DOELGROEPEN 3
DEEL 1: ACES
1 ACES ALS OVERKOEPELEDE KADER
Adverse Childhood Experiences (ACEs); ingrijpende jeugdervaringen biedt mogelijke
verklaring over waarom kinderen en jongeren op korte/lange termijn gevolgen kunnen
dragen op verschillende levensdomeinen.
Tegenover de ACEs staan; PACEs en Positve Childhood Experiences
Die verwijzen naar beschermende en ondersteunende ervaringen die de
veerkracht van een kind kunnen versterken en negatieve effecten deels
compenseren
Kinderen met relatief nare jeugdervaringen meer kans op psychologische, gedrags-
emotionele -en fysieke problemen op latere leeftijd; ook positieve ervaringen (PACEs)
bijdragen aan veerkracht van een kind en bescherming bieden tegen negatieve gevolgen
van ACEs
1.1 OMSCHRIJVING
1.1.1 DEFINIËRING ACES
Grondleggers van ACEs
Vincent Felitti
Robert Anda
Publiceerde het onderzoek; Kaiser onderzoek; de ACE-studie
Onderzocht samenhang tussen ongunstige ervaringen in kindertijd
Interactie met actuele gezondheid en welzijn als volwassene
Basis voor begrip en impact van ACEs op lange termijn gezondheid en gehele
ontwikkeling van individuen
Om ACEs te begrijpen verwijst Grietens naar Problematische opvoedingssituatie (POS);
later wijzigde de term naar verontrustende opvoedingssituatie (VOS); bij VOS draait het
om verontrusting als breed begrip
ACEs; overkoepeld begrip
= ongunstige of nadelige kind-en jeugdervaringen (opgroeien in gezinnen waar sprake is
van huiselijk geweld, alcohol – of druggebruik, psychiatrische problemen, …
Term ACEs werd uitgebreid naar pesten, naargelang de context, gedwongen huwelijken,
getuige van collectief geweld in gemeenschap; deze worden ervaren als een ACE
Groeide je op in een gezin waar huiselijk geweld en waarbij je opgroeit in onveilige
buurt, werd je blootgesteld aan 2 ACEs
Hedendaagse resultaten bevestigen dat ACEs een risicofactor zijn voor ontwikkeling van
psychosociale gezondheid en algemene gezondheid
, Ze bepalen mee toekomstige gezondheid en gedragingen van kinderen die hier
slachtoffer van waren
Definiëring die Nadine Burke Harris aanhaalt in haar onderzoek: ingrijpende kind- en
jeugdervaringen die impact hebben op ontwikkeling van deze kinderen en jongeren
Positive Childhood Experiences (PACEs); verwijst naar positieve ervaringen die een kind
kan hebben; belang om te begrijpen hoe deze ervaringen elkaar kunnen beïnvloeden en
hoe zij dienen als protectieve factor
1.1.2 TUSSEN ACE EN TRAUMA
Trauma verwijst in algemeen naar emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die
iemand oploopt ten gevolge van ingrijpende gebeurtenis, eender welke leeftijd
Trauma komt voort uit ACEs of andere ervaringen, kan ook op latere leeftijd plaatsvinden
en wijst concreet naar persoonlijke reactie die iemand heeft op ingrijpende gebeurtenis,
trauma wordt opgeslagen in het lichaam en heeft effect op ontwikkeling van de hersenen
Trauma is er op lange termijn een overgevoeligheid van het stresssysteem en een
aanhoudende kwetsbaarheid op vlak van cognitieve, emotionele en relationele
ontwikkelingen
Onderscheid in verschillende potentieel traumatische gebeurtenissen ingedeeld o.b.v.
