Epidemiologie
Basis epidemiologische concepten
Postulaten van Evans
o Proportie dieren met ziekte in groep met RF >> groep niet blootgesteld aan RF
o Groep dieren met ziekte sign. meer blootgesteld aan RF dan groep dieren zonder ziekte
o # nieuwe ziekte gevallen in groep blootgesteld aan de RF >> groep niet blootgesteld aan RF
o Ziekte volgt op blootstelling RF ~ incubatie per.
o Blootstelling aan RF waaier aan gastheerreacties
o Meetbare gastheerreactie (vb AS) freq. bij dieren blootgesteld aan RF; niet bij niet-
blootgestelden
o Onder exp. omstandigheden ziekte frequenter bij dieren blootgesteld aan RF dan bij niet
blootgestelden
o Wegnemen RF # nieuwe gevallen
o gastheerreactie (vb vaccinatie) op blootstelling aan RF frequentie ziekte
o Verbanden ziekte - RF verklaarbaar
Verband tussen ziekten en risicofactoren
o Intrinsieke factoren: fysische of fysiologische eigenschappen van de
kiem of gastheer
o Extrinsieke factoren: omgevingsfactoren
o Noodzakelijke factoren: factoren die aanwezig moeten zijn om de
ziekte te veroorzaken
o Bijdragende factoren: factoren die bijdragen aan de kans om de
ziekte te doen veroorzaken
o Voldoende factoren resulteren altijd in de ziekte
Historische voorbeelden
o Dr Snow
- Water betrokken stroomwaarts van de uitlaat van de riolering in de Theems zorgde voor
cholera
- Proper water was de sleutel om de cholera-epidemie te vermijden
o BSE
- Dollekoeienziekte
- Kwam frequenter voor op bedrijven waar vleesbeendermeel werd toegevoegd aan het
rantsoen van de runderen
- Vleesbeendermeel werd verboden en BSE daalde
o OIE
- Office International des Epizooties
o FAO
- Food and Agriculture Organization
Voorkomen van ziekte
Beschrijvende / descriptieve epidemiologie
o Observeren en registreren van ziekten ifv tijd en ruimte en het beschrijven van mogelijke
oorzaken van deze ziekten
o Definitie hebben van het te onderzoeken kenmerk
o Geografische spreiding van de gevoelige diersoorten
o Bioveiligheid = het geheel van preventieve maatregelen om ziekte-insleep en -verspreiding
op een bedrijf te voorkomen
o Sciensano: monotoring en surveillance van de gezondheid van dieren als mensen
, Endemische en epidemische ziekten
o Ziekte = een toestand waarin de gezondheid of functioneren van het dier suboptimaal is
o Infectieuze en niet-infectieuze oorzaak
o Endemisch
- Situatie stabiel
- Weinig variatie in voorkomen i/e bepaalde populatie gedurende een bepaalde periode
- Voorkomen is voorspelbaar
- Hypo-, meso- en hyperendemisch
- Heupdysplasie bij honden, inguinale hernia bij biggen
o Epidemisch
- Duidelijke en onverwachte ↑ # ziekte gevallen
- Fluctuerende incidentie = moeilijk onderscheid met endemisch
- Nieuwe stam van agens; agens plotseling i/e gevoelige populatie
- Begrensd in tijd en ruimte
- Mond-en-klauwzeer, influenza, Varkenspest
- Pandemie: HPAI bij pluimvee
o Viremie: periode dat het virus aanwezig is en zich kan vermenigvuldigen in het lichaam van
de gastheer
o Herd immunity / popuatie-immuniteit: natuurlijke opbouw van antistoffen
(Her)opkomende ziektes
o Opkomende ziektes:
- Ziekten die plots opduiken in een populatie waar ze voorheen afwezig waren
o Heropkomende ziektes
- Ziekten die in het verleden reeds aanwezig waren maar gedurende een tijd afwezig zijn
geweest of plots stijgen in incidentie
o Types
- Nieuwe ziektes
- Gemuteerde pathogeen
- Nieuwe regio
- Stijgende incidentie
- Risico op emerging / opkomen
- Heropkomende ziekte
o Oorzaken
- Reizen van dieren en mensen
- Handel in dieren en dierlijke producten
- Migratie van dieren
- Intensifiëring van verschillende sectoren in de landbouw
- Klimaatverandering
Meten van de ziektefrequentie
o I&R identificatie- en registratiesystemen: zorgt ervoor dat het makkelijk te achterhalen is
hoeveel dieren er ten allen tijde aanwezig zijn en waar ze zijn
o Fractie / proportie: verhouding tussen het aantal dieren in een bepaalde subgroep (teller) en
het aantal dieren in de totale groep (noemer)
o Rate/ dichtheid: verhouding van het aantal gevallen van de ziekte gedeeld door een
diertijdseenheid
o Ratio: verhouding in aantallen tussen twee categorieën
o Prevalentie en incidentie
- Soorten prevalentie
Bedrijfsprevalentie: proportie positieve bedrijven
Binnenbedrijfsprevalentie: proportie positieve dieren in een positief bedrijf
Basis epidemiologische concepten
Postulaten van Evans
o Proportie dieren met ziekte in groep met RF >> groep niet blootgesteld aan RF
o Groep dieren met ziekte sign. meer blootgesteld aan RF dan groep dieren zonder ziekte
o # nieuwe ziekte gevallen in groep blootgesteld aan de RF >> groep niet blootgesteld aan RF
o Ziekte volgt op blootstelling RF ~ incubatie per.
