Hoofdstuk 1 Enkele basisbeginselen van het
recht
1.1 Zijn regels noodzakelijk?
• Afspraken en regels: orde van de samenleving
• (on)geschreven, (niet-) gesproken
Bv: tussen liefdespartners, ongeschreven regel over wantrouw
→ binnen elke norm van samenleving; afspraken
Veel vragen bij regels
→ Doel?
→ Nut?
→ Noodzakelijk?
= samenleven; regels want orde
Regels
• dynamisch (niet eeuwigdurig )
→ Samenleving evolueert, nieuwe regels, …
→ Niet iedereen vind alle regels rechtvaardig
• consensus over fundamentele mensenrechten
Bv: internationaal verbod op slavernij, genocide
MAAR niet iedereen interpreteert die rechten op dezelfde manier,
voortdurend meningsverschillen en conflicten over de interpretatie van de
regels
1.2 ontstaan en ontwikkeling van het recht
3500 van Chr.: schrift uitgevonden
→ regels worden over staten vastgelegd
→ sneller en grotere afstand bekend
Hammoerabi
• Codex, wetboek
• Oudste wettekst ooit teruggevonden
,Recht van goddelijke oorsprong
• ‘Gods wil, is wet’
• hoe met elkaar omgaan
• ‘oog om oog, tand om tand’
Regels ontstaan door religie, heersers en TRADITIES
→ gewoonterecht = ongeschreven regels (van generatie op generatie)
Bv: niet vreemdgaan
Om samenleving te ordenen kwamen er afspraken die voor iedereen
gelden
→ ontstaan politieke, administratieve en gerechtelijke instellingen die de
taak krijgen rechtsregels formuleren, uit te voeren, handhaven, …
WOII
• Catastrofe op elk vlak
• Om wereldoorlogen te vermijden, samenkomen op internationaal
niveau
• Ontstaan van mensenrechten
= globalisering
Recht
= dynamisch en complex
→ juridisering van de samenleving
• Kan een nadeel zijn dat er abstractie wordt gemaakt van concrete
omstandigheden
• Voordeel; rechtsbescherming en mogelijkheid tot emancipatie
→ belang van de recht regels neemt toe
Verschil tussen recht en godsdienst
• Godsdienst; regels van goddelijke oorsprong, voorschriften met
betrekking tot de verhouding tussen mensen onderling en tussen
mens en God
→ sancties van het religieuze gezag
• Recht; neutraal, opgelegd door de overheid
• Niet- geseculariseerde samenleving geen strikte scheiding tussen
rechtsregels en godsdienstige
• Geseculariseerde samenleving, scheiding is niet absoluut, erkenning
van erediensten en financiële toelagen
Verschil recht en moraal
• Bron van moraal is de mens zelf (bv, met mes en vork eten)
→ geldt door algemeenheid als noodzakelijk kenmerk
, MAAR kan ook persoonlijk-, individueel zijn
Sancties; bv schuldgevoel
Rechtsnormen (consensus)
→ gelden algemeen
→ geschreven en afgekondigd
→ word afgedwongen en gesanctioneerd
→ bron = overheid
→ sanctie; moet omschreven zijn in wettekst
1-sgezindheid over wat tot moraal behoort
= ethisch pluralisme
Bv; opvattingen over abortus, euthanasie
→ rechtsregels kunnen in overeenstemming zijn met de moraal omdat
ethisch consensus bestaat
1.3 definitie van het recht
Geen universele definitie van het recht
→ elk land, gemeenschap, samenleving heeft eigen ontwikkeling, sociale,
filosofische en politieke organisatie
→ product van de samenlevingsverband
Recht
= geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving waardoor
de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap leven geordend
word door middel van sociale dwang
1.3.1 Geheel van bindende regels
• (on)geschreven / (inter) nationaal
• Een verbod
Bv; moord, diefstal en partners
• Een gebod
Bv; schadevergoeding, iem in nood helpen
• Laten een handeling toe
Bv; schenking
1.3.2 Opgesteld door de samenleving
• Systeem van vrije verkiezingen
= regels wordt opgesteld door vertegenwoordigers
• Wetgevende organen (parlement) krijgen vertrouwen van de burger
, Wetgevende macht
• Parlement, nieuwe regels via wetgeving
Uitvoerende macht
• Regeringen, toepassing van regels mogelijk
Rechterlijke macht
• Rechtbanken, past regels toe
• Kiesrecht; laat burgers toe om te stemmen
Democratie (afkomstig uit het Grieks); verkozen vertegenwoordigers
→ demos = volk
→ kratien = heersen
1.3.3 Doel van het recht is de samenleving ordenen en in stand
houden
• Samenleven vraagt om orde en nood aan organisatie
• Recht moet samenleven leiden
• Maatschappelijk verdrag/ sociaal contract
= samenleving enkel in stand door afspraken
→ legitimatie van de overheid
1.3.4 Afdwingbaarheid van het recht
• Rechterlijke macht; sanctionering van de overtredingen
VROEGER; taliowet = wraak en weerwraak
• Oog om oog, tand om tand
Feodale oversten (in Middeleeuw)
→ reactie op escalerend geweld ten aanzien van privé wraaknemingen
→ gebeurde met geweld, foltering, …
Afdwingbaarheid van het recht!!
