordt de meldcode daarbij wel of niet ingezet?
Methode:
Aan de hand van vooronderzoek werd een survey opgesteld en is de populatie geselecteerd,
waarbij vooral gekeken is naar medewerkers in de thuiszorg die directe zorg leveren aan de
cliënten binnen Hilversum, Loosdrecht en Kortenhoef. Respons was 55,2% (32/58). De
resultaten zijn verwerkt en geanalyseerd met behulp van het statistiek programma SPSS-
versie 29.0.
Resultaten/Discussie
Er is grote behoefte aan scholing. 81,3% van de respondenten heeft signalen gezien, 54,9%
wist niet wat hiermee gedaan moest worden. 62,5% geeft aan de plaats van de meldcode
niet te weten. Barrières hebben vooral te maken met angst voor de gevolgen (zowel voor de
eigen veiligheid als voor de cliënt).
Conclusie:
De behoefte aan kennisvergroting vraagt om acties op zowel inidvidueel niveau als
organisatieniveau. Er zijn een aantal aanbevelingen gedaan om bestaande belemmeringen
te verminderen, en kennis en kwaliteit van zorg te verhogen.
Aanbevelingen:
Microniveau:
Bespreken van de resultaten tijdens teamoverleggen.
Medewerkers benoemen tot aandachtsvelder ouderenmishandeling.
Risicosignalering in dossier.
Mesoniveau:
Deskundigheidsbevordering aangeboden door de organisatie.
Flyer verspreiden met belangrijke informatie rondom ouderenmishandeling.
Vervolgonderzoek doen naar meetinstrumenten en interventies.
2
Afstudeeronderzoek – Esther Verhoeven – ...
, Inhoud
Samenvatting.......................................................................................................................... 2
1. Inleiding............................................................................................................................... 4
1.1 Aanleiding...................................................................................................................... 4
1.2 Relevantie...................................................................................................................... 5
1.3 Doelstelling.................................................................................................................... 6
1.4 Vraagstelling.................................................................................................................. 6
2. Methode.............................................................................................................................. 8
2.1 Onderzoeksdesign.........................................................................................................8
2.2 Setting/Doelgroep.......................................................................................................... 8
2.3 Wijze van dataverzameling............................................................................................8
2.4 Data-analyse................................................................................................................. 8
2.5 Ethische overwegingen..................................................................................................9
3. Resultaten van onderzoek.................................................................................................10
3.1 Karakteristieken respondenten....................................................................................10
3.2 Huidige kennis en behoefte.........................................................................................11
3.3 Het herkennen van ouderenmishandeling....................................................................12
3.4 Ervaren barrières......................................................................................................... 15
4. Discussie........................................................................................................................... 17
4.1 Onderzoeksresultaten ten opzichte van de literatuur...................................................17
4.2 Beantwoording van de deelvragen...............................................................................17
4.3 Implicaties voor het verpleegkundige vak....................................................................18
4.3 Kritische beschouwing.................................................................................................18
5. Conclusie.......................................................................................................................... 20
6. Advies............................................................................................................................... 21
7. Literatuurlijst...................................................................................................................... 22
8. Bijlagen............................................................................................................................. 24
Bijlage 1: Zoekplan literatuur vooronderzoek.....................................................................24
Bijlage 3: Reflectieverslag..................................................................................................34
Bijlage 4: Checklist zorgvuldigheid persoonsgebonden data.............................................36
Bijlage 4: Bewijs deelname themadagen...........................................................................37
3
Afstudeeronderzoek – Esther Verhoeven – ...
