Prof. dr. De Keulenaer 2020-2021
Ba1 FAR UA
INLEIDING TOT DE FYSIOLOGIE EN FUNCTIONELE
ANATOMIE
Inhoudsopgave
HET ZENUWSTELSEL....................................................................................................................................... 1
HET SPIERSTELSEL.......................................................................................................................................... 2
INLEIDING.................................................................................................................................................................2
SARCOMEREN............................................................................................................................................................4
SARCOPLASMATISCH RETICULUM...................................................................................................................................5
PRINCIPE VAN SKELETSPIERVERKORTING..........................................................................................................................5
EXCITATIE VAN EEN SKELETSPIER...................................................................................................................................5
SPIERTWITCH.............................................................................................................................................................9
CONTRACTIES VOORSTELLEN IN EEN LENGTE-SPANNING DIAGRAM.....................................................................................12
FORCE-VELOCITY CURVE............................................................................................................................................15
REGELING VAN CONTRACTILITEIT IN EEN SKELETSPIER......................................................................................................16
HARTSPIER................................................................................................................................................... 21
STIMULATIE.............................................................................................................................................................21
ACTIEPOTENTIAAL.....................................................................................................................................................22
EXCITATIE-CONTRACTIE-RELAXATIE KOPPELING...............................................................................................................23
MECHANICA.............................................................................................................................................................23
REGELING VAN CONTRACTIE EFFICIËNTIE.......................................................................................................................24
RELATIE MET HET ZENUWSTELSEL................................................................................................................................26
DE GLADDE SPIERCEL................................................................................................................................... 28
FUNCTIONELE OPBOUW.............................................................................................................................................29
EXCITATIE CONTRACTIE KOPPELING..............................................................................................................................29
Excitatie...........................................................................................................................................................30
Excitatie-contractie-koppeling........................................................................................................................32
In-activatie.......................................................................................................................................................32
MECHANISME..........................................................................................................................................................34
VERGELIJKING SKELETSPIER VS. HARTSPIER..................................................................................................35
HET ZENUWSTELSEL
,Prof. dr. De Keulenaer 2020-2021
Ba1 FAR UA
Centraal zenuwstelsel
Hersenen + ruggenmerg
Perifeer zenuwstelsel
Uit hersenen (12) of uit rug merg
Afferente zenuwbanen
Efferente zenuwbanen
o Autonome zenuwen: klieren, gladde spiercellen, hart
o ORTHOSYMPATISCH + PARASYMPATISCH
o Somatische zenuwen: skeletspieren
Het zenuwstelsel is opgebouwd uit het centraal – en perifeer zenuw zenuwstelsel. Het centraal zenuwstelsel
bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg welke omgeven zijn door ruggenwervels. Het perifeer zenuwstelsel
bestaat uit zenuwen die vertrekken uit het ruggenmerg of de hersenen. (12 hersenzenuwen)
Men onderscheidt afferente en efferente zenuwbanen. Afferente banen brengen de prikkel van de periferie
naar het centrum (CZS). De efferente banen brengen de prikkel van het centrum (CZS) naar de periferie.
Ook is er een onderscheidt tussen autonome en somatische zenuwen. Somatische (motorische) zenuwen zijn
de skeletspieren die onderhevig zijn aan de wil en we dus kunnen controleren. Wanneer men spreekt over
autonome zenuwen hebben we te maken met klieren, gladde spieren, het hart. Deze kunnen we niet zelf
controleren.
HET SPIERSTELSEL
INLEIDING
In ons lichaam kunnen we 3 soorten spieren terugvinden:
Gladde spierencellen bevinden zich rond holle organen, blaas, bloedvaten en luchtwegen
Gestreepte spiercellen kunnen we opdelen in gestreepte hartspiercellen en gestreepte
skeletspiercellen
,Prof. dr. De Keulenaer 2020-2021
Ba1 FAR UA
Spieren bestaan uit bindweefsel, waartussen bloedvaten zitten. Een spier is opgebouwd uit bundels. Deze
bundels zijn op hun beurt opgebouwd uit spierfibrillen. Een spierfibril is opgebouwd uit verschillende
spiervezels of spiercellen. De spieren worden vastgehecht door de pezen aan de proximale en distale zijde.
, Prof. dr. De Keulenaer 2020-2021
Ba1 FAR UA
SARCOMEREN
Het sarcomeer of de contractiële eenheid; is de kleinste contractieve eenheid van een skeletspier die wordt
gebruikt voor het samentrekken van dwarsgestreepte
spieren.
