Politiek en wetenschap: les 1 (25/09/'25)
1. Wat is politiek?
2. Variaties in de politiek
3. Politieke wetenschappen: poiticologie,huh?
4. Instrumenten vd politieke wetenschappen
Wat is politiek?
= Alles wat te maken heeft met het sturen van een samenleving
1. Polis (=stad) = samenleving
Brede definitie: geldt voor elke vorm van samen-leven of gemeenschap
--> Regels die de samenleving van een gemeenschap reguleren: bv staat België,
internationale gemeenschap, studentenvereniging, familie afspraken, …
2. Waarom nood aan sturing?
Mens als zoon politikón (Aristoteles)
Maar… mogelijkheid tot conflict want…
--> Diversiteit (in noden, voorkeuren, visies)
--> Schaarste (mbt te herverdelen middelen, tijd, energie)
Variaties in politiek
a. Variatie op het niveau van de samenleving
Territoriaal: staten, regio's, gemeenten, internationaal, …
Niet territoriale: verenigingen; Rooms-Katholieke kerk, academia,
studentengroepen, activisten, …
Sterke variatie: Verschillende impact op dagelijks leven. Vrijwilligheid van
lidmaatschap: mogelijkheid tot opt-out?
--> gaat niet altijd: belastingen kan je niet zomaar niet betalen (= sanctie).
b. Variatie op het niveau van inhoud en reikwijdte ("wat wordt er geregeld?")
De verschuivende grenzen van de politiek
o Bv, de staat: van minimale diensten (justitie, politie & defensie,
financiën) naar uitgebreide verzorgingsstaat
T.H. Marshall: hedendaagse burgerschap heeft burgerlijke,
politieke, sociaal-economische dimensie.
--> want: men kan geen volwaardige burger zijn als men geen toegang heeft tot
onderwijs of een dergelijke huisvesting.
, Toenemende reikwijdte van de politiek
o Kinderrechten en -bescherming
o 1960s feminisme: "het persoonlijke is politiek"
o Sociale media en het recht op "ontkoppelen"
o Terrorisme en privacy
o Eenzaamheid
o …
c. Vormen en regimes: welke principes liggen ten grondslag aan het
functioneren van een politiek systeem
Democratisch (burgers hebben inspraak) of autoritair (én leider of
kleine groep beslist)
Unitair (macht ligt bij centrale overheid - bv. Frankrijk) of federaal (macht
verdeeld tussen nationale en deelstaatregeringen - bv. België, Duitsland)
Meerderheid (besluiten genomen als helft +1 het eens is) of consensus
(probeert breed draagvlak te vinden, ook minderheden krijgen stem)
(variatie in procedures)
Unicameraal (één parlementaire kamer - bv. Finland) of bicameraal
(twee kamers - bv. Nederland: Tweede en Eerste Kamer) (variatie in
instellingen)
Verdere regels van het spel (kieskringen en hun grootte, rol van het
staatshoofd)
…
--> Politiek is ook de "terugslag" van het volk; bijvoorbeeld:
Straatnamen veranderen
BLM
Boycot Israel
Of zelfs Black Panter: volledige cast met zwarte mensen
!Politiek is meer dan enkel een instelling!
Rechtswetenschap:
Burgerlijk recht ("Civiel recht" of "privaatrecht"): het geheel van regels
voor de onderlinge verhouding tussen burgers
, o Personen- en familierecht (huwelijk, echtscheiding, adoptie,..),
goederenrecht (waaronder erfrecht) en verbintenissenrecht (zoals
arbeidsovereenkomsten, koop- en huurovereenkomsten)
Politiek recht ("staatssrecht"): beslissingsprocessen die het individu
overstijgen; relaties tussen burger en overheid, functioneren van de
overheid (als collectiviteit)
o Politieke rechten (artikel 145 Belgische grondwet): stemrecht, recht
om een openbare ambt te bekleden, …
Wat betekent het om iets "politiek" te maken?:
Politisering = een thema onderwerp van politieke sturing (en dus, collectieve
besluitvorming) maken. (iets wordt een politiek onderwerp gemaakt)
--> bv: eenzaamheid (als mentaal-emotionele toestand van een individu) kan
worden gelinkt aan collectieve processen waaronder:
Individualisering vd maatschappij
Toename eenoudergezinnen
…
Impliceert vaak het herdefiniëren van de grens tussen "privaat" en
"publiek"
o Privaat = de domeinen waarin het individu autonoom kan handelen
en oordelen; waar geen collectieve inmenging of sturing nodig of
gewenst is
o Publiek: de domeinen van sociaal leven waar mensen elkaar
ontmoeten (scholen, werkvloer, sportclub,…), en waar ter wille van
de organisatie van dat samen-leven, collectieve beslissingen
moeten worden gemaakt.