o Blootstelling aan RF waaier aan gastheerreacties
o Meetbare gastheerreactie (vb AS) freq. bij dieren blootgesteld aan RF; niet bij niet-
blootgestelden
o Onder exp. omstandigheden ziekte frequenter bij dieren blootgesteld aan RF dan bij niet
blootgestelden
o Wegnemen RF # nieuwe gevallen
o gastheerreactie (vb vaccinatie) op blootstelling aan RF frequentie ziekte
o Verbanden ziekte - RF verklaarbaar
Verband tussen ziekten en risicofactoren
o Intrinsieke factoren: fysische of fysiologische eigenschappen van de
kiem of gastheer
o Extrinsieke factoren: omgevingsfactoren
o Noodzakelijke factoren: factoren die aanwezig moeten zijn om de
ziekte te veroorzaken
o Bijdragende factoren: factoren die bijdragen aan de kans om de
ziekte te doen veroorzaken
o Voldoende factoren resulteren altijd in de ziekte
Historische voorbeelden
o Dr Snow
- Water betrokken stroomwaarts van de uitlaat van de riolering in de Theems zorgde voor
cholera
- Proper water was de sleutel om de cholera-epidemie te vermijden
o BSE
- Dollekoeienziekte
- Kwam frequenter voor op bedrijven waar vleesbeendermeel werd toegevoegd aan het
rantsoen van de runderen
- Vleesbeendermeel werd verboden en BSE daalde
o OIE
- Office International des Epizooties
o FAO
- Food and Agriculture Organization
Voorkomen van ziekte
Beschrijvende / descriptieve epidemiologie
o Observeren en registreren van ziekten ifv tijd en ruimte en het beschrijven van mogelijke
oorzaken van deze ziekten
o Definitie hebben van het te onderzoeken kenmerk
o Geografische spreiding van de gevoelige diersoorten
o Bioveiligheid = het geheel van preventieve maatregelen om ziekte-insleep en -verspreiding
op een bedrijf te voorkomen
o Sciensano: monotoring en surveillance van de gezondheid van dieren als mensen
, Endemische en epidemische ziekten
o Ziekte = een toestand waarin de gezondheid of functioneren van het dier suboptimaal is
o Infectieuze en niet-infectieuze oorzaak
o Endemisch
- Situatie stabiel
- Weinig variatie in voorkomen i/e bepaalde populatie gedurende een bepaalde periode
- Voorkomen is voorspelbaar
- Hypo-, meso- en hyperendemisch
- Heupdysplasie bij honden, inguinale hernia bij biggen
o Epidemisch
- Duidelijke en onverwachte ↑ # ziekte gevallen
- Fluctuerende incidentie = moeilijk onderscheid met endemisch
- Nieuwe stam van agens; agens plotseling i/e gevoelige populatie
- Begrensd in tijd en ruimte
- Mond-en-klauwzeer, influenza, Varkenspest
- Pandemie: HPAI bij pluimvee
o Viremie: periode dat het virus aanwezig is en zich kan vermenigvuldigen in het lichaam van
de gastheer
o Herd immunity / popuatie-immuniteit: natuurlijke opbouw van antistoffen
(Her)opkomende ziektes
o Opkomende ziektes:
- Ziekten die plots opduiken in een populatie waar ze voorheen afwezig waren
o Heropkomende ziektes
- Ziekten die in het verleden reeds aanwezig waren maar gedurende een tijd afwezig zijn
geweest of plots stijgen in incidentie
o Types
- Nieuwe ziektes
- Gemuteerde pathogeen
- Nieuwe regio
- Stijgende incidentie
- Risico op emerging / opkomen
- Heropkomende ziekte
o Oorzaken
- Reizen van dieren en mensen
- Handel in dieren en dierlijke producten
- Migratie van dieren
- Intensifiëring van verschillende sectoren in de landbouw
- Klimaatverandering
Meten van de ziektefrequentie
o I&R identificatie- en registratiesystemen: zorgt ervoor dat het makkelijk te achterhalen is
hoeveel dieren er ten allen tijde aanwezig zijn en waar ze zijn
o Fractie / proportie: verhouding tussen het aantal dieren in een bepaalde subgroep (teller) en
het aantal dieren in de totale groep (noemer)
o Rate/ dichtheid: verhouding van het aantal gevallen van de ziekte gedeeld door een
diertijdseenheid
o Ratio: verhouding in aantallen tussen twee categorieën
o Prevalentie en incidentie
- Soorten prevalentie
Bedrijfsprevalentie: proportie positieve bedrijven
Binnenbedrijfsprevalentie: proportie positieve dieren in een positief bedrijf
