Ergotherapie bij personen met ontwikkelingsproblemen Pitteljon
1 Cerebrale parese (CP)
1.1 CP beelden
Elke persoon met CP is verschillend en heeft specifieke noden en individuele aanpak
• Spastisch CP beeld
• Dyskinetisch CP beeld
• Atactisch CP beeld
• Mengvormen
1.2 Indeling
1
, Ergotherapie bij personen met ontwikkelingsproblemen Pitteljon
1.3 Spastische CP → te weinig bewegen
1.3.1 Hersenletsel
• Letsel in piramidale systeem
• 70%-80% van de CP-populatie
1.3.2 Voornaamste oorzaken
• Tevroeg geboren in combinatie met ondergewicht zorgt voor groter risico op CP
o Beschadiging van de witte stof door een te lage bloedstroom naar de hersenen
o Hersenbloeding
o Acute zuurstofnood bij de geboorte
o Een combinatie
o Extreme prematuren die lang aan de zuurstof liggen → verhoogde kans op
spasticiteit
1.3.3 Types
• Spastische quadriparese/tetraparese: alle vier de ledematen zijn aangedaan, meestal ernstig
• Spastische diparese: vooral de benen zijn stijf en gespannen, armen minder
• Spastische rechter of linker hemiparese: één lichaamshelft is verzwakt en spastisch
1.3.4 Ervaren problemen en Bobath geïnspireerde aanpak
Probleem Aanpak
Vroegkinderlijke reflexen blijven de motoriek • Schrikreactie met verlies van houdingscontrole
beïnvloeden • Kan niet bewust onderdrukt worden
Steun- en evenwichtsreacties zijn verstoord • Bij afwezigheid reactie → rolstoel
Verstoorde proprioceptie: kinderen hebben te • Vermogen om: positie van eigen lichaam + lichaamsdelen waar te
weinig gevoel hoe ze in de ruimte worden nemen
ingedeeld
Afwijkende houding en beweging • Bewust wording van normale houding en beweging
• Grof-, fijn-, oog- en mond motorisch
Na een tijdje vast zitten in bepaalde houding • Af en toe van houding wisselen
• Voorbeeld: zit → stand
2
, Ergotherapie bij personen met ontwikkelingsproblemen Pitteljon
Ontstaan van spierverkortingen, • Preventie door middel van:
gewrichtsvormingen o Orthesetoepassing
o Zit in aangepaste stoel
o Stand in sta stoel
Bewegingsarmoede, krampachtige • Stimuleren van bewegingen in grote amplitudes
bewegingen, beperkte dissociatie
Geassocieerde reacties die pathologie • Activiteiten die geassocieerde reacties uitlokken zoveel mogelijk
versterken beperken
• Voorbeeld: W-zit (zitten tussen hielen) en kruipen
Activiteiten die erg afwijkend worden • Bijsturen door middel van controle bevorderende HM
uitgevoerd • Inschakelen van:
o Aangepaste stoel/zitschaal
o Aangepaste spel-, schrijf- en werkmateriaal
o Specifieke HM ifv ADL en leeropdrachten
o Toiletaanpassing
• Zoeken naar alternatief:
o Moeilijk schrijven → PC gebruik
o Moeilijk stappen → fietsen of rolstoelverplaatsing
o Beperkte handvaardigheden → aangepaste
taakopdrachten
Hemiparese: steunt altijd meest op goede kant • Zit + stand → stimuleren om goed op aangedane kant te steunen
Quadriparese: zwakke buikspieren → • Veilige zithouding op toilet → toiletaanpassing
constipatie • Voldoende tijd geven
Algemeen • Traag en mooi stappen
• Geen zware lasten tillen/dragen
• Psychologisch:
o Motorisch eerder wat passief van aard:
▪ Activeren maar intensiteit, moeilijkheidsgraad en tijdsduur aangepast
o Trager werktempo → meer tijd om taak af te werken
o Stress en emoties doen de spasticiteit toenemen → vermijden
o Vaak wat terughoudend → stimuleren voor ‘sociale interactie’
1.3.5 Medische behandeling
