2021-2022
Elien De Coster
,Inhoudsopgave
1. Methoden en technieken in de cel- en weefselleer .................................................................................... 10
1.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 10
1.1.1 Van cel tot weefsel ............................................................................................................................. 10
1.1.2 Verschillende microscopische technieken .......................................................................................... 11
1.1.3 De resolutie van microscopie ............................................................................................................. 11
1.1.4 Het gebruik van licht- en elektronenmicroscopie in de histologie ..................................................... 12
1.1.5 Anatomopathologie ............................................................................................................................ 12
1.2 Weefselcollectie voor histologie ................................................................................................................. 13
1.2.1 Verschillende types stalen voor histologie ......................................................................................... 13
1.3 Lichtmicroscopie ......................................................................................................................................... 14
1.3.1 Visualisatie van cellen in cultuur ........................................................................................................ 14
1.3.2 Fluorescentiemicroscopie: principe .................................................................................................... 14
1.3.3 Fluorescentiemicroscopie: opbouw ................................................................................................... 15
1.3.4 Confocale fluorescentie microscopie ................................................................................................. 15
1.3.5 Levende weefsels bestuderen ............................................................................................................ 15
1.3.6 FACS: fluorescence assisted cell sorting ............................................................................................. 16
1.3.7 Weefselpreparatie voor lichtmicroscopie .......................................................................................... 16
1.3.8 Weefselpreparatie voor lichtmicroscopie (2) ..................................................................................... 17
1.3.9 Weefselbewaring en fixatie ................................................................................................................ 18
1.3.10 Weefselbewaring en fixatie (2) ......................................................................................................... 19
1.4 Elektronenmicroscopie ............................................................................................................................... 20
1.4.1 Analyse van ultrastructuren aan de hand van EM .............................................................................. 20
1.4.2 Transmissie-elektronenmicroscopie (TEM) ........................................................................................ 21
1.4.3 Staalpreparatie voor TEM ................................................................................................................... 21
1.4.4 Stalen 'kleuren' voor TEM ................................................................................................................... 21
1.4.5 Scanning elektronenmicroscopie (SEM) ............................................................................................. 22
1.4.6 TEM vs SEM ........................................................................................................................................ 22
1.5 Weefselkleuringen voor histologie ............................................................................................................. 23
1.5.1 Staalpreparatie voor kleuringen ......................................................................................................... 23
1.5.2 Haematoxyline-eosine kleuring .......................................................................................................... 23
1.5.3 Empirische kleuringen ........................................................................................................................ 24
1.5.4 Histochemische kleuring ..................................................................................................................... 24
1.5.5 Enzymhistochemische kleuringen ...................................................................................................... 25
1.5.6 Immunohistochemische kleuringen ................................................................................................... 25
1.5.7 Immunohistochemische kleuringen (2) .............................................................................................. 25
1.5.8 Immunohistochemische kleuringen (3) .............................................................................................. 25
2. De Cel ......................................................................................................................................................... 26
2.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 26
2.1.1 Verschillende cel types ....................................................................................................................... 26
2.1.2 Rol van histologie................................................................................................................................ 26
2.1.3 Algemene opbouw van de cel ............................................................................................................ 26
2.2 Biomembranen ........................................................................................................................................... 27
2.2.1 Structuur van een membraan ............................................................................................................. 27
2.2.2 Opbouw van een biomembraan ......................................................................................................... 27
2.2.3 Functionele kenmerken van een biomembraan ................................................................................. 28
2.2.4 Samenstelling van een biomembraan ................................................................................................ 28
2.3 Transport in en uit de cel ............................................................................................................................ 29
2.3.1 Cellulair transport via endo- en exocytose ......................................................................................... 29
2.3.2 Coated pits en Caveolae ..................................................................................................................... 30
, 2.4 De kern ....................................................................................................................................................... 31
2.4.1 Algemene opbouw van de kern .......................................................................................................... 31
2.4.2 Kernporiën .......................................................................................................................................... 31
2.4.3 Het chromatine ................................................................................................................................... 31
2.4.4 De nucleolus ....................................................................................................................................... 31
2.5 De nucleolus ............................................................................................................................................... 32
2.5.1 Algemene opbouw van mitochondriën .............................................................................................. 33
2.5.2 Energie productie in de mitochondriën .............................................................................................. 33
2.6 Het endoplasmatisch reticulum .................................................................................................................. 34
2.6.1 Algemene opbouw van het endoplasmatisch reticulum (ER)............................................................. 34
2.6.2 Het ruw endoplasmatisch reticulum (RER) ......................................................................................... 34
2.6.3 Het glad (smooth) endoplasmatisch reticulum (SER) ......................................................................... 34
2.6.4 Het Golgi apparaat .............................................................................................................................. 35
2.6.5 Eiwit synthese door ER/Golgi systeem ............................................................................................... 36
2.7 Vesikels ....................................................................................................................................................... 36
2.7.1 Wat zijn vesikels?................................................................................................................................ 36
2.7.2 Lysosomen .......................................................................................................................................... 36
2.7.3 Peroxisomen ....................................................................................................................................... 37
2.8 Het cytoskelet ............................................................................................................................................. 37
2.8.1 Algemene opbouw van het cytoskelet ............................................................................................... 37
2.8.2 Actine- of microfilamenten ................................................................................................................. 38
2.8.3 Functionele ordening van actine-filamenten ..................................................................................... 38
2.8.4 Functie van actine-filamenten ............................................................................................................ 39
2.8.5 Microtubuli ......................................................................................................................................... 40
2.8.6 Centriolen en het microtubulus organiserend centrum (MTOC) ....................................................... 40
2.8.7 De locatie van MTOCs ......................................................................................................................... 40
2.8.8 De dynamiek van microtubuli (+ animatie) ........................................................................................ 41