Opbouw: dikke myosinefilamenten en dunne
actinefilamenten die elkaar overlappen. Deze noemen
we de contractiele eiwitten.
De myosinefilamenten zijn opgebouwd uit verschillende
myosinemoleculen die zijn samengeklit. Een
myosinefilament is dus heel lang en heeft een
bewegelijke kop, die verschillende posities kan innemen.
Een actinefilament bestaat uit 2 in elkaar gewikkelde
draden, bestaande uit bolletjes. Deze bolletjes zijn de
actinemoleculen zelf, ze vormen een dubbele helix door
tropomyosine. Op. Deze tropomyosinebundels zitten
troponines die uitsteken, tropomyosine zorgt voor hindering tussen de 2 filamenten. Bij spiercontractie
moeten deze verschuiven.
Buiten de filamenten is op bovenstaande afbeelding ook titine
te zien; dit is de grootste molecule die men kent in levende
wezens. Titine of connectine is een proteïne dat (vezelachtige)
microfilamenten vormt. Deze maken samen met de actine – en
myosinefilamenten deel uit van de sarcomeer, die ervoor zorgt
dat spieren kunnen samentrekken.
Titine is het grootste en zwaarste eiwit van ons lichaam en
overspant de sarcomeer, het zorgt voor de rekbaarheid van het
sarcomeer; door vering. Titine heeft verschillende vormen en
in verschillende levensstadia kan titine veranderen; soepel of
stijf.
Een sarcomeer bevindt zich tussen 2 Z-lijnen, deze bakenen de lengte van het sarcomeer af. De
sarcomeerlengte bepaald de efficiëntie van de spier. Wanneer een spier gaat contraheren bewegen de 2 Z-
lijnen naar elkaar toe, dit zorgt voor een verkorting van de sarcomeer.
Een myofibril is een eiwitketen dat bestaat uit de eiwitten actine en myosine. Vanwege het lange draadvormig
uitzicht worden deze ook wel actine-myosinefilamenten genoemd. Een myofibril bestaat dus uit dunne
actinefilamenten en dikke myosinefilamenten.
- Een I-band bestaat uit actine
- Een A-band bestaat uit myosine
Ba1 FAR UA
INLEIDING TOT DE FYSIOLOGIE EN FUNCTIONELE
ANATOMIE
Inhoudsopgave
HET ZENUWSTELSEL....................................................................................................................................... 1
HET SPIERSTELSEL.......................................................................................................................................... 2
INLEIDING.................................................................................................................................................................2
SARCOMEREN............................................................................................................................................................4
SARCOPLASMATISCH RETICULUM...................................................................................................................................5
PRINCIPE VAN SKELETSPIERVERKORTING..........................................................................................................................5
EXCITATIE VAN EEN SKELETSPIER...................................................................................................................................5
SPIERTWITCH.............................................................................................................................................................9
CONTRACTIES VOORSTELLEN IN EEN LENGTE-SPANNING DIAGRAM.....................................................................................12
FORCE-VELOCITY CURVE............................................................................................................................................15
REGELING VAN CONTRACTILITEIT IN EEN SKELETSPIER......................................................................................................16
HARTSPIER................................................................................................................................................... 21
STIMULATIE.............................................................................................................................................................21
ACTIEPOTENTIAAL.....................................................................................................................................................22
EXCITATIE-CONTRACTIE-RELAXATIE KOPPELING...............................................................................................................23
MECHANICA.............................................................................................................................................................23
REGELING VAN CONTRACTIE EFFICIËNTIE.......................................................................................................................24
RELATIE MET HET ZENUWSTELSEL................................................................................................................................26
DE GLADDE SPIERCEL................................................................................................................................... 28
FUNCTIONELE OPBOUW.............................................................................................................................................29
EXCITATIE CONTRACTIE KOPPELING..............................................................................................................................29
Excitatie...........................................................................................................................................................30
Excitatie-contractie-koppeling........................................................................................................................32
In-activatie.......................................................................................................................................................32
MECHANISME..........................................................................................................................................................34
VERGELIJKING SKELETSPIER VS. HARTSPIER..................................................................................................35
HET ZENUWSTELSEL
,Prof. dr. De Keulenaer 2020-2021
Ba1 FAR UA
Centraal zenuwstelsel
Hersenen + ruggenmerg
Perifeer zenuwstelsel
Uit hersenen (12) of uit rug merg
Afferente zenuwbanen
Efferente zenuwbanen
o Autonome zenuwen: klieren, gladde spiercellen, hart
o ORTHOSYMPATISCH + PARASYMPATISCH
o Somatische zenuwen: skeletspieren
Het zenuwstelsel is opgebouwd uit het centraal – en perifeer zenuw zenuwstelsel. Het centraal zenuwstelsel
bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg welke omgeven zijn door ruggenwervels. Het perifeer zenuwstelsel
bestaat uit zenuwen die vertrekken uit het ruggenmerg of de hersenen. (12 hersenzenuwen)
Men onderscheidt afferente en efferente zenuwbanen. Afferente banen brengen de prikkel van de periferie
naar het centrum (CZS). De efferente banen brengen de prikkel van het centrum (CZS) naar de periferie.