Hiertoe moet het collectieve karakter van problemen worden aangetoond
o Persoonlijke ervaringen worden gelinkt aan bredere structurele
uitdagingen of obstakels die meerdere leden van de gemeenschap
raken.
Depolitisering = het "politieke karakter" wegnemen van iets
--> bv: kritiek op de seksisme (22 mei 2014)
Probleem-diagnose: Het in twijfel trekken van het structurele karakter van
seksisme
, Oplossing-prognose: Voorstellen dat dit beter wordt opgelost door
individuen onderling
Politiek is meer dan enkel een instelling:
Brede definitie van politiek
Sturing is een collectieve praktijk die voortdurend plaatsvind & een
veelheid aan (niet statelijke) actoren betrekt.
Politicologie, huh?
Vertellen over de samenleving… maar niet zoals anderen
Gebonden aan wetenschappelijke regels:
a. Intellectuele distantie
Gevaar van bias (vooringenomenheid)
o Wetenschappers zijn niet perfect neutraal; sociale wetenschappers
staan in de wereld die ze besturen
o Vraagstelling en interpretatie van data worden gedreven door
normen, waarden, heersende opvattingen, …
Omgaan met bias
o Omarmen van twijfel, rapporteren over ambigue bevindingen
o Reflectiviteit - in vraag stellen van je relatie tot het studieobject
Gebonden aan wetenschappelijke regels:
a. Data systematisch verzamelen & analyseren
Het geregeld/geordend zoeken naar (on)regelmatigheden
Patronen en vergelijkingen: oordelen over een specifiek geval van een
algemeen verschijnsel
b. Bewuste keuze van technieken
Kwalitatief - kwantitatief
Onderzoeksvraag bepaalt relevantie
c. Openheid en transparantie
Onderzoeksethiek
Rapportage, peer review, open acces, …
1. Wat is politiek?
2. Variaties in de politiek
3. Politieke wetenschappen: poiticologie,huh?
4. Instrumenten vd politieke wetenschappen
Wat is politiek?
= Alles wat te maken heeft met het sturen van een samenleving
1. Polis (=stad) = samenleving
Brede definitie: geldt voor elke vorm van samen-leven of gemeenschap
--> Regels die de samenleving van een gemeenschap reguleren: bv staat België,
internationale gemeenschap, studentenvereniging, familie afspraken, …
2. Waarom nood aan sturing?
Mens als zoon politikón (Aristoteles)
Maar… mogelijkheid tot conflict want…
--> Diversiteit (in noden, voorkeuren, visies)
--> Schaarste (mbt te herverdelen middelen, tijd, energie)
Variaties in politiek
a. Variatie op het niveau van de samenleving
Territoriaal: staten, regio's, gemeenten, internationaal, …
Niet territoriale: verenigingen; Rooms-Katholieke kerk, academia,
studentengroepen, activisten, …
Sterke variatie: Verschillende impact op dagelijks leven. Vrijwilligheid van
lidmaatschap: mogelijkheid tot opt-out?
--> gaat niet altijd: belastingen kan je niet zomaar niet betalen (= sanctie).
b. Variatie op het niveau van inhoud en reikwijdte ("wat wordt er geregeld?")
De verschuivende grenzen van de politiek
o Bv, de staat: van minimale diensten (justitie, politie & defensie,
financiën) naar uitgebreide verzorgingsstaat
T.H. Marshall: hedendaagse burgerschap heeft burgerlijke,
politieke, sociaal-economische dimensie.
--> want: men kan geen volwaardige burger zijn als men geen toegang heeft tot
onderwijs of een dergelijke huisvesting.
