Lacina Van Malderen 2EBAKO B 2022-2023
PSYCHOPEDAGOGIEK 2.1
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING OP DE PSYCHOPEDAGOGIEK
1. KINDEREN: (GEEN) GEWONE MENSEN
1.1 INLEIDING
De manier van hoe we over kinderen denken is heel sterk tijds- en cultuurgebonden.
1.2 DE STELLINGEN VAN ARIÈS
2 stellingen over ‘de ontdekking van het kind’
ME: Geen sprake van ‘het kind’
o Het kleine kind riep wél een zeker gevoel op: het jonge kind was een soort
huisdier, een aapje, zonder schaamte, waarmee men zich vermaakte.
o Tijdens de vroegkinderlijke periode telde het kind niet door de hoge
kindersterfte.
Kindermishandeling, kindermoord
Geweld, dood, seksualiteit werden niet verborgen voor kinderen
Kinderarbeid, kinderen namen al snel deel aan het volwassen leven
Het gezin was geen ‘affectief milieu’, maar een economische
eenheid waarin het uitoefenen van een beroep en de overdracht
van het erfgoed centraal stonden.
17 E: de ontdekking van het kind
de
o Het kind wordt belangrijk en krijgt stilaan een aparte plaats toegewezen.
o Le sentiment de l’enfance
o Kinderen worden als een plezier ervaren vinnen de huiselijke kring.
Tegelijkertijd beseft men ook dat kinderen breekbaar zijn en beschermd
moeten worden.
o Toenemende scheiding tussen de wereld van het kind en de volwassene.
Uitgestelde volwassenheid: afhankelijkheid
Communicatiestoornis tussen de generaties
‘Verborgen leed’ n.a.v. gezinsproblemen
o Institutionalisering van opvoeding disciplinering
1.3 DE ONTDEKKING VAN HET KIND, EEN GROTE OMSLAG? KRITIEK OP ARIÈS!
Kritiek op Ariès:
ME was niet zo duister als ze klassiek worden voorgesteld: er was wel degelijk
sprake van liefde tussen kinderen en ouders. gezin had wel een affectieve
functie
Kindermoord bestond wel, maar hield af van het geslacht van het kind en de SES
van het gezin.
De plotse ‘grote omslag’ lijkt eerder een geleidelijke evolutie.
Bijzonder weinig bronnenmateriaal
1
,Lacina Van Malderen 2EBAKO B 2022-2023
Aanvulling op Ariès:
Ariès onderkende de plaats en de functie van de school te weinig
o In de 17de en 18de eeuw werd ‘kind zijn’ stilaan ‘scholier zijn’
o In de moderne SL stijgen de verwachtingen t.o.v. de school:
Opvoedingsdoelen werden uitgebreid en vertrouwen in de
opvoedingsmethoden groeide.
Onderwijs stond niet alleen meer in functie van de
beroepsopleiding. Gezien als middel tot moralisering en als weg tot
maatschappelijke hervorming.
Politieke taak: aanleren van burgerplichten en vaderlandsliefde
waarborgde de heersende klasse het voortbestaan van de staat.
Existentiële opdracht: toekomst van de mensheid verzekeren.
Institutionaliseringsproces:
De school kwam centraal te staan omslag in de pedagogische praktijk: Zwaartepunt
van de opvoeding verlegt zich geleidelijk van het gezin naar de school.
Niet de ontdekking van ‘het kind’, maar wel van ‘het ontschuldige kind’.
2. DE PARADOX VAN HET OPVOEDEN: GROOTBRENGEN DOOR KLEINHOUDEN
2.1 LEA DASBERG OVER KINDER- EN JEUGDLAND
Lea Dasberg
Totale ommekeer in het leven van kinderen en jongeren: de wereld van kinderen en
jongeren en die van volwassenen is sterk uit elkaar gegroeid.
1250-1750: kind als volwassene in zakformaat
Kinderen vormden geen aparte categorieën van mensen.
1750-1945: kinder- en jeugdland
o Paradox: grootbrengen door kleinhouden! We willen kinderen grootbrengen
(emanciperen) door klein te houden (bevoogden).
o Wereld gemaakt voor kinderen waar al het slechte zoveel mogelijk uit de
realiteit wordt gehouden.
o Nieuwe verschijnselen: kinder- en jeugdlectuur (vb. sprookjes werden
aangepast), kinderkleding, jeugdbeweging …
o Infantilisering: de volwassenen creëerden zich een ‘kinderlijk’ beeld van het
kind en koesterden dit.
