Samenvatting Opleidings- En Werkveldoriëntatie

Hoofdstuk 1: Welzijn in de
Verzorgingsstaat
Welvaartstaat= :
Betekenis:
 De samenlevingsvorm van sommige rijke geïndustrialiseerde
landen waarbij een aantal grondrechten/mensenrechten van
de burger effectief gewaarborgd worden.
 Deze grondrechten zijn bedoeld om zijn materiële welvaart en zijn
kansen tot ontplooiing te bevorderen.
 Dit alles gebeurt binnen de parlementaire democratie en met
behoud van de vrije markt-economische productiewijze.
Kenmerken van de welvaartstaat:
 Hoog welvaartspeil
 Overheidsoptreden
 Grondrechten (preventief)
 Vrije markt en overleg
 Democratie
De welvaarsstaat is niet-staats en is verzuild:
 Niet-staats:
 sociale organisaties zijn sterk betrokken :
o bij besluitvorming
 Bv Sociaal overleg (wg-wn)
o en bij uitvoering van het sociaal beleid
 Bv Uitbetaling van uitkeringen door
ziekenfonds/vakbond/...
o Overheid controleert
 Verzuild middenveld
 Middenveld = sociale organisaties
 Verzuiling = tal van maatschappelijke initiatieven vanuit 3
ideologieën (20ste eeuw): katholieken/liberalen/socialisten
 21ste eeuw: verzuiling afgebrokkeld-> ontzuiling
maar koepels nog sterk.
 Nieuwe sociale bewegingen
Korte historische schets:
Historiek in 5 fasen (alleen hier de jaartallen kennen):
 Fase1. 1800 - 1880: “de sociale kwestie”
 Iets grotere levensstandaard door industrialisatie
 Weinig overheidstussenkomst, wel vrijheid (tgv Fr Revol.)
 Hongersnood, kinderarbeid, geen sociale bescherming
--> Dankzij solidariteit ontstaan coöperatieves: de ‘voorlopers’
van ziekenfondsen en vakbonden

,  Fase 2. 1880 – 1919: eerste sociale wetten ter bescherming van de
arbeiders
 Leerplicht, zondagsrust, verbod op kinderarbeid
 Meervoudig stemrecht 1893
 Oprichting vakbonden en landsbonden ziekenfondsen
 Fase 3. Tussen W.O.I en W.O.II: sociaal overleg
 Economische crisis, werkloosheid, opkomst totalitaire regimes
in Europa
 Groeiend besef van belang overheidsingrijpen in economie
 Groeiend belang sociaal overleg
 Fase 4. Na W.O.II tot 1973: concrete uitbouw en bloei van de
welvaartsstaat
 uitbouw sociale zekerheid (KB, ZIV, WL, pensioenen) 
Kinderbijslag, ziekte- en invaliditeitsverzekering,
werkloosheid en pensioenen)
 uitbouw overleg werkgevers-werknemers
 uitbouw zorgvoorzieningen
 Vrouwenstemrecht = 1948 & optrekken leerplicht 14-16-18
 Fase 5. eind 20ste eeuw: naar actieve welvaartsstaat
 1973 oliecrisis en jaren ‘80 economische crisis  regeringen
moeten besparen
 Positief: Welvaartsstaat biedt bescherming, is succesverhaal.
Maar,
 Betaalbaarheid sociale zekerheid onder druk door:
o Demografische veranderingen (vergrijzing &
ontgroening)
o Andere manier van leven (eenoudergezinnen, …)
 En andere vragen bij de welvaartsstaat:
o Globalisering (flexibelere jobs, productiebedrijven naar
‘lageloonlanden’…)
o Milieuproblemen : grenzen aan groei
De actieve welvaartsstaat:
Activering: moeilijkheden:
 Bepaalde groepen vinden moeilijk werk
 Kwaliteit van het werk?
 Combinatie gezin en arbeid? Onbetaalde zorgarbeid?
Vrijwilligerswerk?
Antwoord: activeringsidee:
 Meer mensen activeren -> uitkering geven
 “Meer mensen aan het werk “
 basis van het beleid (sinds 2005)
De nieuwe sociale kwestie en de risicosamenleving:
 Belang van kennis
 Kennis- of informatiemaatschappij
 Levenslang leren