• Doel:
o Afzwakken spasticiteit
o Preventie van spierverkortingen en gewrichtsmisvorming
• Behandelingen:
o Orale medicatie
o Botox infiltratie in de spastische spieren
3
, Ergotherapie bij personen met ontwikkelingsproblemen Pitteljon
1.4 Dyskinetisch CP → te veel bewegen
1.4.1 Hersenletsel
• Letsel: extrapiramidale systeem
o 14-16% CP populatie
1.4.2 Voornaamste oorzaken
• Hyperbilirubinemie: geelzucht tgv bloedgroepproblemen
• Hypoxie-ischemie: zuurstofnood
• Hersenbloeding
• Herseninfectie
1.4.3 Types
• Chorea- athetose
• Secundaire dystonie
Veelal zijn beide gelijktijdig aanwezig met overwicht van dystonie
1.4.4 Ervaren problemen en bobath geïnspireerde aanpak
Probleem Aanpak
• Fixatiehypertonie /
• Wisselende spierspanning
• Steun- en evenwichtsreacties zijn
verstoord
• Armen meer getroffen dan benen
Tonusstabilisatie • Goede hoofdhouding → centrale as
• Goede zithouding → centrale as:
o Voorarmsteun tegen/op tafelblad
o Gestrekte armen → steun name op stoelzitvlak
o Niet actieve hand → steunname tegen glasdrager
• In stand → centrale as: gelijke steunname op beide benen
Onwillekeurige bewegingen: ↑ door emoties, • Oorzaak: schouder- en vingergewricht luxaties
tijdsdruk en stress • Latere leeftijd: pijnklachten in hals, rug, handen
• Afremmen door:
o Aansturen op goede hoofdhouding
o Steunname armen/benen
o Armen naast lichaam of gekruist voor romp tijdens
spreken/stappen
Erg afwijkende uitgevoerde activiteiten • Bijsturen dmv controle bevorderende hulpmiddelen
• Zoeken naar een alternatief
Soms gehoorverlies • Hoorapparaat of -implantaat
Verstoorde mondmotorische coördinatie: • Goede zit- en hoofdhouding voorzien
waardoor moeilijk kauwen en slikken
4
1 Cerebrale parese (CP)
1.1 CP beelden
Elke persoon met CP is verschillend en heeft specifieke noden en individuele aanpak
• Spastisch CP beeld
• Dyskinetisch CP beeld
• Atactisch CP beeld
• Mengvormen
1.2 Indeling
1
, Ergotherapie bij personen met ontwikkelingsproblemen Pitteljon
1.3 Spastische CP → te weinig bewegen
1.3.1 Hersenletsel
• Letsel in piramidale systeem
• 70%-80% van de CP-populatie
1.3.2 Voornaamste oorzaken
• Tevroeg geboren in combinatie met ondergewicht zorgt voor groter risico op CP
o Beschadiging van de witte stof door een te lage bloedstroom naar de hersenen
o Hersenbloeding
o Acute zuurstofnood bij de geboorte
o Een combinatie
o Extreme prematuren die lang aan de zuurstof liggen → verhoogde kans op
spasticiteit
1.3.3 Types
• Spastische quadriparese/tetraparese: alle vier de ledematen zijn aangedaan, meestal ernstig
• Spastische diparese: vooral de benen zijn stijf en gespannen, armen minder
• Spastische rechter of linker hemiparese: één lichaamshelft is verzwakt en spastisch
1.3.4 Ervaren problemen en Bobath geïnspireerde aanpak
Probleem Aanpak
Vroegkinderlijke reflexen blijven de motoriek • Schrikreactie met verlies van houdingscontrole
beïnvloeden • Kan niet bewust onderdrukt worden
Steun- en evenwichtsreacties zijn verstoord • Bij afwezigheid reactie → rolstoel
Verstoorde proprioceptie: kinderen hebben te • Vermogen om: positie van eigen lichaam + lichaamsdelen waar te
weinig gevoel hoe ze in de ruimte worden nemen
ingedeeld
Afwijkende houding en beweging • Bewust wording van normale houding en beweging
• Grof-, fijn-, oog- en mond motorisch
