Wetgeving gezondheidszorg
Algemene toelichting : cursus samengevat
Inleiding : wat is recht?
Wezenskenmerken van het recht
- “Het recht is een geheel van regels gericht op de ordening van het menselijk
samenleven…
o Normen: moeten (geboden), mogen (rechtsgeldig handelen), niet mogen
(verboden)
Geboden: je moet iets op een bep manier doen
Verboden: wat je niet mag doen
Mogen: vb. als je een testament maakt moet dat volgens bepaalde
normen anders is deze niet geldig. Vb bij een opnameverklaring in
het zkh moet dat ook volgens bep normen.
o Basisstructuur norm: hypothese + rechtsgevolg (bijv. diefstal art. 461 Sw)
Hypothese is diefstal en rechtsgevolg is straf in de gevangenis
- dat bindende kracht heeft ten aanzien van de rechtssubjecten…
o Rechtssubjecten: zijn degene die onderworpen zijn aan het recht =
juridische “personen” zijn handelingsbekwame mensen
1. Natuurlijke personen (mens)
2. Rechtspersonen (alleen op papier)
a. Private personen:
i. VZW (geen winstoogmerk)
ii. Vennootschap (wel winst maken)
iii. (mutualiteiten zijn geen van die 2)
b. Publieke personen
o Binding: verband “rechtsbewustzijn”, legitimiteit normsteller (Theorieën
staatsmacht), publiciteit norm (“Nemo censetur ignorare legem”)
Overtuiging dat we hebben om de regels na te volgen, dat je dat
moet doen
1
, Overtuiging of we zelf denken op de noodzakelijkheid
Vb. met de auto stoppen aan het rood licht zelfs al is er niemand, dit
is de binding in de wetgeving.
Die binding heeft ook te maken met legitimiteit: als de wet morgen
verandert gaan we het meteen aanvaarden en naleven, zelfs als we
er niet 100% mee akkoord zijn. Naarmate we het legitiem vinden,
hoe hoger de vinding ook.
Publiciteit is het openbaar maken van de wet, publicatie in het
Staatsblad zorgt dat er binding is. Als het niet publiek is, kan je het
ook niet naleven. Zonder publiciteit zou er geen binding zijn.
- en waarvan de naleving wordt gehandhaafd”
o Naleving: rechtsgevolgen handeling in rechte afdwingbaar
Als je testament hebt opgemaakt en je sterft dan krijgen de
erfgenamen de goederen, omdat je de regels hebt nageleefd.
o Niet-naleving: als het niet volgens de regels van het testament is, dan is
het niet geldig.
Recht & realiteit
- Onderscheid “le donné” (maatschappelijke orde) & “le construit” (juridische
orde)
Le donné: zoals het is met al zijn diversiteit (verschillende geslacht,
lengtes...)
Le construit: is abstractie van de realiteit, wat je construeert in de
wetgeving (bv nationaliteit = band tussen u en staat waar je geboren bent,
je kan dit fysiek niet vastnemen maar het is een concept die ervoor zorgt
dat je toegang hebt tot x zaken enz.)
“Wetenschap vertelt je wat is, maar niet wat te doen” <-> Recht vertelt
wat te doen, maar niet hoe het er feitelijk aan toe gaat…
Recht legt normatieve matrix
Abstracte realiteit construeren vs strikt wetenschappelijke
benadering
Moderne rechtsregels: standaardisatie en abstrahering (“de arts”, “de
patiënt”, “de meer- of minderjarige”,…), toepassing veronderstelt
“vertaalslag” van juridische categorieën naar concrete feitelijke situatie en
vice versa (“kwalificatie”)
Je spreekt meer-minderjarige en je koppelt aan hen wat zij mogen
doen en niet mogen doen.
Je spreekt dus over abstracte categorieën (patiënt, arts) alsof die
bestaan.
Kwalificatie: het gaat over wanneer je weet wat je moet doen, als je
de recht/wet kent.
Feitelijke situaties/dynamieken corresponderen niet altijd met
juridische voorschriften
- Interferentie tussen de feitelijke en de juridische ordening
“Ubi societas, ibi jus”: maatschappelijke oorsprong recht, waar er
samenleving is, ga je recht vinden. Recht is het resultaat van de
samenleving.
Recht als middel ter consolidatie van bestaande machtsverhoudingen
Recht als instrument ter sturing van maatschappelijke evolutie
2
, Vb rookverbod heeft ervoor gezorgd dat minder mensen roken in de
samenleving, minder in de mode bij de nieuwe generatie.
Recht & andere morele systemen
- Gelijkenis met godsdienstige en seculiere ethiek
Ordenend karakter voorschriften
Inhoud: respect menselijk leven, eigendom, bescherming kwetsbare
personen..
