Hoofdstuk 10: Van weefsels naar herstellende personen
Voor de therapeut is begrip van de functie en het herstelvermogen van de diverse typen
bindweefsel noodzakelijk om de duur van het herstelproces en de behandelingen die
gedurende deze periode van toepassing zijn te kunnen bepalen.
Meerdere factoren hebben een invloed op het genezen van een wond:
- Medicatie
- Bijkomende ziektebeelden (diabetes)
- Psychosociale factoren (motivatie, flexibiliteit, karakter, sociale
netwerk)
Twee belangrijke modellen die bruikbaar zijn voor de fysiotherapeut zijn:
- Het model van Cott (MCT-model): het bewegingscontinuüm van
Cott waarin 8 niveaus worden onderscheiden waarin zowel het
fysieke- als het relationele lichaamsbeeld wordt opgenomen. Op
basis van informatie over lichamelijke én persoonsgebonden
factoren kan een therapeut de behandeling beter afstemmen op de
patiënt. Gebruik van het model van Cott bij de anamnese, het
vaststellen van de behandelstrategie en de behandeling voorkomt
dat een therapeut de patiënt met zijn handicap eenzijdig benadert.
- Meerdimensionale belasting-belastbaarheidsmodel (MDBB): ook
een model dat uitgaat van zowel de fysieke als de gedragsmatige
kant van een individuele patiënt.
In dit hoofdstuk komen een aantal voorbeelden van patiënten met diverse klachten aan bod.
Hierbij is gebruikgemaakt van de richtlijnen van het KNGF. Er wordt een verband gelegd
tussen zowel de persoonlijkheid als tussen de aangedane weefsels en de behandelstrategie.
10.1 Een verkoopster met een pijnlijke enkel (Jitske)
Klacht: na een inversietrauma heeft de patiënt een ligamentair letsel, een distorsie
(overrekking), zonder noemenswaardige celschade.
- Dag 1: rechtervoet is verzwikt, waarna direct een scherpe pijn aan de buitenkant van
de enkel ontstond.
- Dag 2: enkel is behoorlijk gezwollen en lopen is erg pijnlijk.
- Dag 3: Jitske is naar de fysiotherapeut gestapt, volgens de fysiotherapeut is de mate
van weefselschade gering. Er is geen fractuur. Er is wel een beperkte dorsaal- en
plantairflexie. De verwachting is dat het herstel een paar weken zal duren. De
fysiotherapeut legt een compressiebandage aan tegen de zwelling en geeft teen- en
voetoefeningen mee die de circulatie en de beweeglijkheid kunnen beïnvloeden. Tot
het volgende bezoek mag Jitske haar voet zo min mogelijk belasten en moet ze haar
voet regelmatig hoog leggen. Jitske krijgt krukken mee.
- Dag 6: de enkel is minder gezwollen en de voetrand is blauwpaars verkleurd. De pijn
is draaglijk, maar nog niet over. Dat is ook het geval bij de dorsaal- en plantairflexie.
De pijn neemt toe als de eindstanden nog niet bereikt zijn, dus de Range Of Motion
(ROM) is nog niet optimaal. De fysiotherapeut geeft lymfedrainage om de zwelling,
het hematoom en het trombosegevaar te verminderen. Ook stimuleert dit de
21
, mobiliteit en de fibroblastenactiviteit. Jitske mag de voet de komende dagen veel
bewegen binnen de pijngrens, maar niet volledig belasten. De krukken hoeven dus
minder gebruikt te worden. Ook mag het compressieverband over een paar dagen
eraf gehaald worden als de zwelling is verminderd.
Oefeningen voor de komende periode:
- De tenen en de voet tot het einde van de bewegingsomvang buigen en
strekken, deze positie elke 5 keer 10 seconden vasthouden.
- Een bal rondrollen over de vloer met de voet.
- Een kiezelsteentje/ knikker met de voet oppakken en op een andere plaats
neerleggen.
- Langzaam door de knieën buigen en terug met de handen steunend op een
tafelrand.
- Dag 11: de zwelling is aanzienlijk afgenomen, het hematoom is verminder en
geelachtig en de pijn is alleen nog aanwezig aan het einde van de dag. Er is nog een
lichte beperking in de dorsaal- en plantairflexie. In het looppatroon zijn geen
afwijkingen meer te zien.
Oefeningen voor de komende periode:
- Oefeningen op een balancepad en met een oefentol (kan met een
dubbeltaak).