Ook is er een onderscheidt tussen autonome en somatische zenuwen. Somatische (motorische) zenuwen zijn
de skeletspieren die onderhevig zijn aan de wil en we dus kunnen controleren. Wanneer men spreekt over
autonome zenuwen hebben we te maken met klieren, gladde spieren, het hart. Deze kunnen we niet zelf
controleren.
HET SPIERSTELSEL
INLEIDING
In ons lichaam kunnen we 3 soorten spieren terugvinden:
Gladde spierencellen bevinden zich rond holle organen, blaas, bloedvaten en luchtwegen
Gestreepte spiercellen kunnen we opdelen in gestreepte hartspiercellen en gestreepte
skeletspiercellen
,Prof. dr. De Keulenaer 2020-2021
Ba1 FAR UA
Spieren bestaan uit bindweefsel, waartussen bloedvaten zitten. Een spier is opgebouwd uit bundels. Deze
bundels zijn op hun beurt opgebouwd uit spierfibrillen. Een spierfibril is opgebouwd uit verschillende
spiervezels of spiercellen. De spieren worden vastgehecht door de pezen aan de proximale en distale zijde.
, Prof. dr. De Keulenaer 2020-2021
Ba1 FAR UA
SARCOMEREN
Het sarcomeer of de contractiële eenheid; is de kleinste contractieve eenheid van een skeletspier die wordt
gebruikt voor het samentrekken van dwarsgestreepte
spieren.
Opbouw: dikke myosinefilamenten en dunne
actinefilamenten die elkaar overlappen. Deze noemen
we de contractiele eiwitten.
De myosinefilamenten zijn opgebouwd uit verschillende
myosinemoleculen die zijn samengeklit. Een
myosinefilament is dus heel lang en heeft een
bewegelijke kop, die verschillende posities kan innemen.
Een actinefilament bestaat uit 2 in elkaar gewikkelde
draden, bestaande uit bolletjes. Deze bolletjes zijn de
actinemoleculen zelf, ze vormen een dubbele helix door
tropomyosine. Op. Deze tropomyosinebundels zitten
troponines die uitsteken, tropomyosine zorgt voor hindering tussen de 2 filamenten. Bij spiercontractie
moeten deze verschuiven.
Buiten de filamenten is op bovenstaande afbeelding ook titine
te zien; dit is de grootste molecule die men kent in levende
wezens. Titine of connectine is een proteïne dat (vezelachtige)
microfilamenten vormt. Deze maken samen met de actine – en
myosinefilamenten deel uit van de sarcomeer, die ervoor zorgt
dat spieren kunnen samentrekken.
Titine is het grootste en zwaarste eiwit van ons lichaam en
overspant de sarcomeer, het zorgt voor de rekbaarheid van het
sarcomeer; door vering. Titine heeft verschillende vormen en
in verschillende levensstadia kan titine veranderen; soepel of
stijf.
Een sarcomeer bevindt zich tussen 2 Z-lijnen, deze bakenen de lengte van het sarcomeer af. De
sarcomeerlengte bepaald de efficiëntie van de spier. Wanneer een spier gaat contraheren bewegen de 2 Z-
lijnen naar elkaar toe, dit zorgt voor een verkorting van de sarcomeer.
Een myofibril is een eiwitketen dat bestaat uit de eiwitten actine en myosine. Vanwege het lange draadvormig
uitzicht worden deze ook wel actine-myosinefilamenten genoemd. Een myofibril bestaat dus uit dunne
actinefilamenten en dikke myosinefilamenten.
- Een I-band bestaat uit actine
- Een A-band bestaat uit myosine
