Thema 1: Timmers ervaringsordeningen (TEO) - EC
1.1 De grondlegger: Dorothea Timmers-Huigens
• Kinder- en jeugdpsycholoog
• Pedagoog en antropoloog
• Praktisch theoloog
→ Breed opgeleid
➢ Theorie van de ervaringsordening is ontstaan in 1969, vanuit haar werk als
pedagoog in een Nederlandse instelling voor mensen met een verstandelijke
beperking. Vroeger droeg het haar hele naam.
➢ Sluit aan bij ‘emancipatie’ en ‘burgerschap’
➢ Vanaf 1972: ook toepassing van de theorie in de eerstelijnsgezondheidszorg.
➢ Ervaringsordeningen 2.0 -> haar drie zoons hebben haar werk verder gezet.
Theorie = manier van kijken naar en denken over mensen die filosofisch zijn,
zeer abstract.
Methodiek vooral toepasbaar bij kinderen of volwassenen met verstandelijke
beperking, ook omgaan met moeilijk gedrag.
1.2 TEO: de kern van dit lesthema
De vier ervaringsordeningswijzen (EOW)
Wij, mensen, hebben een heel dynamisch psyche. We zijn in staat om alle
ervaringen doorheen de dag, ons leven,.. te ordenen!
1. Lichaamsgebonden EOW
= Geeft informatie over de veiligheid van het fysieke bestaan
-> Is mijn lichaam veilig?
2. Associatieve EOW
= Geeft informatie over de betrouwbaarheid van de concrete en momentane
werkelijkheid
-> Is de omgeving betrouwbaar?
3. Structurerende EOW
= Geeft informatie over de samenhang van gebeurtenissen of episodes van
een gebeurtenis
-> Ken ik de samenhang?
1
,4. Vormgevende EOW
= Geeft informatie over de eigenheid van het ik en de mate waarin men
zichzelf mag zijn
-> Mag ik mijzelf zijn?
-> Een vraag die we kunnen stellen om een persoon, die we begeleiden, beter te
leren kennen, begeleiden afstemmen aan de behoefte van de persoon. Kapstok
om theorie te gebruiken. Hoe meer ja je kunt antwoorden op die vragen, hoe
een betere kwaliteit van leven je hebt. Nee, dan wordt er gezocht naar andere
ordeningen. Iemand met een ernstige verstandelijke beperking gaat niet zelf
kunnen zoeken naar andere ordeningen
Ervaringen ordenen: een onbewuste psychische kracht
Stel je zoekt koffie in de winkel en je vraagt waar ze staan aan iemand van de
delhaize → structurerend ordenen & associatief ordenen.
Zoeken in de winkel achter koffie → associatief en structurend ordenen (je gaat
kijken waar de koffie kan staan, niet bij de kuisproducten bijvoorbeeld).
Het is ook persoonlijk hoe je zoekt in de winkel (--> vormgevend).
Een ervaringsordening is een onbewuste psychische kracht.
Een circulair systeem, geen fasen
De vier wijzen van ordenen werken
harmonieus samen en zijn allemaal
aanwezig.
Ze bouwen op elkaar voort, ze werken
samen, ze wisselen af.
Dominantie = nee en de anderen ja ->
geen sprake van harmonieuze
samenwerking -> zorgen dat nee een ja
wordt.
Geen nummertjes, geen fasen, wel allemaal opties, een circulair systeem.
Cliënt klimt niet op van het ene niveau naar het andere!
Het zijn vier manieren van ervaringen ordenen die aanwezig zijn en we kunnen
gebruiken. De ene keer wat meer het ene dan het andere. Het moet allemaal in
harmonie zijn. Bij mensen met een ernstige beperking is deze samenhang er
niet altijd en is het dus niet in harmonie. Dan kan het zijn dat één
2
,ervaringsordening harder doorweegt en dan is er sprake van dominantie van
een bepaalde ordening. Dit kan zorgen voor een blokkade.
Metafoor: steen die je in het water gooit -> krijg je verschillende kringen.
➢ De steen die je in het water gooit = ik
➢ Het water = de werkelijkheid
De cirkels kunnen niet zonder elkaar, ze hebben elkaar nodig en zijn met elkaar
verbonden.
11
23-11-2021
Geeft aan wat de orthopedagogische relevantie hiervan is.
Als begeleider stilstaan bij nadenken over de verschillende ordeningswijzen van
de cliënt.
Kijken hoe de cliënt zijn ervaringen ordent, waar hij met dominantie zit (mss) en
hoe kan ik als begeleider daarop gaan aansluiten. Aansluiting/afstemming
zoeken = co-regulatie = Afstemmen op de ordeningswijze van de ander.
