Persoonlijkheidspsychologie
Hoorcollege 1
Waarom is persoonlijkheidspsychologie nuttig?
● Vertaling naar andere vakgebieden, zoals arbeids- en organisatiepsychologie, sociale
psychologie,...: in kaart brengen van persoonlijkheid
○ Welke opleiding past bij mij?
○ Welke job past bij mij?
○ Hoe komt het dat ik het zo moeilijk heb met contact maken in groepen, terwijl ik
één-op-één heel vlot ben?
○ Ik ben gevoelig aan stress, hoe komt het dat andere mensen hier minder last van
hebben?
● Beschrijven hoe iemand in elkaar zit (sterktes en zwaktes)
● Verklaren waarom iemand zich op een bepaalde, soms irrationele manier gedraagt
● Voorspellen of iemand gedrag nogmaals zal stellen
--> cruciaal in de begeleiding van iemand!
!! Voorzichtig benaderen want persoonlijkheid verklaart niet alles !!
● Welke persoonlijkheidstrekken spelen een rol in het ontwikkelen van een verslaving?
○ De verslaafde persoonlijkheid is geen diagnose!!
○ Traits = ontwikkeling
○ Impulsiviteit, neiging naar sterke prikkels, angst, depressie, beloningsgevoeligheid,…
Wat is persoonlijkheidspsychologie niet?
● Cold reading: een techniek waarbij iemand, zonder voorkennis, de indruk wekt veel
over een gesprekspartner te weten. Door observatie van uiterlijk en gedrag, aangevuld
met slimme, algemene vragen en psychologische trucs
○ Barnum effect of Forer effect: De neiging van individuen om algemeen
geldende positieve uitspraken te aanvaarden als zijnde typerend voor zichzelf
(horoscopen)
Risico’s?
● Invloed op individuele beslissingen
○ Kreeft en schorpioen passen toch niet samen…
● Invloed op feedback in groep
○ Die positieve feedback die over het hele team ging, ging zeker over
mij!
○ Die kritiek die over het hele team ging, ging zeker niet over mij!
● AI:
○ Cognitieve bias: subjectieve validatie (linken leggen tussen wat er ergens is
geschreven en wie we zijn)
○ Vooral van toepassing op positieve uitspraken
■ Logisch want… positieve feedback nemen we gemakkelijker aan dan
kritiek
○ Bedrijven maken hier gretig gebruik van
■ Discover weekly (spotify)
■ Just for you (netflix)
,Persoonlijkheidspsychologie als wetenschap
Algemene definitie: De persoonlijkheidspsychologie is de tak van de psychologie die zich bezighoudt
met het bestuderen van persoonlijkheid.
Analyse van persoonlijkheid op 3 verschillende niveaus (Kluckhohn & Murray):
1) Elk mens is zoals ALLE anderen
● Human nature
● Gemeenschappelijkheden
● Ergens bij willen horen
● Bv. Puberteit en seksuele interesse
Meer specifiek voor ons vakgebied
- Basisprocessen (emoties, dingen die we moeten leren)
- Fundamentele behoeften (verbondenheid, autonomie, ontwikkeling, …)
- Algemene ontwikkelingsmechanismen (coping, …)
● Voorbeeld
- "Onder stress neemt de neiging tot piekeren toe".
2) Elk mens is zoals SOMMIGE anderen
Groepsniveau:
● Individuele verschillen
● Verschillen tussen groepen (introvert, extrovert, …)
● Bv. mate van perfectionisme bij sporters
Meer specifiek voor ons vakgebied
- Traits/trekken (big 5 model)
- Temperament, hechtingsstijl, copingstijl
- Rol van context en cultuur
● Voorbeeld
- "Dit profiel lijkt op een matig introvert patroon."
3) Elk mens is als GEEN ander
● Uniciteit
● Iemands unieke manier van verdriet hebben
Meer specifiek voor ons vakgebied
- Persoonlijke levensgeschiedenis
- Persoonlijke waarden en normen
● Voorbeeld
- "Bij dreigende afwijzing zet X humor in als bescherming."
