Hoofdstuk 5: Agressie en het lichaam
Bij agressie ontstaat er een keten van lichamelijke of fysiologische reacties
Deze herkennen en hanteren in het omgaan met een agressie-incident is cruciaal
5.1. Je lichaam, een keten van reacties
Bij de eerste tekenen van agressie reageert je lichaam onmiddellijk (zowel bij agressor als slachtoffer)
1) Adrenaline is de motor voor allerlei fysiologische reacties
2) Door het (onbewust) voelen van spanning geven je hersenen signalen aan de rest van het
lichaam
Dit zijn voornamelijk automatische en onbewuste processen die lichaam en geest
gaan aansturen
Lichaam komt terecht in staat van ‘paraatheid’
Oplossing:
Leren om je fysiologische reacties bij jezelf te herkennen zorgt ervoor dat je controle krijgt over jezelf
en dat je een positief effect hebt op de ander om zo gerichter om te kunnen gaan met agressie + het
lezen en interpreteren van de fysiologische reacties bij de ander helpt op de situatie en de ernst er
van te kunnen inschatten (zie crisisontwikkelingsmodel HS3)
Volgende fysiologische aspecten komen aan bod:
Bloed moet
Oren gaan dicht: Ogen gaan open:
stromen: de
auditieve uitsluiting visuele assimilatie
verhoogde hartslag
Toen stond de tijd
Met lijf en leden: Bijkomende
even stil:
onze spieren fysiologische
vertraagde
maken zich op processen
tijdsreactie
Fysiologisch aspect 1: Bloed moet stromen: de verhoogde hartslag
Bij een stressvolle situatie zoals agressie stijgt je hartslag:
1) Het bloed zal hierdoor sneller door het lichaam worden gepompt en sneller de spieren
kunnen bereiken
Je kan hierdoor bijvoorbeeld sneller lopen of beter kunnen vechten
2) De hersenen worden hierdoor bevoorraad met extra zuurstof
Hierdoor kan je helderder denken
Opgelet!
Een verhoogde harstslag is dus niet noodzakelijk negatief
Het zorgt juist voor alertheid en energie
MAAR de gevaarsituatie kan ook te groot zijn en gepaard gaan met angst => °paniek
1
, Fysiologisch aspect 2: Oren gaan dicht: auditieve uitsluiting
In een stressvolle situatie moeten je hersenen keuzes maken en gaan ze bepaalde fysiologische zones
bevoordelen op andere zones:
Hersenen geven in stress de voorkeur aan de visuele zintuigen
Andere zintuigen zoals de auditieve zintuigen krijgen minder informatie
Bv: sommige mensen kunnen zich na een incident niet herinneren wat er werd gezegd, hebben de
signalen van slachtoffer over dader niet gehoord
Oplossing:
Het herhaaldelijk luidop noemen van de eigen naam of die van de agressor kan weer voor auditief
contact zorgen
Fysiologisch aspect 3: Ogen gaan open: visuele assimilatie
In een stressvolle situatie zoals agressie richten we ons visueel heel sterk op de andere persoon
Het sympathische zenuwstel* wordt geactiveerd en heeft een grote invloed op ons visueel
systeem
Pupillen vergroten om meer waar te nemen en te focussen op het gevaar
We scannen onze omgeving en focussen op de andere partij
Opgelet!
Een gevaar is het ontstaan van tunnelvisie = er zijn beperkte visuele stimuli waardoor we onze
omgeving minder waarnemen
We gaan enkel focussen op de dreigende omstandigheden, de bedreigende ander waardoor
we ons minder bewust zijn van allerlei omgevingsfactoren en eventuele omliggende gevaren
Mensen hebben na een incident moeilijkheden met het waarheidsgetrouw weergeven van de
situatie
de zintuigen krijgen zo veel informatie te verwerken dat het kan leiden tot vervorming van de
beleving van de situatie
Oplossing:
72u is de nodige rust om er voor te zorgen dat personen de meeste informatie weer kunnen
oproepen.
*Het sympathische zenuwstelsel is een van de twee onderdelen van het autonome zenuwstelsel (het andere is het
parasympathische zenuwstelsel). Algemeen kun je zeggen dat sympathische zenuwen alle processen stimuleren die met
lichamelijke activiteit te maken hebben (bijvoorbeeld sporten, noodsituaties). De invloed van het sympathische
zenuwstelsel brengt reacties teweeg op een groot aantal organen.