WOII: pedagogische inconsistentie
o Gedesoriënteerde jeugd
o We weten het niet meer of we kinderen de realiteit moeten laten zien of in
welke mate.
o Beeld die de kinderen kregen tijdens WOII strookte niet met het beeld die
hen ervoor meegegeven werd.
2
,Lacina Van Malderen 2EBAKO B 2022-2023
3. DE MODERNE WESTERSE OMSCHRIJVING VAN OPVOEDEN
3.1 DE ‘SHIFT’ VAN SOCIALISATIE NAAR OPVOEDING
Ariès en Dasberg
Er werd anders gekeken naar kinderen vroeger dan vandaag.
Van socialisatie…
o Premoderne westerse SL: kind groeit op in de realiteit
… naar opvoeding
o Moderne westerse maatschappij: kind groeit op in kinder- en jeugdland
o Grootbrengen door kleinhouden!
3.2 DE KERN VAN HET MODERN WESTERS PEDAGOGISCH DENKEN
De kern van dit moderne Westers pedagogisch denken is:
De volwassene doet een pedagogisch aanbod aan het kind
o Een samenvatting van ‘het beste uit onze beschaving
o Met oog op de persoonlijke toekomst
o Met de verwachting dat de ‘beschaving’ zich verder kan en zal ontwikkelen,
mede door bijdrage van de gevormde en ontwikkelde mensen
VB. Keuze van een BC, keuze van een wero- of jaarthema
BC of jaarthema:
Moet aansluiten bij de leefwereld van zoveel mogelijk kls
Moet aanleiding even om het BC uit te diepen
Moet voldoende bevattelijk zijn
Moet actief omgaan met de werkelijkheid
Oorlog/grote gevechten zou een goed thema zijn, maar wordt niet gekozen.
Doorgedreven pedagogisering: een voorbeeld
Backward masking:
Onbewuste effecten van muziek
o Platen die in de omgekeerde richting worden beluisterd, bevatten
verstaanbare boodschappen, verborgen verleiders
Parents Music Resource Centre
Campagne tegen muziek die jongeren oproept tot seks, geweld en druggebruik
Doelstellingen
o Aanbrengen van etiketten op platen met expliciete teksten
o Ouders aanzetten om jongeren te helpen bij aankoop van muziek:
informatie over artiesten verspreiden
3
, Lacina Van Malderen 2EBAKO B 2022-2023
3.3 HET MODERN WESTERS PEDAGOGISCH PROJECT: OPVOEDEN TUSSEN GISTEREN EN
MORGEN, TUSSEN TRADITIE EN TOEKOMST…
Waarom willen we kinderen?
In onze cultuur is door de komst van anticonceptiva de manier waarop voortplanting
wordt geregeld sterk veranderd. Kinderen alleen nog geboren laten worden als
volwassenen dat willen.
Mollenhauer beantwoord de vraag voor zich zelf: omdat ik wil dat het goede in mijn leven
blijft voortbestaan:
3 aspecten in dit antwoord:
1. Wens om zichzelf in anderen voort te zetten
2. Uitgangspunt dat de leefomstandigheden die hij het kind aanbiedt ten minste
gedeeltelijk aanvaardbaar zijn.
3. Overtuiging dat de geschiedenis van de mensheid moet worden voortgezet.
Gerichtheid op de toekomst maar ook gehechtheid aan het verleden
Opvoeden kan worden beschouwd als een brug slaan tussen:
Verleden en toekomst
Kind en beschaving
Het afhankelijke kind en zijn volwassenheid
Moderne pedagogische vraag: bespreking van de elementen van de eigen beschaving, in
het verleden en de toekomst
Wat moet oude generatie aan de nieuwe leren?
Aan wie?
Wanneer?
Hoe?
Waartoe?
Antwoorden op deze vraag veronderstellen een dubbel toekomstbeeld:
Wat is volwassenheid?
Wat stellen we ons voor van een toekomstige SL, cultuur, beschaving?
CONCLUSIE: Opvoeden is meer dan omgaan met kinderen:
Wie niets over te dragen heeft, die geen toekomstbeeld heeft, voedt niet op, maar
gaan op een menslievende wijze om met kinderen.
o Omgang meer gericht op welbevinden dan op een kritisch creatieve
overdracht van cultuurinhouden.
