Catharina van Dedem
Samenvatting Samenspel van genen en omgeving
Inhoudsopgave
Week 1 ............................................................................................................................................................. 1
Hoorcollege 1...................................................................................................................................................... 1
Hoorcollege 2.................................................................................................................................................... 10
Week 2 ........................................................................................................................................................... 21
Hoorcollege 3.................................................................................................................................................... 21
Hoorcollege 4 – wisselwerking genen en omgeving ......................................................................................... 28
Week 3 ........................................................................................................................................................... 35
Hoorcollege 5.................................................................................................................................................... 35
Hoorcollege 6.................................................................................................................................................... 45
Week 4 ........................................................................................................................................................... 55
Hoorcollege 7 – cognitieve capaciteiten ........................................................................................................... 55
Hoorcollege 8 – Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen ......................................................................... 64
Week 5 ........................................................................................................................................................... 74
Hoorcollege 9 - persoonlijkheid ........................................................................................................................ 74
Hoorcollege 10 – Psychopathologie ................................................................................................................. 79
Week 6 ........................................................................................................................................................... 88
Hoorcollege 11.................................................................................................................................................. 88
1. Epigenetica ............................................................................................................................................. 98
2. Gen expressie .......................................................................................................................................... 99
3. Epigenetica en gedrag .......................................................................................................................... 100
4. Epigenoom – Wide Association studies ................................................................................................ 101
5. Identical twins ....................................................................................................................................... 102
Week 7 ......................................................................................................................................................... 103
Lecture 18 Maart ............................................................................................................................................ 103
Week 1
Hoorcollege 1
Samenspel van genen en omgeving
- MC examen
- Je moet alle opdrachten inleveren voor 22 maart
- Werkgroepen bijwonen
1
,Catharina van Dedem
Genen zijn overal en altijd aanwezig.
- Aanwezig als in op elk moment en in elke omgeving.
- Het is er voor altijd (genetische code)
- Op elk moment, in elke omgeving spelen je genen een rol
Hoeveel percentage van onze genen delen we?
- Muizen 92%
- Chimpansee 98%
- Plant 18%
Genen spelen een rol in de menselijke ontwikkeling
- Al deze stappen van de ontwikkeling
zitten in je genetische code
- Op een moment is er iets in het brein dat
zegt dat je op je knieën kan lopen (dat is
genetica)
Genen spelen een rol in mentale gezondheid
→ PTSS
→ er is vooraf bestaande sensitiviteit voor PTSS
Genen spelen een rol in kindertijd psychopathologie
2
,Catharina van Dedem
- Lengte is heel genetisch bepaald en
ADHD ook wel 75%.
Erfelijkheid = totale variantie / genetische
variantie
Genen spelen een rol in menselijke
breinprocessen
- Attentional blink: wanneer een
deelnemer een reeks visuele stimuli snel achter
elkaar op dezelfde ruimtelijke locatie op een
scherm krijgt aangeboden, zal een deelnemer er
vaak niet in slagen een tweede opvallend
doelwit te detecteren dat zich achter elkaar
voordoet, wordt gepresenteerd tussen 150-450
ms na het eerste.
→ genen zijn betrokken bij de tijd van
detecteren
Genen zijn betrokken in moralen en overtuigingen
- Het is een combinatie van genen en omgeving
- Ouders geven je informatie en je wordt ook beïnvloed door je
klas, door je vrienden etc.
3
,Catharina van Dedem
Genen spelen een rol in carrière keuzes
- Als je bijvoorbeeld entrepreneur wilt
worden moet je beter om kunnen gaan met stress
en onzekerheid. In plaats van dat je kinderjuf
wordt, hier spelen genen een rol in.
Genen spelen ook een grote rol in atletiek en sport prestaties
- Mensen op de olympische spelen komen daar door hun genetische aanleg, maar ook
door hun omgeving.
Genen spelen een rol in ouderlijkgedrag en opvoedstijl
- Hoe zij opvoeden beïnvloed weer de omgeving van hun kinderen.
