Samenvatting Levenslooppsychologie

Levenslooppsychologie

1. Terreinverkenning
 Definitie ontwikkelings-/ levensloop psychologie = de studie van het gedrag tijdens de verschillende
levensfasen
 Gedrag = wijze waarop mensen zichzelf en de wereld waarnemen, hoe ze denken en fantaseren en
welke gevoelens en verlangens ze daarbij ervaren
 Overt gedrag = direct zichtbaar
 Covert gedrag = niet direct zichtbaar
 Opdracht = registreren van de verschillende gedragsaspecten en integreren van al deze gegevens
 Moeilijk om een geïntegreerd beeld te ontwikkelen
o Veel feiten en inzichten verzameld binnen de levenslooppsychologie
o Verschillen in visie en uitgangspunten bij de onderzoekers
o De complexiteit van het ontwikkelingsproces

1.1 Een korte historiek.
 Psychologie heeft een ver verleden maar een vrij korte geschiedenis
1.1.1 De verre voorgeschiedenis.
 Voedingsbodem van de wetenschap
 Bestaat uit spontane vragen en de flarden inzichten die bij mensen opkomen tijdens hun
alledaagse bezigheden
 Op basis van ervaringen ontstaan denkbeelden over
 Hoe de wereld in elkaar zit
 Hoe bepaalde gebeurtenissen komen en gaan
 Hoe het leven verloopt van aan de geboorte tot de dood
 Vastgelegd in de taal in de vorm van mythen en zegswijzen
! Dat alles maakt deel uit van wat we de voorwetenschappelijke of intuïtieve ontwikkelingspsychologie
noemen !
 Filosofen
 Voorbeeld Cicero
o Kwam tot een meer genuanceerd inzicht met betrekking tot de levensfasen van de
mens
 Factoren die van invloed zijn op de ontwikkeling vanuit een theoretische interesse
o Nativisten (Jean-Jaques Rousseau) : we worden als mens uiteindelijk wat de natuur
ons heeft meegegeven, alles ligt min of meer vast vanaf de geboorte
o Empiristen (Locke) : legden de nadruk op de rol van ervaringen en opvoeding, ieder
kind kan alle kanten uit
 Opvattingen missen de kritische toets van het wetenschappelijk onderzoek
1.1.2 Start van de genetische psychologie.
 Babyiografieën
 In de 18e en 19e eeuw
 Observaties van kinderen en hun vorderingen
! Niet meer louter nadenken over hoe de mens zich ontwikkelt, maar nu rechtstreeks observeren !
! Vooral observaties van eigen kinderen !

,  Begin van wetenschappelijke theorie vorming
 Geïnspireerd door de evolutietheorie van Darwin
o Geleidelijk aanpassen aan de omgeving, aangepaste genen worden het
gemakkelijkst overgeërfd
 Gaf aanleiding tot de recapitulatietheorie
o De evolutie die we doorheen de jaren hebben doorgemaakt, maken we in de
moederschoot opnieuw door in versnelde vorm
 Genetische psychologie
o Was eerst uitsluitend kinderpsychologie, ontwikkeling opgevat als een proces dat
uitsluitend genetisch gestuurd was
1.1.3 Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie.
 Nieuwe onderzoekstechnieken
 Statistische methoden (Stanley Hall-1906, Willem Stern-1911, Alfred Binet-1903)
o Stanley Hall-1906: maakte voor het eerst gebruik van vragenlijsten en statistische
procedures om de voorschoolse evolutie van kinderen te bestuderen
o Willem Stern-1911: invoering van transversale onderzoeksmethode
 Vergelijken van groepen van opeenvolgende leeftijden met elkaar,
ontstaan van beeld van hoe bepaalde eigenschappen evolueren doorheen
de levensfase
o Alfred Binet-1903: ontwikkeling eerste objectieve intelligentietest
 Nieuwe impulsen voor theorievorming
 Meer nadruk op de opvoeding (vanuit pedagogische interesse)
 Invloed van de ervaringen (behaviorisme)
! Benaming ontwikkelingspsychologie !
1.1.4 Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie.
 Tot halfweg de 20e eeuw enkel aandacht voor kinderen
 Men leek er van overtuigd dat de evolutie nadien stilviel
 Puberteit betekende het definitieve afscheid van de kindertijd en het binnenstappen in het
volwassen leven
 Ontwikkeling als een levenslang veranderingsproces
 Geleidelijke verruiming van de gebiedsomschrijving door de:
o Sociologie: de puberteit of adolescentie
o Medische wereld: problemen met de ouderdom
o Periode van de volwassenheid
 Poging tot integratie: levenslooppsychologie
 Integratie is nog lang niet voltooid
 Ook bij eengemaakte psychologie nog heel wat verschillen in visie en benadering
o Complexiteit van het onderwerp
o Verschillende stromingen en scholen in de psychologie die hun eigen accenten
legden in hun onderzoeksmethodes en theorievorming

Tekst 1.1 methodes om de ontwikkeling wetenschappelijk te observeren
 Longitudinaal onderzoek
 Gedrag opvolgen in de loop der jaren
 Voorbeelden van onderzoek:
o Studie naar hoogbegaafde kinderen
 Onderzoek van 75jaar geleden, loopt nog steeds door Lewis Terman.
 Groep van 1500 kinderen met een hoog IQ werd elke 5jaar getest.
 Leveren informatie over allerhande zaken zoals intellectuele prestaties,
levensduur en persoonlijkheid.
o Inzichten in taalontwikkeling
 Door dagelijks op te volgen hoe de vocabulaire van kinderen groeit,
ontdekte onderzoekers welke processen ten grondslag liggen aan het
vermogen om taal te leren gebruiken.




2

,  Nadelen:
o Vragen veel tijd omdat onderzoekers moeten wachten totdat deelnemers ouder
worden
o Grote kans van uitval bij deelnemers
o Deelnemers kunnen 'test-wise' worden.
 Elke keer dat ze getest worden, beter presteren door gewenning aan de
procedure
 Voordeel:
o Kunnen veel informatie opleveren
o Mogelijkheid om naar veranderingen binnen individuen te kijken
 Transversaal onderzoek
 Ook dwarsdoorsnede of cross-sectionele methode genoemd
 Onderzoek van vertegenwoordigers van verschillende leeftijdsgroepen tegelijk
 Nadelen:
o We zien geen evolutie
 Voordelen:
o Tijdswinst
o Geen kans op test-wise
 Problemen bij beide soorten onderzoeken:
 Cohorteffecten
o Cohort = een groep mensen die tot dezelfde generatie behoren
o Longitudinaal onderzoek kan enkel uitspraken doen over de evolutie binnen 1
specifiek cohort
o Transversaal onderzoek: sommige verschillen die men vindt zijn eerder te wijten aan
specifieke levenservaringen
 Tijdseffecten
o = Vertekeningen die te wijten zijn aan gebeurtenissen die zich voordoen in de
periode waarin de meting plaatsvond
o Transversaal: speelt niet zo'n grote rol omdat alle leeftijden op hetzelfde moment
onderzocht worden
 Zou toch kunnen dat sommige leeftijdsgroepen meer dan anderen
beïnvloedt worden door zo'n gebeurtenis
o Longitudinaal: sommige veranderingen die men registreert op een bepaald moment
in een of ander gedragsaspect eerder te maken hebben met een specifieke
gebeurtenis, dan met de levensfase waarin de onderzoeksgroep zich op dat moment
bevond.
 Combinatiemethode of sequentiële onderzoeksmethode




 Wordt gebruikt om te ontsnappen aan het gevaar van de effecten




3

, 




4