frequentie
- Enkelvoudig trauma: eenmalige, onverwachte ingrijpende gebeurtenis met
trauma als gevolg
Bijvoorbeeld: verkeersaccident, sterfte van een geliefde
- Meervoudig trauma: combinatie van verschillende ingrijpende, belastende
gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen
Bijvoorbeeld: kind dat broer/zus verliest en erna zelf ziek wordt
- Complex trauma: meervoudig trauma en waar zorgfiguren mee geïntegreerd
zijn, waardoor trauma verweven zit met ontwikkelingstaken, over een lange
periode met aanhoudende of herhaalde blootstelling
Bijvoorbeeld: kind wordt mishandeld, zorgfiguur niet beschikbaar is door
depressie/ziekte
- Kleine ‘t’ trauma: gebeurtenissen die op zichzelf staande niet acuut zijn, door
dagelijks ervaren van deze gebeurtenissen een cumulatie vormen
Bijvoorbeeld: pesten, discriminatie
- Ontwikkelingstrauma/hechtingstrauma/complex trauma: ervaring van
meerdere, chronische traumatische gebeurtenissen, vaak in vroege ontwikkeling
ACEs en trauma zijn geen synoniemen;
ingrijpende kind-of jeugdervaring hoeft niet een trauma te worden
veel hangt af van de aanwezige PACEs en manier waarop kinderen en omgeving
via veerkracht en herstel omgaan met de ACE
Trauma; niet over gebeurtenis zelf maar de gebeurtenis is hetgene dat dissociatie
veroorzaakt, waardoor we binnen de DSM-5 kunnen spreken van een stoornis
1.1.3 DEFINIËRING PACES
,Er werd onderzoek gedaan naar positive childhood experiences (PCs) of Protective and
Compensatory Experiences (PACEs) of positieve kind-en jeugdervaringen
Wat ervaringen inhoudt die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling en welzijn
van kinderen en jongeren -18
Helpen om negatieve effecten van ACEs te verminderen en veerkracht van
kinderen te vergroten
Door verschillende onderzoeken zijn ze tot conclusie gekomen dat PACES kunnen
classificeren in 4 categorieën
- Koesterende en ondersteunende relaties
- Sociale betrokkenheid en verbondenheid
- Veilige, stabiele, beschermende en rechtvaardige omgevingen
- Sociaal en emotioneel leren
1.2 EPIDEMIOLOGIE
1.2.1 ALGEMEEN VOORKOMEN ACES
Uit onderzoek is gebleken dat stressoren vaak voorkomen
Tussen 50% en 65% van de bevolking krijgt te maken met 1 ACE
Meerdere ACEs samen voorkomen, blijkt er een groter verband te zijn met
verschillende gezondheids-en sociale problemen op langere termijn
Naast impact op fysieke en psychische gezondheid, ook intergenerationeel aspect;
kinderen van iemand die een ingrijpende jeugdervaring meemaakte een verhoogde kans
hebben op internaliserende en externaliserende problemen
Epidemiologie van ACEs speelt rol in epidemiologie van andere problemen
1.2.2 ACES BIJ PERSONEN MET VB
Bij VB blijkt dat ze een verhoogd risico lopen op een trauma en stress
Verklaring zijn verschillende factoren
Mensen met VB en omgeving kennen een levensloop met verschillende negatieve
ervaringen
Vaak geconfronteerd met breuken in levensloop
Vaker blootgesteld aan situaties met seksueel misbruik, …
VB op zich, omwille van beperkingen is het moeilijker om negatieve ervaringen te
verwerken
1.3 ETIOLOGIE
Wat verklaart nu juist een ACE?