- Het oefenen van de tenenstand en de hielstand als stabilisatie-oefening.
- Dag 16: af en toe nog een gevoel van instabiliteit, maar de pijn en zwelling zijn weg.
Jitske moet doorgaan met oefenen omdat de ligamenten in deze paar weken nog
niet volledig genezen zijn. De fysiotherapeut geeft Jitske uitdagendere oefeningen,
zodat ze deze blijft doen.
Oefeningen voor de komende periode:
- Vangen van een bal terwijl je als een schermster op en kussentje staat.
- Springen op een minitrampoline, bij het neerkomen door de knieën buigend
de beweging afremmen, dit 10 keer.
- Wisselend op hakken en tenen lopen en aansluitend nog een aantal keren
huppen afwisselend op het rechter- en linkerbeen.
De fysiotherapeut geeft Jitske sporttape mee, zodat ze kan sporten. De tape is
noodzakelijk omdat het collageen in het litteken nog niet zo trekvast is. Hierbij
waarschuwt hij haar voor een allergische reactie op de tape. Jitske mag weer
beginnen met kwalitatieve looptraining (trippling), om te voorkomen dat ze
spiermassa verliest en het cardiorespiratoir achteruit gaat. Bij hernieuwde zwelling
moet ze de intensiteit en duur van de belasting verlagen.
- Dag 20: de laatste bijeenkomst. De klacht is over.
Immobilisatie is in dit voorbeeld niet aan de orde, bij een of meer botbreuken aan de benen
als gevolg van een ongeval is volledige immobilisatie een noodzakelijk onderdeel van de
behandeling.
10.2 Een sportieve fietser met een tibiaplateaufractuur rechts (Fred)
Klacht: een enkelvoudige intra-articulaire fractuur van het laterale tibiaplateau door een
auto-aanrijding. Hierbij is een dislocatie van minder dan 5 mm aanwezig. Het botfragment
ligt goed tegen de tibia aan, dus er is geen operatie nodig. Beschadiging van de mediale
kapsel-bandstructuren en de daarmee verbonden buitenrand van de mediale meniscus en
de subchondrale fractuur hadden een intra-articulaire bloeding (haemartros) tot gevolg.
22
Voor de therapeut is begrip van de functie en het herstelvermogen van de diverse typen
bindweefsel noodzakelijk om de duur van het herstelproces en de behandelingen die
gedurende deze periode van toepassing zijn te kunnen bepalen.
Meerdere factoren hebben een invloed op het genezen van een wond:
- Medicatie
- Bijkomende ziektebeelden (diabetes)
- Psychosociale factoren (motivatie, flexibiliteit, karakter, sociale
netwerk)
Twee belangrijke modellen die bruikbaar zijn voor de fysiotherapeut zijn:
- Het model van Cott (MCT-model): het bewegingscontinuüm van
Cott waarin 8 niveaus worden onderscheiden waarin zowel het
fysieke- als het relationele lichaamsbeeld wordt opgenomen. Op
basis van informatie over lichamelijke én persoonsgebonden
factoren kan een therapeut de behandeling beter afstemmen op de
patiënt. Gebruik van het model van Cott bij de anamnese, het
vaststellen van de behandelstrategie en de behandeling voorkomt
dat een therapeut de patiënt met zijn handicap eenzijdig benadert.
- Meerdimensionale belasting-belastbaarheidsmodel (MDBB): ook
een model dat uitgaat van zowel de fysieke als de gedragsmatige
kant van een individuele patiënt.
In dit hoofdstuk komen een aantal voorbeelden van patiënten met diverse klachten aan bod.
Hierbij is gebruikgemaakt van de richtlijnen van het KNGF. Er wordt een verband gelegd
tussen zowel de persoonlijkheid als tussen de aangedane weefsels en de behandelstrategie.
10.1 Een verkoopster met een pijnlijke enkel (Jitske)
Klacht: na een inversietrauma heeft de patiënt een ligamentair letsel, een distorsie
(overrekking), zonder noemenswaardige celschade.
- Dag 1: rechtervoet is verzwikt, waarna direct een scherpe pijn aan de buitenkant van
de enkel ontstond.
- Dag 2: enkel is behoorlijk gezwollen en lopen is erg pijnlijk.
