Samenvatting Familiesociologie UA

1



Familiesociologie
H1. Historisch perspectief op familieverandering in Europa
(huishoudens!)
Deel 1. De “Grand narratives”
 Macro sociologische theorie: verschuivingen doorheen de tijd
 Nadruk op industrialisering waarbinnen die sociologen leefden  theorieën ontwikkelt
obv wat er gebeurde rondom hen

 Vroege sociologie heeft neiging om geschiedenis op te delen in periode voor en na
industrialisatie
 Cf. Klassieke denkers (Marx, Durkheim)
 Alles voor industrialisatie: “1 homogene pot nat”
 Voordeel van deze macro-sociologische perspectieven
 in staat om de grote veranderingen te beschrijven
 Nadeel van deze macro-sociologische perspectieven
 Vereenvoudigen verleden als een homogene periode


T. Parsons (1951)
 Verschillende systemen & allemaal bijdragen op de
grootste: de maatschappij
 Zie functionalisme
 Maatschappij zoals een lichaam: alle systemen moeten
werken, of het werkt niet
 Familie zeer belangrijke functie!!

 Familievorm evolueert mee met veranderingen
maatschappij (= functionele fit)
 Pre-industrieel (uitgebreide familie) → industrieel (nucleaire familie)
 Functie familie verandert met industrialisatie
 Functies van uitgebreide familie overgenomen door andere instituties
(gezondheidszorg, onderwijs, politie,…)
 gezinnen trokken meer naar stedelijke gebieden, gingen buitenshuis werken
 Individuele prestaties en talenten werden belangrijker op werkvlak – niet
noodzakelijk nodige functie in grote familie op platte land vervullen
 Uitgebreide familie had heel veel functies  niet meer nodig

 Voor industrialisatie
 Uitgebreide familie
 Familie = economische productie-eenheid (thuis en werk op dezelfde locatie)
 Familie = multifunctioneel (gezondheidszorg, onderwijs, politie, …)
 Belemmeren vooruitgang & moderniteit
 Vanaf industrialisatie
 Geïsoleerd nucleair gezin
o Niet meer verplicht om samen te werken om te overleven
 Familie ≠ economische productie eenheid

, 2


 Familie specialiseert en besteedt uit
o Taken vd familie nemen af
o Groot deel vd taken worden overgenomen door de overheid & markt:
°instituten: structurele differentiatie
 Aangepast aan industrialisatieproces:
o Mobieler
o Stressbuffer: ontspanningsfunctie
 verschuiving van verantwoordelijkheid van het gezin naar de overheid is een
sociale evolutie, eerder dan een afbraak van het bestaande sociale systeem.

 Het geïsoleerde nucleaire gezin is zoals een warm bad: specialiseert in 2 functies:

1. Primaire socialisatie
 = Socialisatie die tijdens de kinderjaren plaatsvindt.
 Tijdens deze tijd wordt de persoonlijkheid van het kind in die mate gevormd
dat het de kernwaarden van de maatschappij geïnternaliseerd.
 kinderen normen en waarden aanleren => consensus en sociale orde in de
maatschappij bewaard
 persoonlijkheden worden niet aangeboren, verantwoordelijkheid ligt bij ouders
voor socialisatie: nucleair gezin als ‘persoonlijkheidsfabrieken’
 familie als een cruciale brug die individu en bredere samenleving met elkaar
verbindt

2. Stabilisatie van volwassen persoonlijkheden
 Gezin zorgt voor stabiliteit en emotionele zekerheid, ondersteuning
 Gezin = veilige haven tegen dagdagelijkse stress
 Persoon kan er terecht met zijn kinderlijke kant dmv met de kinderen te spelen
 Verworven (competenties) ipv toegeschreven (afkomst) status
o sociaaleconomische status kan bereikt worden buiten de familie, wat
kan leiden tot conflicten binnen de uitgebreide familie
 bv Een zoon kan een hogere status dan zijn vader bereiken
omdat hij een betere job opneemt
 waarschijnlijk minder binnen nucleair gezin
 Expressieve versus instrumentele rol – genderspecifieke verdeling van arbeid
o Leden van het gezin krijgen een specifieke rol (rolallocatie).
o De leden dienen deze rol goed te vervullen opdat het gezin goed kan
functioneren.
 Vrouw: expressieve rol (zorg, affectie, veiligheid, emotionele
steun)
 Man: instrumentele rol (kostwinner)
 De rol als kostwinner is volgens Parsons enorm stresserend.
De functie van de vrouw is dan om de man emotioneel te
ondersteunen, ongeacht haar eigen toestand.
 Parsons ziet de rollen van man en vrouw als complementair –
gelijkwaardige bijdrage tot functioneren van het gezin – maar
op een andere manier die aansluit bij de biologische verschillen
tussen mannen en vrouwen
 “is het beste voor de samenleving op dat moment, zo kon de samenleving
goed draaien”
Goode, W. J. (1963). World revolution and family patterns