Voorbeeld van de analyse:
Yannick...
● ervaart verdriet, boosheid, vreugde,…, net zoals iedereen
● heeft een eerder extravert persoonlijkheidsprofiel
● vindt het belangrijk om veel tijd voor zijn kinderen te maken
● Rijke geschiedenis
● 1937 als kantelpunt door Gordon Allport
● Amerikaanse ontwikkelingen bouwden verder op filosofisch, psychologisch en
psychiatrisch gedachtengoed uit V.S. en Europa
,● Persoonlijkheid kan:
○ Nomothetisch onderzocht worden
○ Idiografisch onderzocht worden
● Interpersoonlijke verschillen
o Hoe en waarom verschillen we van elkaar?
o Nood aan grond voor vergelijking
o Gebruik van traits/ trekken: basis voor persoonlijkheidsstructuur
o Stabiel doorheen de tijd
o Evolutie van topologische visie naar dimensionele
● Intrapersoonlijke verschillen
o Hoe en waarom reageer ik anders in verschillende situaties?
o Variabiliteit binnen één individu: weergegeven als states
o Grotere vergankelijkheid dan traits
o Tijdelijke reacties
● Angst als trait = interpersoonlijk
o Fatou is gemiddeld genomen angstiger dan haar broer, Zaïd.
o Persoon X is meer angstig dan persoon Y, ongeacht de situatie.
● Angst als state = intrapersoonlijk
o Na het werk fietst Ben langs een slecht verlicht fietspad en voelt zich angstiger dan
wanneer hij een duidelijk verlicht fietspad kan gebruiken.
o Persoon X voelt zich in situatie A angstiger dan in situatie B.
● Trait of state?
o "Ik ben bang nu en voel me gespannen.” = state
o "Ik voel me vaker gespannen dan andere mensen." = trait
, Wat is persoonlijkheid?
● Intuïtieve benadering van persoonlijkheid
o Vanuit een cultureel perspectief: veel verschillende theorieën, die opgedeeld kunnen
worden in:
- Entiteitstheorieën = persoonlijkheid is iets vast
- human nature = stabiel
- Incrementele theorieën= het kan veranderen
- human nature = dynamisch
● Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen (kenmerkend)
tussen mensen in de manier waarop ze denken, zich voelen en zich gedragen (complex). Deze
individuele verschillen zijn vrij stabiel (consistent) en deels genetisch bepaald en openbaren
zich in verschillende situaties (georganiseerd).
Hoorcollege 2:
1. Wat is persoonlijkheid?
•Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen (1)
(kenmerkend) tussen mensen in de manier waarop ze denken, zich voelen en zich gedragen (2)
(complex). Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel (3) (consistent) en deels genetisch (4)
bepaald en openbaren zich in verschillende situaties (5) (georganiseerd) (Bareld & Dijkstra,
2021, p. 17).
1.1 Kenmerkende individuele verschillen
● Kenmerken
= trekken (traits)
= de eigenschappen die verschillen tussen mensen beschrijven
= Average tendencies – gemiddelde gedragsneigingen
● Vb. “Tessa is extravert.” à is ze dit altijd?
● De trekpyschologie bestudeert deze traits
Doel? Basisdimensies van persoonlijkheid
● Het domein van de trekpyschologie bestudeert deze traits
○ Doel? Basisdimensies van persoonlijkheid
○ Hoe? Correlaties, hoe sterk komen bepaalde eigenschappen samen voor
○ Functie
■ Beschrijvend: hoe is iemand?
■ Verklarend: wordt bepaald gedrag beïnvloed door een bepaalde trek?
■ Voorspellend: toekomst
1) Karakter:
● Charasso (grieks)
● Kenmerkend en typerende van de
persoon dat ontwikkeld wordt door leren en
ervaring
● Stereotype beschrijving
● VB: “Hij is een strever.”