,  Nieuwe sociale kwestie:
 kloof hooggeschoolden<>laaggeschoolden (hoger)
 Zoektocht naar nieuwe remedies voor sociale bescherming…
 Voorspellen van risico’s:
 « Risicosamenleving »: minder kansen voor mensen met
beperkingen of lage scholing
Welzijn en welzijnsbeleid, welzijnszorg en welzijnszorgbeleid:
Betekenis:
 WELZIJN =
 toestand van welbevinden
 Zich kunnen ontplooien met respect voor de ontplooiing van
de anderen
 WELBEVINDEN = fysisch en psychisch gezond, relationeel,
materieel, immaterieel, (breed!) = kwaliteit van leven
 Welzijn > dan welvaart!
 WELZIJNSBELEID:
 Via beleid welzijn bevorderen
 Verantwoordelijkheid van diverse beleidsniveaus en instanties
 = SOCIAAL BELEID (nog breder)
 WELZIJNSZORG
 Antwoord van omgeving op noodsituaties
 Noden veranderen doorheen tijd
 Snelle evolutie van zorgsectoren
 WELZIJNSZORGBELEID:
 Specifiek beleidsterrein
 Verantwoordelijkheid minister van Welzijn
Soorten sociale overheidsuitgaven: sectoren en categorieën:
Indeling in sectoren of categorieën:
 Sectoraal beleid:
 Mbt verschillende sectoren/domeinen van het maatschappelijk
leven
 (vb. gezondheidszorg, onderwijs, …)
 Categoriaal beleid:
 richt zich naar bepaalde doelgroepen
 (vb. personen met een handicap, mensen met migratie-
achtergrond, jongeren…)
 Steeds meer integrale aanpak, over muurtjes heen
Beleidsniveau en bevoegheidsverdeling:
Welvaartsstaat = ambitieus voor elk beleidsniveau:
 Europese en internationale akkoorden en bevoegdheden.
 Vb Internationaal Verdrag voor rechten van personen met een
handicap -> inclusie
 Vlaamse bevoegdheden(gemeenschap/gewest):

,  vb. welzijn, onderwijs, wonen, arbeidsbemiddeling, ..
 Toegenomen door 6de staatshervorming
 Federale bevoegdheden:
 vb. pensioen (sociale zekerheid), leefloon, …
 Bevoegdheid gemeente: vb. OCMW, lokaal sociaal beleid
 (Bevoegdheid provincie: ingeperkt op sociaal vlak)
Takken aan de welzijnsboom:
 Welzijnszorg
 Gezondheidszorg
 Onderwijs en leren
 Jeugdwerk
 Veiligheid
Uitdagingen van het welzijnsbeleid:
 Snelle ontwikkeling sector
 Langetermijnbeleid
 Versnippering
 Vraag neemt steeds toe
 Grote noden welzijns-en gezondheidssector maar beperkte middelen
-> Hoe gaat beleid om met uitdagingen?
Preventie, echelonnering en zorgmilieus:




Revalidatiecentra, aangepaste
levensstijl

Borstkankerscreening



Veiligheid, bescherming  hygiëne
zoals tandenpoetsen, luizen


Echelonnering : welke zorg voor wie toegankelijk?
4de lijn – zeer ver doorgedreven specialisatie
3e lijn – hooggespecialiseerde zorg
2e lijn – specialistische zorg na verwijzing
1e lijn – 1ste contact met professionele zorgsysteem
0e lijn – zelfzorg, mantelzorg
Zorgmilieus : welke zorg?
ambulant/extramuraal ---semi - residentieel---
residentieel/intramuraal


Responsabilisering (= wijzen op verantwoordelijkheid):