- Dag 3: Jitske is naar de fysiotherapeut gestapt, volgens de fysiotherapeut is de mate
van weefselschade gering. Er is geen fractuur. Er is wel een beperkte dorsaal- en
plantairflexie. De verwachting is dat het herstel een paar weken zal duren. De
fysiotherapeut legt een compressiebandage aan tegen de zwelling en geeft teen- en
voetoefeningen mee die de circulatie en de beweeglijkheid kunnen beïnvloeden. Tot
het volgende bezoek mag Jitske haar voet zo min mogelijk belasten en moet ze haar
voet regelmatig hoog leggen. Jitske krijgt krukken mee.
- Dag 6: de enkel is minder gezwollen en de voetrand is blauwpaars verkleurd. De pijn
is draaglijk, maar nog niet over. Dat is ook het geval bij de dorsaal- en plantairflexie.
De pijn neemt toe als de eindstanden nog niet bereikt zijn, dus de Range Of Motion
(ROM) is nog niet optimaal. De fysiotherapeut geeft lymfedrainage om de zwelling,
het hematoom en het trombosegevaar te verminderen. Ook stimuleert dit de
21
, mobiliteit en de fibroblastenactiviteit. Jitske mag de voet de komende dagen veel
bewegen binnen de pijngrens, maar niet volledig belasten. De krukken hoeven dus
minder gebruikt te worden. Ook mag het compressieverband over een paar dagen
eraf gehaald worden als de zwelling is verminderd.
Oefeningen voor de komende periode:
- De tenen en de voet tot het einde van de bewegingsomvang buigen en
strekken, deze positie elke 5 keer 10 seconden vasthouden.
- Een bal rondrollen over de vloer met de voet.
- Een kiezelsteentje/ knikker met de voet oppakken en op een andere plaats
neerleggen.
- Langzaam door de knieën buigen en terug met de handen steunend op een
tafelrand.
- Dag 11: de zwelling is aanzienlijk afgenomen, het hematoom is verminder en
geelachtig en de pijn is alleen nog aanwezig aan het einde van de dag. Er is nog een
lichte beperking in de dorsaal- en plantairflexie. In het looppatroon zijn geen
afwijkingen meer te zien.
Oefeningen voor de komende periode:
- Oefeningen op een balancepad en met een oefentol (kan met een
dubbeltaak).
- Het oefenen van de tenenstand en de hielstand als stabilisatie-oefening.
- Dag 16: af en toe nog een gevoel van instabiliteit, maar de pijn en zwelling zijn weg.
Jitske moet doorgaan met oefenen omdat de ligamenten in deze paar weken nog
niet volledig genezen zijn. De fysiotherapeut geeft Jitske uitdagendere oefeningen,
zodat ze deze blijft doen.
Oefeningen voor de komende periode:
- Vangen van een bal terwijl je als een schermster op en kussentje staat.
- Springen op een minitrampoline, bij het neerkomen door de knieën buigend
de beweging afremmen, dit 10 keer.
- Wisselend op hakken en tenen lopen en aansluitend nog een aantal keren
huppen afwisselend op het rechter- en linkerbeen.
De fysiotherapeut geeft Jitske sporttape mee, zodat ze kan sporten. De tape is
noodzakelijk omdat het collageen in het litteken nog niet zo trekvast is. Hierbij
waarschuwt hij haar voor een allergische reactie op de tape. Jitske mag weer
beginnen met kwalitatieve looptraining (trippling), om te voorkomen dat ze
spiermassa verliest en het cardiorespiratoir achteruit gaat. Bij hernieuwde zwelling
moet ze de intensiteit en duur van de belasting verlagen.
- Dag 20: de laatste bijeenkomst. De klacht is over.
Immobilisatie is in dit voorbeeld niet aan de orde, bij een of meer botbreuken aan de benen
als gevolg van een ongeval is volledige immobilisatie een noodzakelijk onderdeel van de
behandeling.
10.2 Een sportieve fietser met een tibiaplateaufractuur rechts (Fred)
Klacht: een enkelvoudige intra-articulaire fractuur van het laterale tibiaplateau door een
auto-aanrijding. Hierbij is een dislocatie van minder dan 5 mm aanwezig. Het botfragment
ligt goed tegen de tibia aan, dus er is geen operatie nodig. Beschadiging van de mediale
kapsel-bandstructuren en de daarmee verbonden buitenrand van de mediale meniscus en
de subchondrale fractuur hadden een intra-articulaire bloeding (haemartros) tot gevolg.
22