Meeting point is niet altijd in het midden.
Co-regulatie = Afstemmen op de ordeningswijze van de ander, je afstemmen op
je cliënt, je moet weten waar de blokkades zitten en je daar op afstemmen!
(metafoor = de brug van de beleving, begeleider en cliënt aan de andere kant
van de burg, in het midden is het meetingpoint. Daar kunnen ze samen komen
door zich op elkaar af te stemmen en elkaar heel goed te stemmen, zo kan je
goed begeleiden!)
3
, Profielschets
• Manier om te kijken naar hoe iemand met ervaringsordeningen omgaat
• Hulpmiddel binnen de beeldvorming,
om in kaart te brengen hoe iemand
iets beleeft
• Blijft nooit statisch hetzelfde
• Werkinstrument/ werkdocument
• Weet wat het is en het lege schema
kennen
• NIET kunnen toepassen
Betekenis in orthopedagogische context
“Begrijpen wat gecommuniceerd wordt met probleemgedrag, vraagt niet om
instemming met dat wat uitgedrukt wordt, maar om inleving in de
ervaringsordening die ten grondslag ligt aan het gedrag.” (Timmers-Huigens
2005).
➢ Inleving in ervaringsordering, kan ons helpen om gedrag beter te begrijpen
➢ Als we inzien waar deze persoon behoefte aan heeft, dan kunnen we ook
beter in deze behoefte voorzien
➢ Begeleider stemt zich af op orderingswijze cliënt -> co-regulatie
1.3 De ordeningswijzen: toelichting met voorbeelden
1. De lichaamsgebonden ervaringsordening
• Het eigen lichaam als basis van elke ervaring
• Lichaamsgebonden ordenen en de relatie tot de ander
“Wie dominant lichaamsgebonden ordent, maakt geen /moeilijk contact met
personen die hij niet lichamelijk kan waarnemen”
Snoezelen, zintuigprikkeling,… heel belangrijk voor lichaamsgebonden
ervaringen voor ernstige beperkingen.
2. De associatieve ordening
• Geeft informatie over de betrouwbaarheid van de concrete en momentane
werkelijkheid
• Gewoontevorming: de werkelijkheid wordt voorspelbaar
4
1.1 De grondlegger: Dorothea Timmers-Huigens
• Kinder- en jeugdpsycholoog
• Pedagoog en antropoloog
• Praktisch theoloog
→ Breed opgeleid
➢ Theorie van de ervaringsordening is ontstaan in 1969, vanuit haar werk als
pedagoog in een Nederlandse instelling voor mensen met een verstandelijke
beperking. Vroeger droeg het haar hele naam.
➢ Sluit aan bij ‘emancipatie’ en ‘burgerschap’
➢ Vanaf 1972: ook toepassing van de theorie in de eerstelijnsgezondheidszorg.
➢ Ervaringsordeningen 2.0 -> haar drie zoons hebben haar werk verder gezet.
Theorie = manier van kijken naar en denken over mensen die filosofisch zijn,
zeer abstract.
Methodiek vooral toepasbaar bij kinderen of volwassenen met verstandelijke
beperking, ook omgaan met moeilijk gedrag.
1.2 TEO: de kern van dit lesthema
De vier ervaringsordeningswijzen (EOW)
Wij, mensen, hebben een heel dynamisch psyche. We zijn in staat om alle
ervaringen doorheen de dag, ons leven,.. te ordenen!
1. Lichaamsgebonden EOW
= Geeft informatie over de veiligheid van het fysieke bestaan
-> Is mijn lichaam veilig?
2. Associatieve EOW
= Geeft informatie over de betrouwbaarheid van de concrete en momentane
werkelijkheid
-> Is de omgeving betrouwbaar?
3. Structurerende EOW
= Geeft informatie over de samenhang van gebeurtenissen of episodes van
een gebeurtenis
-> Ken ik de samenhang?
1
,4. Vormgevende EOW
= Geeft informatie over de eigenheid van het ik en de mate waarin men
zichzelf mag zijn
-> Mag ik mijzelf zijn?
-> Een vraag die we kunnen stellen om een persoon, die we begeleiden, beter te
leren kennen, begeleiden afstemmen aan de behoefte van de persoon. Kapstok
om theorie te gebruiken. Hoe meer ja je kunt antwoorden op die vragen, hoe
een betere kwaliteit van leven je hebt. Nee, dan wordt er gezocht naar andere
ordeningen. Iemand met een ernstige verstandelijke beperking gaat niet zelf
kunnen zoeken naar andere ordeningen
Ervaringen ordenen: een onbewuste psychische kracht
Stel je zoekt koffie in de winkel en je vraagt waar ze staan aan iemand van de
delhaize → structurerend ordenen & associatief ordenen.