Beantwoorden wanneer we afzonderlijke ACEs gaan verklaren
, Vanuit visie dat alle biologische systemen in het lichaam met elkaar in interactie staan en
zich aanpassen aan de context (= Multi causale bril) waarin een kind opgroeit; ene
systeem effecten heeft op het andere
Initiële biologische (stress)reactie op een situatie bv; eerste dag school is dezelfde als op
bv; fysieke mishandeling; ingrijpende jeugdervaring ook schadelijke gevolgen heeft hangt
af van enkele voorwaarden, duur, ernst en tijdstip; in combinatie met de ondersteuning
van een netwerk, meer bepalen of eerste reactie schadelijke effect of groeiproces in de
werkt
Ingrijpende ervaring meemaken wil niet automatisch zeggen dat dit een ingrijpende
ervaring is met schadelijk effect of dat dit een trauma wordt, afhankelijk van deze eerder
genoemde zaken
Intergenerationeel ACEs verklaren, speelt ook epigenetica een rol, wetenschappelijk
vakgebied dat bestudeert hoe genen aan-of uitgeschakeld worden zonder dat DNA-
sequentie zelf wijzigt
Omgevingsfactoren en levensstijl een invloed kunnen hebben op het hoe en
wanneer bepaalde genen geactiveerd of onderdrukt worden
Ouders die zelf meerdere ACEs meemaakten worden geassocieerd met hun kinderen,
kunnen binnen hun opvoedingsstijl sneller teruggrijpen naar een eender permissieve of
anderzijds autoritaire opvoedingsstijl, hebben verhoogde kans op ontstaan van
mishandeling
1. Wat zijn ACEs? (Adverse Childhood Experiences)
ACEs zijn ingrijpende jeugdervaringen die plaatsvinden in de kindertijd of
adolescentie.
Voorbeelden:
- Mishandeling (fysiek, emotioneel, seksueel)
- Verwaarlozing
- Opgroeien in een gezin met verslaving, geweld of psychische problemen
Deze ervaringen hebben diepgaande en langdurige gevolgen op de ontwikkeling van
kinderen, en deze gevolgen kunnen zich zelfs generaties lang doorzetten.
2. Intergenerationele overdracht van ACEs
Wanneer een ouder zelf ACEs heeft meegemaakt, kan dit invloed hebben op hoe hij/zij
zelf opvoedt, en daardoor ook op de ervaringen van het kind.
Dit proces noemen we intergenerationele overdracht van trauma.
De overdracht wordt beïnvloed door:
- Risicofactoren: armoede, sociaal isolement, geweld, middelenmisbruik
- Protectieve factoren: stabiele relaties, steunnetwerk, therapie, veerkracht
3. Biologisch Verklaringsmodel voor de impact van ACEs
Stressresponssysteem en hersenontwikkeling
- Langdurige blootstelling aan toxische stress (zonder steun of veilige omgeving)
activeert continu het stressresponssysteem.
DEEL 1: ACES
1 ACES ALS OVERKOEPELEDE KADER
Adverse Childhood Experiences (ACEs); ingrijpende jeugdervaringen biedt mogelijke
verklaring over waarom kinderen en jongeren op korte/lange termijn gevolgen kunnen
dragen op verschillende levensdomeinen.
Tegenover de ACEs staan; PACEs en Positve Childhood Experiences
Die verwijzen naar beschermende en ondersteunende ervaringen die de
veerkracht van een kind kunnen versterken en negatieve effecten deels
compenseren
Kinderen met relatief nare jeugdervaringen meer kans op psychologische, gedrags-
emotionele -en fysieke problemen op latere leeftijd; ook positieve ervaringen (PACEs)
bijdragen aan veerkracht van een kind en bescherming bieden tegen negatieve gevolgen
van ACEs
1.1 OMSCHRIJVING
1.1.1 DEFINIËRING ACES
Grondleggers van ACEs
Vincent Felitti
Robert Anda
Publiceerde het onderzoek; Kaiser onderzoek; de ACE-studie
Onderzocht samenhang tussen ongunstige ervaringen in kindertijd
Interactie met actuele gezondheid en welzijn als volwassene
Basis voor begrip en impact van ACEs op lange termijn gezondheid en gehele
ontwikkeling van individuen
Om ACEs te begrijpen verwijst Grietens naar Problematische opvoedingssituatie (POS);
later wijzigde de term naar verontrustende opvoedingssituatie (VOS); bij VOS draait het
om verontrusting als breed begrip
ACEs; overkoepeld begrip
= ongunstige of nadelige kind-en jeugdervaringen (opgroeien in gezinnen waar sprake is
van huiselijk geweld, alcohol – of druggebruik, psychiatrische problemen, …
Term ACEs werd uitgebreid naar pesten, naargelang de context, gedwongen huwelijken,
getuige van collectief geweld in gemeenschap; deze worden ervaren als een ACE
Groeide je op in een gezin waar huiselijk geweld en waarbij je opgroeit in onveilige
buurt, werd je blootgesteld aan 2 ACEs
Hedendaagse resultaten bevestigen dat ACEs een risicofactor zijn voor ontwikkeling van