4. EVOLUTIES IN HET MODERN WESTERS OPVOEDINGSCONCEPT
Het geschetst concept van opvoeden evolueert en komt onder druk te staan door:
4
PSYCHOPEDAGOGIEK 2.1
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING OP DE PSYCHOPEDAGOGIEK
1. KINDEREN: (GEEN) GEWONE MENSEN
1.1 INLEIDING
De manier van hoe we over kinderen denken is heel sterk tijds- en cultuurgebonden.
1.2 DE STELLINGEN VAN ARIÈS
2 stellingen over ‘de ontdekking van het kind’
ME: Geen sprake van ‘het kind’
o Het kleine kind riep wél een zeker gevoel op: het jonge kind was een soort
huisdier, een aapje, zonder schaamte, waarmee men zich vermaakte.
o Tijdens de vroegkinderlijke periode telde het kind niet door de hoge
kindersterfte.
Kindermishandeling, kindermoord
Geweld, dood, seksualiteit werden niet verborgen voor kinderen
Kinderarbeid, kinderen namen al snel deel aan het volwassen leven
Het gezin was geen ‘affectief milieu’, maar een economische
eenheid waarin het uitoefenen van een beroep en de overdracht
van het erfgoed centraal stonden.
17 E: de ontdekking van het kind
de
o Het kind wordt belangrijk en krijgt stilaan een aparte plaats toegewezen.
o Le sentiment de l’enfance
o Kinderen worden als een plezier ervaren vinnen de huiselijke kring.
Tegelijkertijd beseft men ook dat kinderen breekbaar zijn en beschermd
moeten worden.
o Toenemende scheiding tussen de wereld van het kind en de volwassene.
Uitgestelde volwassenheid: afhankelijkheid
Communicatiestoornis tussen de generaties
‘Verborgen leed’ n.a.v. gezinsproblemen
o Institutionalisering van opvoeding disciplinering
1.3 DE ONTDEKKING VAN HET KIND, EEN GROTE OMSLAG? KRITIEK OP ARIÈS!
Kritiek op Ariès:
ME was niet zo duister als ze klassiek worden voorgesteld: er was wel degelijk
sprake van liefde tussen kinderen en ouders. gezin had wel een affectieve
functie
Kindermoord bestond wel, maar hield af van het geslacht van het kind en de SES
van het gezin.
De plotse ‘grote omslag’ lijkt eerder een geleidelijke evolutie.
Bijzonder weinig bronnenmateriaal
1
,Lacina Van Malderen 2EBAKO B 2022-2023
Aanvulling op Ariès:
Ariès onderkende de plaats en de functie van de school te weinig
o In de 17de en 18de eeuw werd ‘kind zijn’ stilaan ‘scholier zijn’
o In de moderne SL stijgen de verwachtingen t.o.v. de school:
Opvoedingsdoelen werden uitgebreid en vertrouwen in de
opvoedingsmethoden groeide.
Onderwijs stond niet alleen meer in functie van de
beroepsopleiding. Gezien als middel tot moralisering en als weg tot
maatschappelijke hervorming.
Politieke taak: aanleren van burgerplichten en vaderlandsliefde
waarborgde de heersende klasse het voortbestaan van de staat.
Existentiële opdracht: toekomst van de mensheid verzekeren.
Institutionaliseringsproces:
De school kwam centraal te staan omslag in de pedagogische praktijk: Zwaartepunt
van de opvoeding verlegt zich geleidelijk van het gezin naar de school.
Niet de ontdekking van ‘het kind’, maar wel van ‘het ontschuldige kind’.
2. DE PARADOX VAN HET OPVOEDEN: GROOTBRENGEN DOOR KLEINHOUDEN
2.1 LEA DASBERG OVER KINDER- EN JEUGDLAND
Lea Dasberg
Totale ommekeer in het leven van kinderen en jongeren: de wereld van kinderen en
jongeren en die van volwassenen is sterk uit elkaar gegroeid.
1250-1750: kind als volwassene in zakformaat
Kinderen vormden geen aparte categorieën van mensen.
1750-1945: kinder- en jeugdland
o Paradox: grootbrengen door kleinhouden! We willen kinderen grootbrengen
(emanciperen) door klein te houden (bevoogden).
o Wereld gemaakt voor kinderen waar al het slechte zoveel mogelijk uit de
realiteit wordt gehouden.
o Nieuwe verschijnselen: kinder- en jeugdlectuur (vb. sprookjes werden
aangepast), kinderkleding, jeugdbeweging …
o Infantilisering: de volwassenen creëerden zich een ‘kinderlijk’ beeld van het
kind en koesterden dit.