Na een tijdje vast zitten in bepaalde houding • Af en toe van houding wisselen
• Voorbeeld: zit → stand
2
, Ergotherapie bij personen met ontwikkelingsproblemen Pitteljon
Ontstaan van spierverkortingen, • Preventie door middel van:
gewrichtsvormingen o Orthesetoepassing
o Zit in aangepaste stoel
o Stand in sta stoel
Bewegingsarmoede, krampachtige • Stimuleren van bewegingen in grote amplitudes
bewegingen, beperkte dissociatie
Geassocieerde reacties die pathologie • Activiteiten die geassocieerde reacties uitlokken zoveel mogelijk
versterken beperken
• Voorbeeld: W-zit (zitten tussen hielen) en kruipen
Activiteiten die erg afwijkend worden • Bijsturen door middel van controle bevorderende HM
uitgevoerd • Inschakelen van:
o Aangepaste stoel/zitschaal
o Aangepaste spel-, schrijf- en werkmateriaal
o Specifieke HM ifv ADL en leeropdrachten
o Toiletaanpassing
• Zoeken naar alternatief:
o Moeilijk schrijven → PC gebruik
o Moeilijk stappen → fietsen of rolstoelverplaatsing
o Beperkte handvaardigheden → aangepaste
taakopdrachten
Hemiparese: steunt altijd meest op goede kant • Zit + stand → stimuleren om goed op aangedane kant te steunen
Quadriparese: zwakke buikspieren → • Veilige zithouding op toilet → toiletaanpassing
constipatie • Voldoende tijd geven
Algemeen • Traag en mooi stappen
• Geen zware lasten tillen/dragen
• Psychologisch:
o Motorisch eerder wat passief van aard:
▪ Activeren maar intensiteit, moeilijkheidsgraad en tijdsduur aangepast
o Trager werktempo → meer tijd om taak af te werken
o Stress en emoties doen de spasticiteit toenemen → vermijden
o Vaak wat terughoudend → stimuleren voor ‘sociale interactie’
1.3.5 Medische behandeling
• Doel:
o Afzwakken spasticiteit
o Preventie van spierverkortingen en gewrichtsmisvorming
• Behandelingen:
o Orale medicatie
o Botox infiltratie in de spastische spieren
3
, Ergotherapie bij personen met ontwikkelingsproblemen Pitteljon
1.4 Dyskinetisch CP → te veel bewegen
1.4.1 Hersenletsel
• Letsel: extrapiramidale systeem
o 14-16% CP populatie
1.4.2 Voornaamste oorzaken
• Hyperbilirubinemie: geelzucht tgv bloedgroepproblemen
• Hypoxie-ischemie: zuurstofnood
• Hersenbloeding
• Herseninfectie
1.4.3 Types
• Chorea- athetose
• Secundaire dystonie
Veelal zijn beide gelijktijdig aanwezig met overwicht van dystonie
1.4.4 Ervaren problemen en bobath geïnspireerde aanpak
Probleem Aanpak
• Fixatiehypertonie /
• Wisselende spierspanning
• Steun- en evenwichtsreacties zijn
verstoord
• Armen meer getroffen dan benen
Tonusstabilisatie • Goede hoofdhouding → centrale as
• Goede zithouding → centrale as:
o Voorarmsteun tegen/op tafelblad
o Gestrekte armen → steun name op stoelzitvlak
o Niet actieve hand → steunname tegen glasdrager
• In stand → centrale as: gelijke steunname op beide benen
Onwillekeurige bewegingen: ↑ door emoties, • Oorzaak: schouder- en vingergewricht luxaties
tijdsdruk en stress • Latere leeftijd: pijnklachten in hals, rug, handen
• Afremmen door:
o Aansturen op goede hoofdhouding
o Steunname armen/benen
o Armen naast lichaam of gekruist voor romp tijdens
spreken/stappen
Erg afwijkende uitgevoerde activiteiten • Bijsturen dmv controle bevorderende hulpmiddelen
• Zoeken naar een alternatief
Soms gehoorverlies • Hoorapparaat of -implantaat
Verstoorde mondmotorische coördinatie: • Goede zit- en hoofdhouding voorzien
waardoor moeilijk kauwen en slikken
4