psychosociale gezondheid en algemene gezondheid
, Ze bepalen mee toekomstige gezondheid en gedragingen van kinderen die hier
slachtoffer van waren
Definiëring die Nadine Burke Harris aanhaalt in haar onderzoek: ingrijpende kind- en
jeugdervaringen die impact hebben op ontwikkeling van deze kinderen en jongeren
Positive Childhood Experiences (PACEs); verwijst naar positieve ervaringen die een kind
kan hebben; belang om te begrijpen hoe deze ervaringen elkaar kunnen beïnvloeden en
hoe zij dienen als protectieve factor
1.1.2 TUSSEN ACE EN TRAUMA
Trauma verwijst in algemeen naar emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die
iemand oploopt ten gevolge van ingrijpende gebeurtenis, eender welke leeftijd
Trauma komt voort uit ACEs of andere ervaringen, kan ook op latere leeftijd plaatsvinden
en wijst concreet naar persoonlijke reactie die iemand heeft op ingrijpende gebeurtenis,
trauma wordt opgeslagen in het lichaam en heeft effect op ontwikkeling van de hersenen
Trauma is er op lange termijn een overgevoeligheid van het stresssysteem en een
aanhoudende kwetsbaarheid op vlak van cognitieve, emotionele en relationele
ontwikkelingen
Onderscheid in verschillende potentieel traumatische gebeurtenissen ingedeeld o.b.v.
frequentie
- Enkelvoudig trauma: eenmalige, onverwachte ingrijpende gebeurtenis met
trauma als gevolg
Bijvoorbeeld: verkeersaccident, sterfte van een geliefde
- Meervoudig trauma: combinatie van verschillende ingrijpende, belastende
gebeurtenissen in verschillende levensdomeinen
Bijvoorbeeld: kind dat broer/zus verliest en erna zelf ziek wordt
- Complex trauma: meervoudig trauma en waar zorgfiguren mee geïntegreerd
zijn, waardoor trauma verweven zit met ontwikkelingstaken, over een lange
periode met aanhoudende of herhaalde blootstelling
Bijvoorbeeld: kind wordt mishandeld, zorgfiguur niet beschikbaar is door
depressie/ziekte
- Kleine ‘t’ trauma: gebeurtenissen die op zichzelf staande niet acuut zijn, door
dagelijks ervaren van deze gebeurtenissen een cumulatie vormen
Bijvoorbeeld: pesten, discriminatie
- Ontwikkelingstrauma/hechtingstrauma/complex trauma: ervaring van
meerdere, chronische traumatische gebeurtenissen, vaak in vroege ontwikkeling
ACEs en trauma zijn geen synoniemen;
ingrijpende kind-of jeugdervaring hoeft niet een trauma te worden
veel hangt af van de aanwezige PACEs en manier waarop kinderen en omgeving
via veerkracht en herstel omgaan met de ACE
Trauma; niet over gebeurtenis zelf maar de gebeurtenis is hetgene dat dissociatie
veroorzaakt, waardoor we binnen de DSM-5 kunnen spreken van een stoornis
1.1.3 DEFINIËRING PACES
,Er werd onderzoek gedaan naar positive childhood experiences (PCs) of Protective and
Compensatory Experiences (PACEs) of positieve kind-en jeugdervaringen
Wat ervaringen inhoudt die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling en welzijn
van kinderen en jongeren -18
Helpen om negatieve effecten van ACEs te verminderen en veerkracht van
kinderen te vergroten
Door verschillende onderzoeken zijn ze tot conclusie gekomen dat PACES kunnen
classificeren in 4 categorieën
- Koesterende en ondersteunende relaties
- Sociale betrokkenheid en verbondenheid
- Veilige, stabiele, beschermende en rechtvaardige omgevingen
- Sociaal en emotioneel leren
1.2 EPIDEMIOLOGIE
1.2.1 ALGEMEEN VOORKOMEN ACES
Uit onderzoek is gebleken dat stressoren vaak voorkomen
Tussen 50% en 65% van de bevolking krijgt te maken met 1 ACE
Meerdere ACEs samen voorkomen, blijkt er een groter verband te zijn met
verschillende gezondheids-en sociale problemen op langere termijn
Naast impact op fysieke en psychische gezondheid, ook intergenerationeel aspect;
kinderen van iemand die een ingrijpende jeugdervaring meemaakte een verhoogde kans
hebben op internaliserende en externaliserende problemen
Epidemiologie van ACEs speelt rol in epidemiologie van andere problemen
1.2.2 ACES BIJ PERSONEN MET VB
Bij VB blijkt dat ze een verhoogd risico lopen op een trauma en stress
Verklaring zijn verschillende factoren
Mensen met VB en omgeving kennen een levensloop met verschillende negatieve
ervaringen
Vaak geconfronteerd met breuken in levensloop
Vaker blootgesteld aan situaties met seksueel misbruik, …
VB op zich, omwille van beperkingen is het moeilijker om negatieve ervaringen te
verwerken
1.3 ETIOLOGIE
Wat verklaart nu juist een ACE?
