Samenvatting Psychologisch perspectief 1

HOOFDSTUK 1: INLEIDING

1.1 Definitie
Psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale activiteiten van
het individu.
 Gedrag op niveau van het individu
 Soort gedrag
o Innerlijke van de mens (gevoelens, gedachte, etc.)
o Uiterlijk waarneembaar gedrag
 Hoe aan wetenschappen doen?
o Volgens geesteswetenschappelijke benadering  het begrijpen van denken,
voelen en handelen
o Volgens natuurwetenschappelijke benadering  via experimenten en
objectieve metingen van gedrag verklaren
Inzichten van het menselijk gedrag zijn niet altijd waar vb. appel valt niet ver van de boom

1.2 Wetenschappelijke psychologie, intuïtieve mensenkennis?
Er zijn verschillende spreekwoorden en zegswijze over inzichten in het menselijk gedrag vb.
de appel valt niet ver van de boom
 of die nu waar zijn of niet – mentimeter

Intuïtieve mensenkennis is gelijk aan wetenschap
 Algemene doelstelling: gebeurtenissen kunnen voorspellen en of er vat op krijgen
 Basis: ervaringsgegevens

Intuïtieve mensenkennis is verschillend van wetenschap
 Verschil in soort ervaringen waarop beiden zich baseren
 Verschil in wijze waarop inzichten verworven worden

1.2.1 Verschil in soort ervaringen waarop beiden zich baseren

Intuïtieve mensenkennis is gebaseerd op toevallige, subjectieve indrukken uit alledaagse
situaties.
Wetenschap is gebaseerd op objectieve waarnemingen, op een systematische manier
verzameld in gecontroleerde situaties

Objectieve waarnemingen
 Observaties moeten door iedere onderzoeker herhaald en gecontroleerd kunnen
worden  objectiviteitsbeginsel
 Intersubjectiviteit wanner objectiviteitsbeginsel niet voldaan kan worden
 Gebruik van instrumenten en technieken
Op een systematische manier verzameld
 Alle relevante observaties systematisch bijhouden
 Indien niet mogelijk: representatief aantal observaties o.b.v. een toevallige
steekproef
In gecontroleerde situaties
 Om mogelijk storende factoren uit te schakelen of te neutraliseren

,1.2.2 Verschil in zoeken naar samenhang

Intuïtieve bewering: snel en oppervlakkig, zonder verklaring
Wetenschappelijke bewering: voorwaarden:
 Methodisch onderzoek
 Dient een verklaring te hebben
 Moet herhaaldelijk getoetst worden aan nieuwe gegevens

Methodisch werken heeft 3 mogelijkheden:
1) Begrijpende methode
 Kwalitatief onderzoek
 Verbale beschrijvingen
 Gevalsstudie/cases
 Onderzoekt alle mogelijke verklaringen en maakt een gefundeerde keuze
 Nadeel= subjectiviteit

2) Correlationele methode
 Samenhang tussen verschillende variabelen
 Variabele= een kenmerk dat verschillende verschijningsvormen kan aannemen
 Correlatie Rxy= +, 0, -

3) Experimentele methode
 Oorzakelijk verband vaststellen
 Afhankelijke variabele en onafhankelijke variabele
o Afhankelijke variabel  waardoor het beïnvloed wordt
o Onafhankelijke variabele  iets dat invloed heeft op de AV
 Storende variabelen uitschakelen of neutraliseren

1.2 Geschiedenis van de psychologie

1.2.1 Opkomst van filosofie
Socrates, Plato en Aristoteles zijn hier belangrijke namen. Vooruitgang in zoeken naar kennis
en inzicht. Heeft een expliciete manier van vragen stellen en systematiek in inzichten.