, 3


 Algemeen idee
 Opkomst van nucleair gezin gaat hand in hand met industriële revolutie
 Voorspelde dat ook in andere werelddelen het uitgebreide gezin plaats zal
maken voor nucleaire gezin bij toename van industrialisatie
 Enkel algemene trends, terwijl realiteit veel complexer & genuanceerder is
 Breuklijn van de industriële revolutie

 Geografische mobiliteit ↑
 Bv. Nieuwe fabriek opent
o zowel arbeiders als managers moesten verhuizen naar nieuwe
werkplek
 Bv. Veel jobs in industriële arbeidsmarkt vereisen scholing
o mensen verplaatsing zich om onderwijs te volgen
  NUCLEAIR GEZIN = gemakkelijker te verplaatsen dan geheel
familienetwerk

 Sociale mobiliteit ↑
 Nieuwe arbeidscategorieën ontstaan
o Fase 1 industrialisatie: Plots grote vraag naar arbeiders (ipv boeren,...)
o Fase 2 industrialisatie: Toename vraag naar middenkader
o Fase X industrialisatie: Ingenieurs, ICT specialisten,…

 Het gezin kan zelf niet meer de noodzakelijke opleiding voorzien
o Vroeger leerden kinderen ambachten via familie
o Met industrialisatie steeds meer via personen buiten familie of formeel
onderwijs
 Kinderen moesten mobiel genoeg zijn om in nieuwe arbeidsniches
terecht te komen
 Kinderen ontwikkelen erg verschillende levensstijlen van hun eigen
ouders…
 Families kunnen niet alles voorzien  meer kinderen trekken weg
bij het gezin
 Meer conflicten, meer onenigheden over ideeën & denkbeelden
 NUCLEAIR GEZIN wint aan belang…
 Je kan naar andere klassen schuiven (hoger & lager)  Middenkaders,
nieuwe gradaties, bourgeoisie

 verworven  toegeschreven status
 Pré-industriële SL:
o Arbeidsstatus was sterk verbonden met die van je eigen familie.
 Bv. Zonen van boeren werden zelf boeren, …
o Of je werd een job toegeschreven door de patriciër/adel
 DUS: Je arbeidsstatus werd toegeschreven
 Industrialisatie:
o Families hebben minder controle over verdeling jobs
 Nog steeds beperkte, maar grotere mogelijkheid om eigen
interesses te ontwikkelen
 Bv solliciteren ipv werken in familiebedrijf

 ↑ specialisatie & differentiatie

, 4


 Huishoudens zijn niet langer de eenheid van productie
o Betaalde arbeid wordt steeds meer buitenshuis gedaan.
 Ook gezondheidszorg, opleiding, ontspanning, religie,… steeds vaker
buitenshuis
o Bv. Van thuisbevalling naar ziekenhuisbevalling
o Bv. Dokters komen steeds minder aan huis, ontstaan van dokters
kabinet,…
Conjugal family
1. nucleair huishouden
 Ouder-kind gezinnen wonen minder frequent bij extended familie
o Nuancering: samenwonen met (groot)ouders was in de pré-
industralisatie vaak de wens, maar niet altijd de realiteit door vroege
mortaliteit
 Gezinnen worden kleiner (↓ aantal kinderen)
 Gezinnen geraken meer geïsoleerd
o Gezin steeds meer gezien als rustplek (weg van de rest van de
maatschappij/arbeidsmarkt)

 Ontstaan van privacy
 “Porches” waren de typische plaatsen waar mensen (uitgebreide familie,
buren, etc) met elkaar socializen.
 opkomst van het nucleaire gezin: gereflecteerd in de architectuur.
 Stadswoningen hadden minder frequent deze porches
 De middenklasse kreeg nu ook vaak een aparte kamer waar ze volk
ontvangen.
o Enkel nabije familieleden en vrienden mochten dan in de andere delen
van het huis
o Officieel ontvangst van formele mensen, die je niet goed kent & die je
een goede indruk wil geven (grens tussen buiten & echt binnen)

2. Bilaterale erfenissen
 Pré-industrialisatie: erfenis gebeurde via één lijn
o Matrilineair of patrilineair
 Industrialisatie:
o Rijkdom komt hoofdzakelijk via eigen arbeid, eerder dan erfenissen
o Familiebezit wordt gelijk verdeeld over alle kinderen (en eventueel
andere personen)
o Vrouwen behouden ook steeds vaker hun eigen familienaam, ipv deze
van hun man over te nemen.

3. Vrije partnerkeuze
 Industrialisatie:
o Ouders steeds minder invloed en controle
o Individualisme en democratisch ideaal doen intrede
o Idee van romantische liefde ontstaat
o Kinderen lopen langer school => meer kans om zelf rond te kijken
zonder toezicht ouders
o (cf. les rond liefde)
4. Afname economische transfers bij huwelijk