Samenvatting Celbiologie & Immunologie
HC1: Celcyclus controle
Groei
Hyperplasie= aantallen nemen toe (celdeling), niet de
grootte
Een fysologisch proces (geeft aan dat het altijd
gebeurt), en ook pathalogisch (bijv poliepen, deze vaak
slecht)
Hypertrofie= toename in grootte van een cel
Accretie= toename in tussenstof
Combinatie van bovenstaande komt vaak voor
Groei bepaald door verhouding: cel deling, cel dood (apoptose) en
cel differentiatie
Uitleg plaatje:
1. Stamcel kan delen: 1 nieuwe stamcel ontstaat en 1
voorloper cel.
2. De voorloper cel kan ook delen: en de cellen die daaruit
komen kunnen zich differentiëren tot het celtype dat op
dat moment nodig is
(na differentiatie is celdeling niet meer mogelijk)
Uitleg filmpje vernieuwing van darmepitheel:
APC is nodig voor out mutation zodat om de ~3 dagen de cellen steeds vernieuwt worden en kanker
voorkomen kan worden.
APC loss ontstaat door een induced gene inactivation (mimics mutations that occur in most gastro-
intestinal tumors)
Functie APC: inactiveert de intracellulaire protein beta catenin
Inactivatie van beta catenin staat de differentiatie van transit amplifying cells en de continuing van
out mution toe van de base of the cript.
APC ontbreekt? → accumulatie van beta catenin in de transit amplifying cells in de crypt → out
mutation & differentiatie wordt geblokkeerd
De accumulatie van transit amplifying cells kan verder zorgen tot andere mutaties en uit deze
mutaties en die daarna ontstaan, ontstaan carcinoom cellen (kankercellen)
,Cel cyclus
Celdeling aka vermeerdering (proliferation) gebeurt door doorlopen van de cel cyclus.
Bestaat uit verschillende stadia die ook gecontroleerd worden:
Eukaryoten hebben 4 fases:
- G1- fase:
- S- fase:
Synthese (replicatie van genoom) vindt plaats
- G2-fase:
- M-fase:
Mitose vindt plaats
- G0- fase= cel deling stopt
• Checkpoints:
Controlepunten om te kijken of omstandigheden
binnen en buiten de cel goed genoeg zijn om de
volgende fase in te gaan.
➔ Afhankelijk van de activiteit van CDK’s (cyclic
dependent protein kinases)
CDK’s:
Zijn kinases aka: fosfolyeren andere eiwitten (dus
activeren of inactiveren andere eiwitten)
Maar CDK’s zijn dus afhankelijk van cyclines (eiwit
dat zelf in een active staat kan brengen)
Checkpoint tussen G2 & M-fase:
Is al het DNA gerepliceerd?
Is al het damaged DNA gerepareerd?
Checkpoint einde van M-fase:
Zijn alle chromosomen aan de juiste mitotische
spindle vastgemaakt?
, M-CDK zorgt voor mitose (stijgt bij mitose).
M-cyclin neemt toe tot aan de mitose en neemt daarna snel af.
(neemt dus toe als mRNA vertaald wordt)
Dus: bij een bepaalde concentratie van M-cycline wordt het M-
CDK complex actief.
o Ubiquitine systeem
Ubiquitine zijn kleine eiwitten die op andere
eiwitten geplakt kunnen worden & bepalen
waar eiwitten naartoe gaan
Einde van M-fase: ubiquitine geplakt op m-
cycline → m-cycline wordt heel snel
afgebroken
➔ Deactivicatie van M-CDK complex
Activiteit M-CDK complex afhankelijk van cycline concentratie & mate van fosforylering van het
complex:
Het M-CDK complex bevat ook nog inhiberende fosfaten, pas als
deze er af gehaald worden, wordt het complex actief
Snelle activatie van M-CDK complexen door positieve feedback
, • Cyclines
Bepaalde concentratie hiervan nodig om
CDK-complexen te activeren
G1- checkpoint belangrijk voor het voorkomen van ongecontroleerde celdeling
De volgende redenen kunnen zorgen dat bij de checkpoints de cel cyclus gestopt wordt (celcycle
arrest):
o Cel cycle arrest door p53
DNA- schade activeert p53 en stopt de cel cyclus
Uitleg foto
1. Bij DNA-schade opeens DNA uiteinden beschikbaar die
normaalgesproken niet beschikbaar zijn (dit wordt
opgemerkt door kinsases & activeren deze kinases)
2. De kinases fosfolyeren p53 (p53 normaal in lage
concentratie aanwezig, omdat het steeds
afgebroken wordt in het proteosoom)
3. Hierdoor stabiliseert p53 zich en accumuleert zich
in de cel & kan het fungeren als transcriptiefactor
→ dit bind aan promotor regio van p21 gen
4. p21 wordt getranscribeerd & getranslateerd in een
eiwit → dit wordt een eiwit dat het S-CDK remt (inhibeerd)
5. S-CDK kan niet plaatsvinden → cel cycle arrest (DNA-schade kan nu
opgelost worden)
HC1: Celcyclus controle
Groei
Hyperplasie= aantallen nemen toe (celdeling), niet de
grootte
Een fysologisch proces (geeft aan dat het altijd
gebeurt), en ook pathalogisch (bijv poliepen, deze vaak
slecht)
Hypertrofie= toename in grootte van een cel
Accretie= toename in tussenstof
Combinatie van bovenstaande komt vaak voor
Groei bepaald door verhouding: cel deling, cel dood (apoptose) en
cel differentiatie
Uitleg plaatje:
1. Stamcel kan delen: 1 nieuwe stamcel ontstaat en 1
voorloper cel.