2
Bij agressie ontstaat er een keten van lichamelijke of fysiologische reacties
Deze herkennen en hanteren in het omgaan met een agressie-incident is cruciaal
5.1. Je lichaam, een keten van reacties
Bij de eerste tekenen van agressie reageert je lichaam onmiddellijk (zowel bij agressor als slachtoffer)
1) Adrenaline is de motor voor allerlei fysiologische reacties
2) Door het (onbewust) voelen van spanning geven je hersenen signalen aan de rest van het
lichaam
Dit zijn voornamelijk automatische en onbewuste processen die lichaam en geest
gaan aansturen
Lichaam komt terecht in staat van ‘paraatheid’
Oplossing:
Leren om je fysiologische reacties bij jezelf te herkennen zorgt ervoor dat je controle krijgt over jezelf
en dat je een positief effect hebt op de ander om zo gerichter om te kunnen gaan met agressie + het
lezen en interpreteren van de fysiologische reacties bij de ander helpt op de situatie en de ernst er
van te kunnen inschatten (zie crisisontwikkelingsmodel HS3)
Volgende fysiologische aspecten komen aan bod:
Bloed moet
Oren gaan dicht: Ogen gaan open:
stromen: de
auditieve uitsluiting visuele assimilatie
verhoogde hartslag
Toen stond de tijd
Met lijf en leden: Bijkomende
even stil:
onze spieren fysiologische
vertraagde
maken zich op processen
tijdsreactie
Fysiologisch aspect 1: Bloed moet stromen: de verhoogde hartslag
Bij een stressvolle situatie zoals agressie stijgt je hartslag:
1) Het bloed zal hierdoor sneller door het lichaam worden gepompt en sneller de spieren
kunnen bereiken
Je kan hierdoor bijvoorbeeld sneller lopen of beter kunnen vechten
2) De hersenen worden hierdoor bevoorraad met extra zuurstof
Hierdoor kan je helderder denken
Opgelet!
Een verhoogde harstslag is dus niet noodzakelijk negatief
Het zorgt juist voor alertheid en energie
MAAR de gevaarsituatie kan ook te groot zijn en gepaard gaan met angst => °paniek
1
, Fysiologisch aspect 2: Oren gaan dicht: auditieve uitsluiting
In een stressvolle situatie moeten je hersenen keuzes maken en gaan ze bepaalde fysiologische zones
bevoordelen op andere zones:
Hersenen geven in stress de voorkeur aan de visuele zintuigen
Andere zintuigen zoals de auditieve zintuigen krijgen minder informatie
Bv: sommige mensen kunnen zich na een incident niet herinneren wat er werd gezegd, hebben de
signalen van slachtoffer over dader niet gehoord
Oplossing:
Het herhaaldelijk luidop noemen van de eigen naam of die van de agressor kan weer voor auditief
contact zorgen
Fysiologisch aspect 3: Ogen gaan open: visuele assimilatie
In een stressvolle situatie zoals agressie richten we ons visueel heel sterk op de andere persoon
Het sympathische zenuwstel* wordt geactiveerd en heeft een grote invloed op ons visueel
systeem
Pupillen vergroten om meer waar te nemen en te focussen op het gevaar
We scannen onze omgeving en focussen op de andere partij
Opgelet!
Een gevaar is het ontstaan van tunnelvisie = er zijn beperkte visuele stimuli waardoor we onze
omgeving minder waarnemen
We gaan enkel focussen op de dreigende omstandigheden, de bedreigende ander waardoor
we ons minder bewust zijn van allerlei omgevingsfactoren en eventuele omliggende gevaren
Mensen hebben na een incident moeilijkheden met het waarheidsgetrouw weergeven van de
situatie
de zintuigen krijgen zo veel informatie te verwerken dat het kan leiden tot vervorming van de
beleving van de situatie
Oplossing:
72u is de nodige rust om er voor te zorgen dat personen de meeste informatie weer kunnen
oproepen.
*Het sympathische zenuwstelsel is een van de twee onderdelen van het autonome zenuwstelsel (het andere is het
parasympathische zenuwstelsel). Algemeen kun je zeggen dat sympathische zenuwen alle processen stimuleren die met
lichamelijke activiteit te maken hebben (bijvoorbeeld sporten, noodsituaties). De invloed van het sympathische
zenuwstelsel brengt reacties teweeg op een groot aantal organen.
2