2.8.9 Stabilisatie en afbraak van microtubuli .............................................................................................. 41
2.8.10 Intermediaire filamenten ................................................................................................................. 42
2.8.11 Klassen van intermediaire filamenten .............................................................................................. 42
2.8.12 De aanmaak van intermediaire filamenten ...................................................................................... 43
2.8.13 Vergelijking van de verschillende filamenten ................................................................................... 44
2.8.14 De verschillende filamenten in de cel: algemeen overzicht ............................................................. 44
2.9 Celinclusies en stapelingsproducten ........................................................................................................... 45
2.9.1 Lipofuscine .......................................................................................................................................... 45
2.9.2 Vetten ................................................................................................................................................. 45
2.9.3 Gycogeen ............................................................................................................................................ 45
2.10 De celdeling .............................................................................................................................................. 46
2.10.1 Mitose ............................................................................................................................................... 46
2.10.2 De verschillende fazen van de mitose .............................................................................................. 46
2.10.3 Animatie van de celcyclus (video) .................................................................................................... 47
2.10.4 Meiose .............................................................................................................................................. 47
2.10.5 Celdeling via Meiose (video) ............................................................................................................. 48
2.11 Celdood ..................................................................................................................................................... 48
2.11.1 Apoptose vs necrose......................................................................................................................... 48
2.11.2 Apoptose vs necrose (video animatie) ............................................................................................. 49
2.11.3 Apoptose: intrinsieke en extrinsieke pathways (+ animatie) ........................................................... 49
2.12 Finaal overzicht van de celstructuur ......................................................................................................... 49
2.12.1 Overzicht van de celstructuur (video) .............................................................................................. 49
3. Epitheelweefsel .......................................................................................................................................... 49
3.1 Classificatie van epitheel ............................................................................................................................ 49
, 3.1.1 De verschillende soorten laterale epitheel verbindingen .................................................................. 49
3.1.2 Het ontstaan van epitheelweefsel ...................................................................................................... 50
3.1.3 Epitheel: oriëntatie en eigenschappen ............................................................................................... 50
3.1.4 De verschillende soorten epitheel ...................................................................................................... 50
3.2 Cel-cel verbindingen tussen epitheel cellen ................................................................................................ 51
3.2.1 Laterale epitheelcel verbindingen ...................................................................................................... 51
3.2.2 Tight Junctions (TJs) ............................................................................................................................ 52
3.2.3 Paracellulair transport wordt geregeld door TJs ................................................................................ 53
3.2.4 Verankerende verbindingen ............................................................................................................... 54
3.2.5 Structuur van een verankerende verbinding ...................................................................................... 54
3.2.6 De “adherens junction” of zonula adherens (+ video) ....................................................................... 55
3.2.7 Het Desmosoom ................................................................................................................................. 55
3.2.8 Gap junctions ...................................................................................................................................... 55
3.3 Cel-matrix verbindingen ............................................................................................................................. 56
3.3.1 Cell-Matrix verbindingen .................................................................................................................... 56
3.3.2 Het hemidesmosoom ......................................................................................................................... 56
3.3.3 De focale adhesie................................................................................................................................ 57
3.3.4 Samenvatting van de verschillende cel-cel en cel-matrix verbindingen............................................. 57
3.3.5 Aandoeningen van cel-matrix verbindingen ....................................................................................... 57
3.4 Oppervlakte specificaties van epitheel ....................................................................................................... 58
3.4.1 Soorten oppervlakte aanpassingen .................................................................................................... 58
3.4.2 Microvilli: oppervlakte vergroting ...................................................................................................... 58
3.4.3 Microvilli: structuur ............................................................................................................................ 58
3.4.4 Cilia ..................................................................................................................................................... 59
3.4.5 Basolaterale plooien ........................................................................................................................... 59
3.4.6 Membraan plaques............................................................................................................................. 60
3.5 Klierepitheel ................................................................................................................................................ 60
3.5.1 Eigenschappen van secreterende cellen ............................................................................................ 60
3.5.2 Types van secretie .............................................................................................................................. 61
3.5.3 Organisatie van klier-epitheel ............................................................................................................ 62
4. Steunweefsel en de extracellulaire matrix.................................................................................................. 63
4.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 63
4.1.1 Rol van steunweefsel in het lichaam .................................................................................................. 63
4.1.2 Algemene opbouw steunweefsel ....................................................................................................... 63
4.2 De extracellulaire matrix ............................................................................................................................ 64
4.2.1 Samenstelling extracellulaire matrix (ECM) ........................................................................................ 64
4.2.2 Glycosaminoglycanen ......................................................................................................................... 64
4.2.3 Types glycosaminoglycanen ............................................................................................................... 64
4.2.4 Functie van glycosaminoglycanen ...................................................................................................... 65
4.2.5 Proteoglycanen ................................................................................................................................... 65
4.2.6 Fibreuze eiwitten ................................................................................................................................ 66
4.2.7 Collageen ............................................................................................................................................ 66
4.2.8 Overzicht van de types collageen ....................................................................................................... 67
4.2.9 De aanmaak van fibrillair collageen .................................................................................................... 67
4.2.10 Elastine en fibrilline .......................................................................................................................... 68
4.2.11 Vezel-geassocieerde glycoproteinen ................................................................................................ 69
4.2.12 Fibronectine ...................................................................................................................................... 69
4.3 De basale membraan ................................................................................................................................. 70
4.3.1 Opbouw van de basale membraan ..................................................................................................... 70
4.3.2 Collageen type IV ................................................................................................................................ 70
4.3.3 Moleculaire structuur van de basale membraan................................................................................ 71
4.3.4 Functie van de basale membraan ....................................................................................................... 72