2. De voorloper cel kan ook delen: en de cellen die daaruit
komen kunnen zich differentiëren tot het celtype dat op
dat moment nodig is
(na differentiatie is celdeling niet meer mogelijk)
Uitleg filmpje vernieuwing van darmepitheel:
APC is nodig voor out mutation zodat om de ~3 dagen de cellen steeds vernieuwt worden en kanker
voorkomen kan worden.
APC loss ontstaat door een induced gene inactivation (mimics mutations that occur in most gastro-
intestinal tumors)
Functie APC: inactiveert de intracellulaire protein beta catenin
Inactivatie van beta catenin staat de differentiatie van transit amplifying cells en de continuing van
out mution toe van de base of the cript.
APC ontbreekt? → accumulatie van beta catenin in de transit amplifying cells in de crypt → out
mutation & differentiatie wordt geblokkeerd
De accumulatie van transit amplifying cells kan verder zorgen tot andere mutaties en uit deze
mutaties en die daarna ontstaan, ontstaan carcinoom cellen (kankercellen)
,Cel cyclus
Celdeling aka vermeerdering (proliferation) gebeurt door doorlopen van de cel cyclus.
Bestaat uit verschillende stadia die ook gecontroleerd worden:
Eukaryoten hebben 4 fases:
- G1- fase:
- S- fase:
Synthese (replicatie van genoom) vindt plaats
- G2-fase:
- M-fase:
Mitose vindt plaats
- G0- fase= cel deling stopt
• Checkpoints:
Controlepunten om te kijken of omstandigheden
binnen en buiten de cel goed genoeg zijn om de
volgende fase in te gaan.
➔ Afhankelijk van de activiteit van CDK’s (cyclic
dependent protein kinases)
CDK’s:
Zijn kinases aka: fosfolyeren andere eiwitten (dus
activeren of inactiveren andere eiwitten)
Maar CDK’s zijn dus afhankelijk van cyclines (eiwit
dat zelf in een active staat kan brengen)
Checkpoint tussen G2 & M-fase:
Is al het DNA gerepliceerd?
Is al het damaged DNA gerepareerd?
Checkpoint einde van M-fase:
Zijn alle chromosomen aan de juiste mitotische
spindle vastgemaakt?
, M-CDK zorgt voor mitose (stijgt bij mitose).
M-cyclin neemt toe tot aan de mitose en neemt daarna snel af.
(neemt dus toe als mRNA vertaald wordt)
Dus: bij een bepaalde concentratie van M-cycline wordt het M-
CDK complex actief.
o Ubiquitine systeem
Ubiquitine zijn kleine eiwitten die op andere
eiwitten geplakt kunnen worden & bepalen
waar eiwitten naartoe gaan
Einde van M-fase: ubiquitine geplakt op m-
cycline → m-cycline wordt heel snel
afgebroken
➔ Deactivicatie van M-CDK complex
Activiteit M-CDK complex afhankelijk van cycline concentratie & mate van fosforylering van het
complex:
Het M-CDK complex bevat ook nog inhiberende fosfaten, pas als
deze er af gehaald worden, wordt het complex actief
Snelle activatie van M-CDK complexen door positieve feedback
, • Cyclines
Bepaalde concentratie hiervan nodig om
CDK-complexen te activeren
G1- checkpoint belangrijk voor het voorkomen van ongecontroleerde celdeling
De volgende redenen kunnen zorgen dat bij de checkpoints de cel cyclus gestopt wordt (celcycle
arrest):
o Cel cycle arrest door p53
DNA- schade activeert p53 en stopt de cel cyclus
Uitleg foto
1. Bij DNA-schade opeens DNA uiteinden beschikbaar die
normaalgesproken niet beschikbaar zijn (dit wordt
opgemerkt door kinsases & activeren deze kinases)
2. De kinases fosfolyeren p53 (p53 normaal in lage
concentratie aanwezig, omdat het steeds
afgebroken wordt in het proteosoom)
3. Hierdoor stabiliseert p53 zich en accumuleert zich
in de cel & kan het fungeren als transcriptiefactor
→ dit bind aan promotor regio van p21 gen
4. p21 wordt getranscribeerd & getranslateerd in een
eiwit → dit wordt een eiwit dat het S-CDK remt (inhibeerd)
5. S-CDK kan niet plaatsvinden → cel cycle arrest (DNA-schade kan nu
opgelost worden)