 Belangrijke ommekeer in westers denken
Van het theocentrische naar het antropocentrisme

 Rationalisme vs. Empirisme
Rationalisme 16de eeuw Empirisme 17de eeuw
 Réné Descartes: cogito ergo sum  John Locke
 Logisch denken (ratio)  Zintuiglijke waarneming
 Waarheid is aangeboren  Tabula rasa: kennis door ervaring
 dualisme  Bewustzijn onderzoeken

, 1.2.2 Structuralisme – Wilhelm Wundt
 Eerste psycholoog
 1879 laboratorium voor experimentele psychologie
 Experimentele methode: onderzoek door fenomenen onder gecontroleerde
omstandigheden uit te lokken
 Doel: structuur van het bewustzijn analyseren via introspectie
 Experimentele bewustzijnspsychologie

1.2.3 Functionalisme
 Doel: functie van het bewustzijn onderzoeken
 Praktisch gericht: hoe gaan individuen te werk om zich aan te passen aan een nieuwe
situatie, welke functies van het bewustzijn dragen bij tot een grotere overlevingskans
 Hoe? Experimenten, introspectie en externe observaties
 Eerste dierproeven

1.2.4 Behaviorisme – John Watson
 Psychologie: wetenschap van het uitwendig waarneembare gedrag niet van het
bewustzijn
 S-R-gedrag: reactie op een stimulus, ieder gedrag kan verklaard worden vanuit een
specifieke stimulus, en we kunnen gedrag voorspellen
 Onderzoek naar leerprocessen
 Vb. kleine albert

1.2.5 Gestaltspsychologie
 Studie van de waarneming: waarneming is niet som van de onderdelen maar een
betekenisvol geheel
 Later ook studie van het denken en sociale psychologie

1.2.6 Dieptepsychologie – Sigmund Freud
 Onder ander psychoanalyse van Sigmund Freud
 Psychiater
 Gedrag verklaren vanuit onbewuste motieven: gedachte, gevoelens en verlangens

1.2.7 Neobehaviorisme
 Gedrag verklaren door objectief waarneembare feiten
 S-O-R: O betekent organisme, Black box betekent een verborgen innerlijk van het
individu (aandacht, geheugen, denken, behoeften, verlangens, emoties, etc.)

1.2.8 Humanisme – Carl Rogers
 Kritiek op psychoanalyse en behaviorisme: te eenzijdig en vertekend beeld
 Richt zich op typisch menselijk gedrag, positief mensbeeld en streven naar
zelfactualisatie

1.3 Hedendaagse stromingen in de psychologie

, 1.3.1 Cognitieve psychologie
 Mensen zijn actieve informatieverwerkers
 Studie van wijze waarop wij informatie opnemen en verwerken
 Belang van objectieve waarnemingen en empirische toetsing van hypothesen en
theorieën

1.3.2 Biologische psychologie
 Onderzoek naar de invloed van biologische factoren op het gedrag

1.3.3 Positieve psychologie
 Gelijk aan humanisme
 Aandacht voor positieve groeikrachten in de mens
 Thema’s: psychosociaal welzijn, invloed van geluk op immuniteit, etc.

1.3.4 Theoretische psychologie
 Pure kennis
 Functieleer
 Differentiële psychologie
 ….

1.3.5 Toegepaste psychologie
 Klinische psychologie
 Arbeids- en organisatiepsychologie
 Praktische interesse
 …

HOOFDSTUK 2: LEERPROCESSEN

De automatische nawerking van vroegere ervaringen  is ons gedrag aangeboren (nature)
of aangeleerd (nurture)?
Vb. onderzoek van identieke tweelingen die in een andere omgeving opgroeien.

Conclusie: niet elk gedrag kan aangeleerd worden, is kneedbaar door omgevingsfactoren.
Onze biologische uitrusting geeft de grenzen aan waarbinnen het gedrag kan evolueren.


Soorten leerprocessen

Cognitieve leerprocessen: Automatische leerprocessen:
 Inzichtelijk  Niet-inzichtelijk
 Veronderstelt bewustzijn  Heeft bewustzijn niet nodig
 Vb. nieuwe taal leren  Vb. fietsen


Intentioneel leren: een vaardigheid of kennis zo goed en zo snel mogelijk proberen leren
Spontaan: leren uit fouten
Cognitieve/inzichtelijke: expliciete geheugen (kennen en weten), veronderstelt bewustzijn