- Ouders hebben genen die ze niet aan hun kind geven, maar alsnog doorgeven door hun
manier van doen (opvoeden)
Genen en omgeving spelen een belangrijke rol in complexe (menselijke) karaktertrekken
Geschiedenis
Hippocrates (460-375 BCE)
- Hippocrates: Je had een ei
(gevormd gemmules). De aspecten
van een mens zaten allemaal al in het
eitje en het werd een mens gemaakt
door de moeder. Vrij bijzonder dat een
embryo al alle aspecten van een mens
omvatte…
Pythagoras (570 – c 495 Voor christus)
- Preformationisme:
Er was een spermacel en daarin zaten alle aspecten van de mens en dat werd
verstuurd naar de moeder. En wederom was de moeder weer een soort
‘’oven’’ die het embryo enkel tot een mens maakte.
Aristoteles (460 – 375 BCE)
- Hij zag dat de menstruatie uitbleef wanneer een moeder
zwanger was. Hij dacht dat het bloed van de moeder samen
met de zaden gebruikt werd. En dat de temperatuur het
geslacht bepaalde van het kind (daar zijn nog steeds
theorieën over). Hij gaf de moeder een iets grotere rol.
4
,Catharina van Dedem
Carl Linnaeus (1707-1778)
- Hij liet ons begrijpen waarom
een hond bijvoorbeeld gerelateerd is
aan een wolven
- Hij was zich er niet van
bewust dat dit lag aan genen.
Jean-Baptiste de Lamarck 1744 – 1829)
- Elk soort zal zich ontwikkelen door de omgeving en uiteindelijk zal
elk soort hetzelfde worden.
- Een giraf zal een langere nek krijgen over de tijd omdat de omgeving
dit van je vraagt.
Charles Darwin (1809-1882)
- Eigenlijk het tegenovergestelde van Lamarck.
- Evolutietheorie: Er is sprake van een adaptie, een soort
past zich aan op een bepaalde omgeving, en daarom wordt
iedereen verschillend. Het gaat om overleven en reproductie.
De snavel van een vogel bijvoorbeeld zijn anders doordat ze
verschillend voedsel horen te eten. De een at andere dingen dan
de andere, en daarom hebben ze een andere snavel.
- Als de waarschijnlijkheid van overleven en voortplanten
wordt beïnvloed door een bepaalde eigenschap (bijv. snavel),
zullen de nakomelingen van de overlevenden meer van die
eigenschap vertonen dan de vorige generaties. Uiteindelijk
kunnen de veranderingen zo groot zijn dat de populaties
verschillende soorten worden.
Bleding hypothese Darwin: de variabiliteit zou verminderen als
het niet op een of andere manier werd bijgevuld
Hypothese van pangenesis: veranderingen in de
levensomstandigheden alarmeerden replica’s van de oudercellen
in de voortplantingssystemen van dieren, zodat hun
nakomelingen meer variabel waren dan ze onder stabiele
omstandigheden zouden zijn geweest.
5
, Catharina van Dedem
Francis Galton (1822-1911)
- Galton zijn theorie is gebaseerd op kleine observaties. Hij keek of mensen briljant
waren. Hij observeerde zijn eigen omgeving, hij zei dat sommige mensen briljant
waren (zoals zijn familie Darwin) en sommige mensen niet. En hij zei dat er een factor
moest zijn waarom sommige mensen briljant waren en andere niet (genen). → Hoe
dichter de familie verwantschap, hoe hoger de incidentie van individuen met een hoge
mentale vaardigheid. Galton introduceerde ook het gebruik van tweelingen in
onderzoek.
De natuur/omgeving prevaleert enorm boven
nurture/genen (Galton)
- Hij nam 1000 mannen van 300 families. Hij liet
zien dat hoe verder je van iemand afstaat, hoe
minder je overeenkomt met diegene.
- Dit was een goede observatie, maar Galton ging er
uiteindelijk té erg van uit dat nature boven de
genen/nurture prevaleerde.
Algemene cognitieve capaciteit (G)
- Hier zie je de cognitieve overlap tussen mensen die wel
familie zijn en mensen die niet familie zijn.
- Je ziet bijvoorbeeld helemaal recht dat een identieke
tweeling (eeneiig) 85% de zelfde cognitieve capaciteit
heeft.
- Je ziet ook dat twee-eiige tweelingen (60%) en 1e graads
familie (45%) van elkaar verschillen van genetische
overeenkomst.
o Terwijl twee-eiige tweelingen zouden net zoals normale
broers en zussen 50% genetische eigenschappen delen.