Hoorcollege 1
Waarom is persoonlijkheidspsychologie nuttig?
● Vertaling naar andere vakgebieden, zoals arbeids- en organisatiepsychologie, sociale
psychologie,...: in kaart brengen van persoonlijkheid
○ Welke opleiding past bij mij?
○ Welke job past bij mij?
○ Hoe komt het dat ik het zo moeilijk heb met contact maken in groepen, terwijl ik
één-op-één heel vlot ben?
○ Ik ben gevoelig aan stress, hoe komt het dat andere mensen hier minder last van
hebben?
● Beschrijven hoe iemand in elkaar zit (sterktes en zwaktes)
● Verklaren waarom iemand zich op een bepaalde, soms irrationele manier gedraagt
● Voorspellen of iemand gedrag nogmaals zal stellen
--> cruciaal in de begeleiding van iemand!
!! Voorzichtig benaderen want persoonlijkheid verklaart niet alles !!
● Welke persoonlijkheidstrekken spelen een rol in het ontwikkelen van een verslaving?
○ De verslaafde persoonlijkheid is geen diagnose!!
○ Traits = ontwikkeling
○ Impulsiviteit, neiging naar sterke prikkels, angst, depressie, beloningsgevoeligheid,…
Wat is persoonlijkheidspsychologie niet?
● Cold reading: een techniek waarbij iemand, zonder voorkennis, de indruk wekt veel
over een gesprekspartner te weten. Door observatie van uiterlijk en gedrag, aangevuld
met slimme, algemene vragen en psychologische trucs
○ Barnum effect of Forer effect: De neiging van individuen om algemeen
geldende positieve uitspraken te aanvaarden als zijnde typerend voor zichzelf
(horoscopen)
Risico’s?
● Invloed op individuele beslissingen
○ Kreeft en schorpioen passen toch niet samen…
● Invloed op feedback in groep
○ Die positieve feedback die over het hele team ging, ging zeker over
mij!
○ Die kritiek die over het hele team ging, ging zeker niet over mij!
● AI:
○ Cognitieve bias: subjectieve validatie (linken leggen tussen wat er ergens is
geschreven en wie we zijn)
○ Vooral van toepassing op positieve uitspraken
■ Logisch want… positieve feedback nemen we gemakkelijker aan dan
kritiek
○ Bedrijven maken hier gretig gebruik van
■ Discover weekly (spotify)
■ Just for you (netflix)
,Persoonlijkheidspsychologie als wetenschap
Algemene definitie: De persoonlijkheidspsychologie is de tak van de psychologie die zich bezighoudt
met het bestuderen van persoonlijkheid.
Analyse van persoonlijkheid op 3 verschillende niveaus (Kluckhohn & Murray):
1) Elk mens is zoals ALLE anderen
● Human nature
● Gemeenschappelijkheden
● Ergens bij willen horen
● Bv. Puberteit en seksuele interesse
Meer specifiek voor ons vakgebied
- Basisprocessen (emoties, dingen die we moeten leren)
- Fundamentele behoeften (verbondenheid, autonomie, ontwikkeling, …)
- Algemene ontwikkelingsmechanismen (coping, …)
● Voorbeeld
- "Onder stress neemt de neiging tot piekeren toe".
2) Elk mens is zoals SOMMIGE anderen
Groepsniveau:
● Individuele verschillen
● Verschillen tussen groepen (introvert, extrovert, …)
● Bv. mate van perfectionisme bij sporters
Meer specifiek voor ons vakgebied
- Traits/trekken (big 5 model)
- Temperament, hechtingsstijl, copingstijl
- Rol van context en cultuur
● Voorbeeld
- "Dit profiel lijkt op een matig introvert patroon."
3) Elk mens is als GEEN ander
● Uniciteit
● Iemands unieke manier van verdriet hebben
Meer specifiek voor ons vakgebied
- Persoonlijke levensgeschiedenis
- Persoonlijke waarden en normen
● Voorbeeld
- "Bij dreigende afwijzing zet X humor in als bescherming."