→ rechterlijke macht oordeelt over conflicten
recht
1.1 Zijn regels noodzakelijk?
• Afspraken en regels: orde van de samenleving
• (on)geschreven, (niet-) gesproken
Bv: tussen liefdespartners, ongeschreven regel over wantrouw
→ binnen elke norm van samenleving; afspraken
Veel vragen bij regels
→ Doel?
→ Nut?
→ Noodzakelijk?
= samenleven; regels want orde
Regels
• dynamisch (niet eeuwigdurig )
→ Samenleving evolueert, nieuwe regels, …
→ Niet iedereen vind alle regels rechtvaardig
• consensus over fundamentele mensenrechten
Bv: internationaal verbod op slavernij, genocide
MAAR niet iedereen interpreteert die rechten op dezelfde manier,
voortdurend meningsverschillen en conflicten over de interpretatie van de
regels
1.2 ontstaan en ontwikkeling van het recht
3500 van Chr.: schrift uitgevonden
→ regels worden over staten vastgelegd
→ sneller en grotere afstand bekend
Hammoerabi
• Codex, wetboek
• Oudste wettekst ooit teruggevonden
,Recht van goddelijke oorsprong
• ‘Gods wil, is wet’
• hoe met elkaar omgaan
• ‘oog om oog, tand om tand’
Regels ontstaan door religie, heersers en TRADITIES
→ gewoonterecht = ongeschreven regels (van generatie op generatie)
Bv: niet vreemdgaan
Om samenleving te ordenen kwamen er afspraken die voor iedereen
gelden
→ ontstaan politieke, administratieve en gerechtelijke instellingen die de
taak krijgen rechtsregels formuleren, uit te voeren, handhaven, …
WOII
• Catastrofe op elk vlak
• Om wereldoorlogen te vermijden, samenkomen op internationaal
niveau
• Ontstaan van mensenrechten
= globalisering
Recht
= dynamisch en complex
→ juridisering van de samenleving
• Kan een nadeel zijn dat er abstractie wordt gemaakt van concrete
omstandigheden
• Voordeel; rechtsbescherming en mogelijkheid tot emancipatie
→ belang van de recht regels neemt toe
Verschil tussen recht en godsdienst
• Godsdienst; regels van goddelijke oorsprong, voorschriften met
betrekking tot de verhouding tussen mensen onderling en tussen
mens en God
→ sancties van het religieuze gezag
• Recht; neutraal, opgelegd door de overheid
• Niet- geseculariseerde samenleving geen strikte scheiding tussen
rechtsregels en godsdienstige
• Geseculariseerde samenleving, scheiding is niet absoluut, erkenning
van erediensten en financiële toelagen
Verschil recht en moraal
• Bron van moraal is de mens zelf (bv, met mes en vork eten)
→ geldt door algemeenheid als noodzakelijk kenmerk
, MAAR kan ook persoonlijk-, individueel zijn
Sancties; bv schuldgevoel
Rechtsnormen (consensus)
→ gelden algemeen
→ geschreven en afgekondigd
→ word afgedwongen en gesanctioneerd
→ bron = overheid
→ sanctie; moet omschreven zijn in wettekst
1-sgezindheid over wat tot moraal behoort
= ethisch pluralisme
Bv; opvattingen over abortus, euthanasie
→ rechtsregels kunnen in overeenstemming zijn met de moraal omdat
ethisch consensus bestaat
1.3 definitie van het recht
Geen universele definitie van het recht
→ elk land, gemeenschap, samenleving heeft eigen ontwikkeling, sociale,
filosofische en politieke organisatie
→ product van de samenlevingsverband
Recht
= geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving waardoor
de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap leven geordend
word door middel van sociale dwang
1.3.1 Geheel van bindende regels
• (on)geschreven / (inter) nationaal
• Een verbod
Bv; moord, diefstal en partners
• Een gebod
Bv; schadevergoeding, iem in nood helpen
• Laten een handeling toe
Bv; schenking
1.3.2 Opgesteld door de samenleving
• Systeem van vrije verkiezingen
= regels wordt opgesteld door vertegenwoordigers
• Wetgevende organen (parlement) krijgen vertrouwen van de burger
, Wetgevende macht
• Parlement, nieuwe regels via wetgeving
Uitvoerende macht
• Regeringen, toepassing van regels mogelijk
Rechterlijke macht
• Rechtbanken, past regels toe
• Kiesrecht; laat burgers toe om te stemmen
Democratie (afkomstig uit het Grieks); verkozen vertegenwoordigers
→ demos = volk
→ kratien = heersen
1.3.3 Doel van het recht is de samenleving ordenen en in stand
houden
• Samenleven vraagt om orde en nood aan organisatie
• Recht moet samenleven leiden
• Maatschappelijk verdrag/ sociaal contract
= samenleving enkel in stand door afspraken
→ legitimatie van de overheid
1.3.4 Afdwingbaarheid van het recht
• Rechterlijke macht; sanctionering van de overtredingen
VROEGER; taliowet = wraak en weerwraak
• Oog om oog, tand om tand
Feodale oversten (in Middeleeuw)
→ reactie op escalerend geweld ten aanzien van privé wraaknemingen
→ gebeurde met geweld, foltering, …
Afdwingbaarheid van het recht!!
→ rechterlijke macht oordeelt over conflicten