→ dit komt omdat twee-eiige tweelingen dezelfde leeftijd
hebben (Cohort) daarom hebben ze een meer
overeenkomende cognitieve capaciteit dan broers en
zussen
6
Samenvatting Samenspel van genen en omgeving
Inhoudsopgave
Week 1 ............................................................................................................................................................. 1
Hoorcollege 1...................................................................................................................................................... 1
Hoorcollege 2.................................................................................................................................................... 10
Week 2 ........................................................................................................................................................... 21
Hoorcollege 3.................................................................................................................................................... 21
Hoorcollege 4 – wisselwerking genen en omgeving ......................................................................................... 28
Week 3 ........................................................................................................................................................... 35
Hoorcollege 5.................................................................................................................................................... 35
Hoorcollege 6.................................................................................................................................................... 45
Week 4 ........................................................................................................................................................... 55
Hoorcollege 7 – cognitieve capaciteiten ........................................................................................................... 55
Hoorcollege 8 – Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen ......................................................................... 64
Week 5 ........................................................................................................................................................... 74
Hoorcollege 9 - persoonlijkheid ........................................................................................................................ 74
Hoorcollege 10 – Psychopathologie ................................................................................................................. 79
Week 6 ........................................................................................................................................................... 88
Hoorcollege 11.................................................................................................................................................. 88
1. Epigenetica ............................................................................................................................................. 98
2. Gen expressie .......................................................................................................................................... 99
3. Epigenetica en gedrag .......................................................................................................................... 100
4. Epigenoom – Wide Association studies ................................................................................................ 101
5. Identical twins ....................................................................................................................................... 102
Week 7 ......................................................................................................................................................... 103
Lecture 18 Maart ............................................................................................................................................ 103
Week 1
Hoorcollege 1
Samenspel van genen en omgeving
- MC examen
- Je moet alle opdrachten inleveren voor 22 maart
- Werkgroepen bijwonen
1
,Catharina van Dedem
Genen zijn overal en altijd aanwezig.
- Aanwezig als in op elk moment en in elke omgeving.
- Het is er voor altijd (genetische code)
- Op elk moment, in elke omgeving spelen je genen een rol
Hoeveel percentage van onze genen delen we?
- Muizen 92%
- Chimpansee 98%
- Plant 18%
Genen spelen een rol in de menselijke ontwikkeling
- Al deze stappen van de ontwikkeling
zitten in je genetische code
- Op een moment is er iets in het brein dat
zegt dat je op je knieën kan lopen (dat is
genetica)
Genen spelen een rol in mentale gezondheid
→ PTSS
→ er is vooraf bestaande sensitiviteit voor PTSS
Genen spelen een rol in kindertijd psychopathologie
2
,Catharina van Dedem
- Lengte is heel genetisch bepaald en
ADHD ook wel 75%.
Erfelijkheid = totale variantie / genetische
variantie
Genen spelen een rol in menselijke
breinprocessen
- Attentional blink: wanneer een
deelnemer een reeks visuele stimuli snel achter
elkaar op dezelfde ruimtelijke locatie op een
scherm krijgt aangeboden, zal een deelnemer er
vaak niet in slagen een tweede opvallend
doelwit te detecteren dat zich achter elkaar
voordoet, wordt gepresenteerd tussen 150-450
ms na het eerste.
→ genen zijn betrokken bij de tijd van
detecteren
Genen zijn betrokken in moralen en overtuigingen
- Het is een combinatie van genen en omgeving
- Ouders geven je informatie en je wordt ook beïnvloed door je
klas, door je vrienden etc.
3
,Catharina van Dedem
Genen spelen een rol in carrière keuzes
- Als je bijvoorbeeld entrepreneur wilt
worden moet je beter om kunnen gaan met stress
en onzekerheid. In plaats van dat je kinderjuf
wordt, hier spelen genen een rol in.
Genen spelen ook een grote rol in atletiek en sport prestaties
- Mensen op de olympische spelen komen daar door hun genetische aanleg, maar ook
door hun omgeving.
Genen spelen een rol in ouderlijkgedrag en opvoedstijl
- Hoe zij opvoeden beïnvloed weer de omgeving van hun kinderen.