Voorbeeld van de analyse:
Yannick...
● ervaart verdriet, boosheid, vreugde,…, net zoals iedereen
● heeft een eerder extravert persoonlijkheidsprofiel
● vindt het belangrijk om veel tijd voor zijn kinderen te maken
● Rijke geschiedenis
● 1937 als kantelpunt door Gordon Allport
● Amerikaanse ontwikkelingen bouwden verder op filosofisch, psychologisch en
psychiatrisch gedachtengoed uit V.S. en Europa
,● Persoonlijkheid kan:
○ Nomothetisch onderzocht worden
○ Idiografisch onderzocht worden
● Interpersoonlijke verschillen
o Hoe en waarom verschillen we van elkaar?
o Nood aan grond voor vergelijking
o Gebruik van traits/ trekken: basis voor persoonlijkheidsstructuur
o Stabiel doorheen de tijd
o Evolutie van topologische visie naar dimensionele
● Intrapersoonlijke verschillen
o Hoe en waarom reageer ik anders in verschillende situaties?
o Variabiliteit binnen één individu: weergegeven als states
o Grotere vergankelijkheid dan traits
o Tijdelijke reacties
● Angst als trait = interpersoonlijk
o Fatou is gemiddeld genomen angstiger dan haar broer, Zaïd.
o Persoon X is meer angstig dan persoon Y, ongeacht de situatie.
● Angst als state = intrapersoonlijk
o Na het werk fietst Ben langs een slecht verlicht fietspad en voelt zich angstiger dan
wanneer hij een duidelijk verlicht fietspad kan gebruiken.
o Persoon X voelt zich in situatie A angstiger dan in situatie B.
● Trait of state?
o "Ik ben bang nu en voel me gespannen.” = state
o "Ik voel me vaker gespannen dan andere mensen." = trait
, Wat is persoonlijkheid?
● Intuïtieve benadering van persoonlijkheid
o Vanuit een cultureel perspectief: veel verschillende theorieën, die opgedeeld kunnen
worden in:
- Entiteitstheorieën = persoonlijkheid is iets vast
- human nature = stabiel
- Incrementele theorieën= het kan veranderen
- human nature = dynamisch
● Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen (kenmerkend)
tussen mensen in de manier waarop ze denken, zich voelen en zich gedragen (complex). Deze
individuele verschillen zijn vrij stabiel (consistent) en deels genetisch bepaald en openbaren
zich in verschillende situaties (georganiseerd).
Hoorcollege 2:
1. Wat is persoonlijkheid?
•Persoonlijkheid heeft betrekking op de kenmerkende individuele verschillen (1)
(kenmerkend) tussen mensen in de manier waarop ze denken, zich voelen en zich gedragen (2)
(complex). Deze individuele verschillen zijn vrij stabiel (3) (consistent) en deels genetisch (4)
bepaald en openbaren zich in verschillende situaties (5) (georganiseerd) (Bareld & Dijkstra,
2021, p. 17).
1.1 Kenmerkende individuele verschillen
● Kenmerken
= trekken (traits)
= de eigenschappen die verschillen tussen mensen beschrijven
= Average tendencies – gemiddelde gedragsneigingen
● Vb. “Tessa is extravert.” à is ze dit altijd?
● De trekpyschologie bestudeert deze traits
Doel? Basisdimensies van persoonlijkheid
● Het domein van de trekpyschologie bestudeert deze traits
○ Doel? Basisdimensies van persoonlijkheid
○ Hoe? Correlaties, hoe sterk komen bepaalde eigenschappen samen voor
○ Functie
■ Beschrijvend: hoe is iemand?
■ Verklarend: wordt bepaald gedrag beïnvloed door een bepaalde trek?
■ Voorspellend: toekomst
1) Karakter:
● Charasso (grieks)
● Kenmerkend en typerende van de
persoon dat ontwikkeld wordt door leren en
ervaring
● Stereotype beschrijving
● VB: “Hij is een strever.”