Beantwoorden wanneer we afzonderlijke ACEs gaan verklaren
, Vanuit visie dat alle biologische systemen in het lichaam met elkaar in interactie staan en
zich aanpassen aan de context (= Multi causale bril) waarin een kind opgroeit; ene
systeem effecten heeft op het andere
Initiële biologische (stress)reactie op een situatie bv; eerste dag school is dezelfde als op
bv; fysieke mishandeling; ingrijpende jeugdervaring ook schadelijke gevolgen heeft hangt
af van enkele voorwaarden, duur, ernst en tijdstip; in combinatie met de ondersteuning
van een netwerk, meer bepalen of eerste reactie schadelijke effect of groeiproces in de
werkt
Ingrijpende ervaring meemaken wil niet automatisch zeggen dat dit een ingrijpende
ervaring is met schadelijk effect of dat dit een trauma wordt, afhankelijk van deze eerder
genoemde zaken
Intergenerationeel ACEs verklaren, speelt ook epigenetica een rol, wetenschappelijk
vakgebied dat bestudeert hoe genen aan-of uitgeschakeld worden zonder dat DNA-
sequentie zelf wijzigt
Omgevingsfactoren en levensstijl een invloed kunnen hebben op het hoe en
wanneer bepaalde genen geactiveerd of onderdrukt worden
Ouders die zelf meerdere ACEs meemaakten worden geassocieerd met hun kinderen,
kunnen binnen hun opvoedingsstijl sneller teruggrijpen naar een eender permissieve of
anderzijds autoritaire opvoedingsstijl, hebben verhoogde kans op ontstaan van
mishandeling
1. Wat zijn ACEs? (Adverse Childhood Experiences)
ACEs zijn ingrijpende jeugdervaringen die plaatsvinden in de kindertijd of
adolescentie.
Voorbeelden:
- Mishandeling (fysiek, emotioneel, seksueel)
- Verwaarlozing
- Opgroeien in een gezin met verslaving, geweld of psychische problemen
Deze ervaringen hebben diepgaande en langdurige gevolgen op de ontwikkeling van
kinderen, en deze gevolgen kunnen zich zelfs generaties lang doorzetten.
2. Intergenerationele overdracht van ACEs
Wanneer een ouder zelf ACEs heeft meegemaakt, kan dit invloed hebben op hoe hij/zij
zelf opvoedt, en daardoor ook op de ervaringen van het kind.
Dit proces noemen we intergenerationele overdracht van trauma.
De overdracht wordt beïnvloed door:
- Risicofactoren: armoede, sociaal isolement, geweld, middelenmisbruik
- Protectieve factoren: stabiele relaties, steunnetwerk, therapie, veerkracht
3. Biologisch Verklaringsmodel voor de impact van ACEs
Stressresponssysteem en hersenontwikkeling
- Langdurige blootstelling aan toxische stress (zonder steun of veilige omgeving)
activeert continu het stressresponssysteem.