- Ouders hebben genen die ze niet aan hun kind geven, maar alsnog doorgeven door hun
manier van doen (opvoeden)
Genen en omgeving spelen een belangrijke rol in complexe (menselijke) karaktertrekken
Geschiedenis
Hippocrates (460-375 BCE)
- Hippocrates: Je had een ei
(gevormd gemmules). De aspecten
van een mens zaten allemaal al in het
eitje en het werd een mens gemaakt
door de moeder. Vrij bijzonder dat een
embryo al alle aspecten van een mens
omvatte…
Pythagoras (570 – c 495 Voor christus)
- Preformationisme:
Er was een spermacel en daarin zaten alle aspecten van de mens en dat werd
verstuurd naar de moeder. En wederom was de moeder weer een soort
‘’oven’’ die het embryo enkel tot een mens maakte.
Aristoteles (460 – 375 BCE)
- Hij zag dat de menstruatie uitbleef wanneer een moeder
zwanger was. Hij dacht dat het bloed van de moeder samen
met de zaden gebruikt werd. En dat de temperatuur het
geslacht bepaalde van het kind (daar zijn nog steeds
theorieën over). Hij gaf de moeder een iets grotere rol.
4
,Catharina van Dedem
Carl Linnaeus (1707-1778)
- Hij liet ons begrijpen waarom
een hond bijvoorbeeld gerelateerd is
aan een wolven
- Hij was zich er niet van
bewust dat dit lag aan genen.
Jean-Baptiste de Lamarck 1744 – 1829)
- Elk soort zal zich ontwikkelen door de omgeving en uiteindelijk zal
elk soort hetzelfde worden.
- Een giraf zal een langere nek krijgen over de tijd omdat de omgeving
dit van je vraagt.
Charles Darwin (1809-1882)
- Eigenlijk het tegenovergestelde van Lamarck.
- Evolutietheorie: Er is sprake van een adaptie, een soort
past zich aan op een bepaalde omgeving, en daarom wordt
iedereen verschillend. Het gaat om overleven en reproductie.
De snavel van een vogel bijvoorbeeld zijn anders doordat ze
verschillend voedsel horen te eten. De een at andere dingen dan
de andere, en daarom hebben ze een andere snavel.
- Als de waarschijnlijkheid van overleven en voortplanten
wordt beïnvloed door een bepaalde eigenschap (bijv. snavel),
zullen de nakomelingen van de overlevenden meer van die
eigenschap vertonen dan de vorige generaties. Uiteindelijk
kunnen de veranderingen zo groot zijn dat de populaties
verschillende soorten worden.
Bleding hypothese Darwin: de variabiliteit zou verminderen als
het niet op een of andere manier werd bijgevuld
Hypothese van pangenesis: veranderingen in de
levensomstandigheden alarmeerden replica’s van de oudercellen
in de voortplantingssystemen van dieren, zodat hun
nakomelingen meer variabel waren dan ze onder stabiele
omstandigheden zouden zijn geweest.
5
, Catharina van Dedem
Francis Galton (1822-1911)
- Galton zijn theorie is gebaseerd op kleine observaties. Hij keek of mensen briljant
waren. Hij observeerde zijn eigen omgeving, hij zei dat sommige mensen briljant
waren (zoals zijn familie Darwin) en sommige mensen niet. En hij zei dat er een factor
moest zijn waarom sommige mensen briljant waren en andere niet (genen). → Hoe
dichter de familie verwantschap, hoe hoger de incidentie van individuen met een hoge
mentale vaardigheid. Galton introduceerde ook het gebruik van tweelingen in
onderzoek.
De natuur/omgeving prevaleert enorm boven
nurture/genen (Galton)
- Hij nam 1000 mannen van 300 families. Hij liet
zien dat hoe verder je van iemand afstaat, hoe
minder je overeenkomt met diegene.
- Dit was een goede observatie, maar Galton ging er
uiteindelijk té erg van uit dat nature boven de
genen/nurture prevaleerde.
Algemene cognitieve capaciteit (G)
- Hier zie je de cognitieve overlap tussen mensen die wel
familie zijn en mensen die niet familie zijn.
- Je ziet bijvoorbeeld helemaal recht dat een identieke
tweeling (eeneiig) 85% de zelfde cognitieve capaciteit
heeft.
- Je ziet ook dat twee-eiige tweelingen (60%) en 1e graads
familie (45%) van elkaar verschillen van genetische
overeenkomst.
o Terwijl twee-eiige tweelingen zouden net zoals normale
broers en zussen 50% genetische eigenschappen delen.
→ dit komt omdat twee-eiige tweelingen dezelfde leeftijd
hebben (Cohort) daarom hebben ze een meer
overeenkomende cognitieve capaciteit dan broers en
zussen
6