Zoeken in de winkel achter koffie → associatief en structurend ordenen (je gaat
kijken waar de koffie kan staan, niet bij de kuisproducten bijvoorbeeld).
Het is ook persoonlijk hoe je zoekt in de winkel (--> vormgevend).
Een ervaringsordening is een onbewuste psychische kracht.
Een circulair systeem, geen fasen
De vier wijzen van ordenen werken
harmonieus samen en zijn allemaal
aanwezig.
Ze bouwen op elkaar voort, ze werken
samen, ze wisselen af.
Dominantie = nee en de anderen ja ->
geen sprake van harmonieuze
samenwerking -> zorgen dat nee een ja
wordt.
Geen nummertjes, geen fasen, wel allemaal opties, een circulair systeem.
Cliënt klimt niet op van het ene niveau naar het andere!
Het zijn vier manieren van ervaringen ordenen die aanwezig zijn en we kunnen
gebruiken. De ene keer wat meer het ene dan het andere. Het moet allemaal in
harmonie zijn. Bij mensen met een ernstige beperking is deze samenhang er
niet altijd en is het dus niet in harmonie. Dan kan het zijn dat één
2
,ervaringsordening harder doorweegt en dan is er sprake van dominantie van
een bepaalde ordening. Dit kan zorgen voor een blokkade.
Metafoor: steen die je in het water gooit -> krijg je verschillende kringen.
➢ De steen die je in het water gooit = ik
➢ Het water = de werkelijkheid
De cirkels kunnen niet zonder elkaar, ze hebben elkaar nodig en zijn met elkaar
verbonden.
11
23-11-2021
Geeft aan wat de orthopedagogische relevantie hiervan is.
Als begeleider stilstaan bij nadenken over de verschillende ordeningswijzen van
de cliënt.
Kijken hoe de cliënt zijn ervaringen ordent, waar hij met dominantie zit (mss) en
hoe kan ik als begeleider daarop gaan aansluiten. Aansluiting/afstemming
zoeken = co-regulatie = Afstemmen op de ordeningswijze van de ander.
Meeting point is niet altijd in het midden.
Co-regulatie = Afstemmen op de ordeningswijze van de ander, je afstemmen op
je cliënt, je moet weten waar de blokkades zitten en je daar op afstemmen!
(metafoor = de brug van de beleving, begeleider en cliënt aan de andere kant
van de burg, in het midden is het meetingpoint. Daar kunnen ze samen komen
door zich op elkaar af te stemmen en elkaar heel goed te stemmen, zo kan je
goed begeleiden!)
3
, Profielschets
• Manier om te kijken naar hoe iemand met ervaringsordeningen omgaat
• Hulpmiddel binnen de beeldvorming,
om in kaart te brengen hoe iemand
iets beleeft
• Blijft nooit statisch hetzelfde
• Werkinstrument/ werkdocument
• Weet wat het is en het lege schema
kennen
• NIET kunnen toepassen
Betekenis in orthopedagogische context
“Begrijpen wat gecommuniceerd wordt met probleemgedrag, vraagt niet om
instemming met dat wat uitgedrukt wordt, maar om inleving in de
ervaringsordening die ten grondslag ligt aan het gedrag.” (Timmers-Huigens
2005).
➢ Inleving in ervaringsordering, kan ons helpen om gedrag beter te begrijpen
➢ Als we inzien waar deze persoon behoefte aan heeft, dan kunnen we ook
beter in deze behoefte voorzien
➢ Begeleider stemt zich af op orderingswijze cliënt -> co-regulatie
1.3 De ordeningswijzen: toelichting met voorbeelden
1. De lichaamsgebonden ervaringsordening
• Het eigen lichaam als basis van elke ervaring
• Lichaamsgebonden ordenen en de relatie tot de ander
“Wie dominant lichaamsgebonden ordent, maakt geen /moeilijk contact met
personen die hij niet lichamelijk kan waarnemen”
Snoezelen, zintuigprikkeling,… heel belangrijk voor lichaamsgebonden
ervaringen voor ernstige beperkingen.
2. De associatieve ordening
• Geeft informatie over de betrouwbaarheid van de concrete en momentane
werkelijkheid
• Gewoontevorming: de werkelijkheid wordt voorspelbaar
4