, Toenemende reikwijdte van de politiek
o Kinderrechten en -bescherming
o 1960s feminisme: "het persoonlijke is politiek"
o Sociale media en het recht op "ontkoppelen"
o Terrorisme en privacy
o Eenzaamheid
o …
c. Vormen en regimes: welke principes liggen ten grondslag aan het
functioneren van een politiek systeem
Democratisch (burgers hebben inspraak) of autoritair (én leider of
kleine groep beslist)
Unitair (macht ligt bij centrale overheid - bv. Frankrijk) of federaal (macht
verdeeld tussen nationale en deelstaatregeringen - bv. België, Duitsland)
Meerderheid (besluiten genomen als helft +1 het eens is) of consensus
(probeert breed draagvlak te vinden, ook minderheden krijgen stem)
(variatie in procedures)
Unicameraal (één parlementaire kamer - bv. Finland) of bicameraal
(twee kamers - bv. Nederland: Tweede en Eerste Kamer) (variatie in
instellingen)
Verdere regels van het spel (kieskringen en hun grootte, rol van het
staatshoofd)
…
--> Politiek is ook de "terugslag" van het volk; bijvoorbeeld:
Straatnamen veranderen
BLM
Boycot Israel
Of zelfs Black Panter: volledige cast met zwarte mensen
!Politiek is meer dan enkel een instelling!
Rechtswetenschap:
Burgerlijk recht ("Civiel recht" of "privaatrecht"): het geheel van regels
voor de onderlinge verhouding tussen burgers
, o Personen- en familierecht (huwelijk, echtscheiding, adoptie,..),
goederenrecht (waaronder erfrecht) en verbintenissenrecht (zoals
arbeidsovereenkomsten, koop- en huurovereenkomsten)
Politiek recht ("staatssrecht"): beslissingsprocessen die het individu
overstijgen; relaties tussen burger en overheid, functioneren van de
overheid (als collectiviteit)
o Politieke rechten (artikel 145 Belgische grondwet): stemrecht, recht
om een openbare ambt te bekleden, …
Wat betekent het om iets "politiek" te maken?:
Politisering = een thema onderwerp van politieke sturing (en dus, collectieve
besluitvorming) maken. (iets wordt een politiek onderwerp gemaakt)
--> bv: eenzaamheid (als mentaal-emotionele toestand van een individu) kan
worden gelinkt aan collectieve processen waaronder:
Individualisering vd maatschappij
Toename eenoudergezinnen
…
Impliceert vaak het herdefiniëren van de grens tussen "privaat" en
"publiek"
o Privaat = de domeinen waarin het individu autonoom kan handelen
en oordelen; waar geen collectieve inmenging of sturing nodig of
gewenst is
o Publiek: de domeinen van sociaal leven waar mensen elkaar
ontmoeten (scholen, werkvloer, sportclub,…), en waar ter wille van
de organisatie van dat samen-leven, collectieve beslissingen
moeten worden gemaakt.
Hiertoe moet het collectieve karakter van problemen worden aangetoond
o Persoonlijke ervaringen worden gelinkt aan bredere structurele
uitdagingen of obstakels die meerdere leden van de gemeenschap
raken.
Depolitisering = het "politieke karakter" wegnemen van iets
--> bv: kritiek op de seksisme (22 mei 2014)
Probleem-diagnose: Het in twijfel trekken van het structurele karakter van
seksisme
, Oplossing-prognose: Voorstellen dat dit beter wordt opgelost door
individuen onderling
Politiek is meer dan enkel een instelling:
Brede definitie van politiek
Sturing is een collectieve praktijk die voortdurend plaatsvind & een
veelheid aan (niet statelijke) actoren betrekt.
Politicologie, huh?
Vertellen over de samenleving… maar niet zoals anderen
Gebonden aan wetenschappelijke regels:
a. Intellectuele distantie
Gevaar van bias (vooringenomenheid)
o Wetenschappers zijn niet perfect neutraal; sociale wetenschappers
staan in de wereld die ze besturen
o Vraagstelling en interpretatie van data worden gedreven door
normen, waarden, heersende opvattingen, …
Omgaan met bias
o Omarmen van twijfel, rapporteren over ambigue bevindingen
o Reflectiviteit - in vraag stellen van je relatie tot het studieobject
Gebonden aan wetenschappelijke regels:
a. Data systematisch verzamelen & analyseren
Het geregeld/geordend zoeken naar (on)regelmatigheden
Patronen en vergelijkingen: oordelen over een specifiek geval van een
algemeen verschijnsel
b. Bewuste keuze van technieken
Kwalitatief - kwantitatief
Onderzoeksvraag bepaalt relevantie
c. Openheid en transparantie
Onderzoeksethiek
Rapportage, peer review, open acces, …