WOII: pedagogische inconsistentie
o Gedesoriënteerde jeugd
o We weten het niet meer of we kinderen de realiteit moeten laten zien of in
welke mate.
o Beeld die de kinderen kregen tijdens WOII strookte niet met het beeld die
hen ervoor meegegeven werd.
2
,Lacina Van Malderen 2EBAKO B 2022-2023
3. DE MODERNE WESTERSE OMSCHRIJVING VAN OPVOEDEN
3.1 DE ‘SHIFT’ VAN SOCIALISATIE NAAR OPVOEDING
Ariès en Dasberg
Er werd anders gekeken naar kinderen vroeger dan vandaag.
Van socialisatie…
o Premoderne westerse SL: kind groeit op in de realiteit
… naar opvoeding
o Moderne westerse maatschappij: kind groeit op in kinder- en jeugdland
o Grootbrengen door kleinhouden!
3.2 DE KERN VAN HET MODERN WESTERS PEDAGOGISCH DENKEN
De kern van dit moderne Westers pedagogisch denken is:
De volwassene doet een pedagogisch aanbod aan het kind
o Een samenvatting van ‘het beste uit onze beschaving
o Met oog op de persoonlijke toekomst
o Met de verwachting dat de ‘beschaving’ zich verder kan en zal ontwikkelen,
mede door bijdrage van de gevormde en ontwikkelde mensen
VB. Keuze van een BC, keuze van een wero- of jaarthema
BC of jaarthema:
Moet aansluiten bij de leefwereld van zoveel mogelijk kls
Moet aanleiding even om het BC uit te diepen
Moet voldoende bevattelijk zijn
Moet actief omgaan met de werkelijkheid
Oorlog/grote gevechten zou een goed thema zijn, maar wordt niet gekozen.
Doorgedreven pedagogisering: een voorbeeld
Backward masking:
Onbewuste effecten van muziek
o Platen die in de omgekeerde richting worden beluisterd, bevatten
verstaanbare boodschappen, verborgen verleiders
Parents Music Resource Centre
Campagne tegen muziek die jongeren oproept tot seks, geweld en druggebruik
Doelstellingen
o Aanbrengen van etiketten op platen met expliciete teksten
o Ouders aanzetten om jongeren te helpen bij aankoop van muziek:
informatie over artiesten verspreiden
3
, Lacina Van Malderen 2EBAKO B 2022-2023
3.3 HET MODERN WESTERS PEDAGOGISCH PROJECT: OPVOEDEN TUSSEN GISTEREN EN
MORGEN, TUSSEN TRADITIE EN TOEKOMST…
Waarom willen we kinderen?
In onze cultuur is door de komst van anticonceptiva de manier waarop voortplanting
wordt geregeld sterk veranderd. Kinderen alleen nog geboren laten worden als
volwassenen dat willen.
Mollenhauer beantwoord de vraag voor zich zelf: omdat ik wil dat het goede in mijn leven
blijft voortbestaan:
3 aspecten in dit antwoord:
1. Wens om zichzelf in anderen voort te zetten
2. Uitgangspunt dat de leefomstandigheden die hij het kind aanbiedt ten minste
gedeeltelijk aanvaardbaar zijn.
3. Overtuiging dat de geschiedenis van de mensheid moet worden voortgezet.
Gerichtheid op de toekomst maar ook gehechtheid aan het verleden
Opvoeden kan worden beschouwd als een brug slaan tussen:
Verleden en toekomst
Kind en beschaving
Het afhankelijke kind en zijn volwassenheid
Moderne pedagogische vraag: bespreking van de elementen van de eigen beschaving, in
het verleden en de toekomst
Wat moet oude generatie aan de nieuwe leren?
Aan wie?
Wanneer?
Hoe?
Waartoe?
Antwoorden op deze vraag veronderstellen een dubbel toekomstbeeld:
Wat is volwassenheid?
Wat stellen we ons voor van een toekomstige SL, cultuur, beschaving?
CONCLUSIE: Opvoeden is meer dan omgaan met kinderen:
Wie niets over te dragen heeft, die geen toekomstbeeld heeft, voedt niet op, maar
gaan op een menslievende wijze om met kinderen.
o Omgang meer gericht op welbevinden dan op een kritisch creatieve
overdracht van cultuurinhouden.
4. EVOLUTIES IN HET MODERN WESTERS OPVOEDINGSCONCEPT
Het geschetst concept van opvoeden evolueert en komt onder druk te staan door:
4