Verband “binding” en “handhaving”
Manieren om samenleving tussen mensen te gaan ordenen
Recht lijkt op moreel, seculier systeem
Iemand die oprecht gelovig is: voelt zich ook gebonden door die
principes en die gaat die niet overschrijden. Dus die binding komt
ook voor bij religies.
- Eigenheid van het recht ligt in zijn formele aspecten (verschil zit in het
formalisme)
Geschreven regels
Heilige boeken zijn ook geschreven regels maar het gaat over regels
die hun waarden ontleden dat de staat tussenkomt in de productie
van de regels = staatconcept.
Geschreven regels zijn een product van tussenkomst van de staat.
Product van tussenkomst (één of meer organen) van de Staat
Staat als auteur van de norm (verdragen, wetten, besluiten,…)
Staat als bekrachtiger van de norm (individuele en collectieve
overeenkomsten)
Vb bij overeenkomst van een verkoop, rechtskracht
verlenen, te kaderen binnen de wetgeving en toe te zien op
de naleving ervan.
Of staat kan bekrachtiger zijn van de norm: als je een
overeenkomst sluit met de prijs van het verkoop en aankoop:
dan is de koop gesloten. Die 2 personen maken hun eigen
regel dus. Ene verkoopt, andere koopt. Maar toch is het een
juridische regel (in burgerlijke recht staat dat als er een
overeenkomst is, dat de koop gesloten is). De staat is dus
niet de auteur hier, maar de staat is de bekrachtiger in de
achtergrond.
Staat als handhavende macht (rechterlijke macht, uitvoering
rechterlijke uitspraken, monopolie gewapende macht, …)
Tussenkomt als de regels niet gerespecteerd worden, gaat
ervoor zorgen dat de overeenkomst wordt nageleefd.
Je hebt ook collectieve overeenkomsten: bv
tariefeovereenkomsten tussen zkfondsen en artsen. Zij
bepalen hun tarieven. Maar de staat is dus toch in de
achtergrond: de staat laat toe dat zij hun eigen tarief kunnen
bepalen tussen hen.
Historische verwevenheid tussen recht & gezondheidszorg
- Normering zorgrelatie: Codex Hammoerabi (1750 vóór G.J., Babylon), nu in Louvre
Fragmentaire normering: selectie specifieke hypothesen
Verband met strafrecht en burgerlijk recht: lijfstraffen of “vergelding” bij
schade
3
, Verband met sociaal recht: vaststelling tarieven zorgverlening
Toen waren er al regels over gzhzorg, afhankelijk van of het een
arts is, vrije slaaf of slaaf wordt hij anders vergoed. Als de ‘operatie’
lukt wordt je vergoed met shekels anders gestraft door handen eraf
te snijden.
- Overheidsinterventie in de ruimere organisatie van het zorgaanbod
Hypocrates (400 vóór G.J., Griekenland): pleidooi voor opleiding en
reglementering beroepsuitoefening artsen. Overheidsdiensten reguleren
ons zorgberoep.
Thomas More (1515 G.J., Engeland): pleidooi inrichting publieke
ziekenhuizen
Filosoof uit de Renaissance
In zijn werk Utopia beschrijft hij een ideaal beeld over de
samenleving, waarbij hij pleit voor ziekenhuizen met liefdadigheid,
adequate verpleging, en verzachte dood (euthanasie van nu).
- Overheidsinterventie ter garantie financiële toegankelijkheid gezondheidszorg
Openbare bijstand begin 19e eeuw
Ontwikkeling nationale sociale verzekeringen midden 19 e – midden 20e
eeuw
Wettelijke omkadering ziektekosten- en invaliditeitsverzekering
maatschappijen onderlinge bijstand (1894)
Inrichting arbeidsongevallen- en beroepsziekteverzekering (1903):
reactie op gezondheidsschade industrialisering economische
productie (machines)
- Juridische consolidatie statelijke verantwoordelijkheid gezondheidszorg:
internationale en grondwettelijke erkenning “recht op gezondheid(szorg)”
Preambule Statuut Wereldgezondheidsorganisatie (1946): In WHO staat dat
gezondheid een fundamenteel recht is voor elk mens zonder enige
onderscheid.
Universele Verklaring Rechten van de Mens (1948): art. 25: recht op
sociale zekerheid, iedereen heeft recht op voldoende middelen om
medische zorg te kunnen verschaffen en beschermen tegen invaliditeit etc.
Internationale Verdragen (1952…)
Belgische Grondwet (1994): art. 23
Thema 1: overheid & gezondheidszorg
-
4
Algemene toelichting : cursus samengevat
Inleiding : wat is recht?
Wezenskenmerken van het recht
- “Het recht is een geheel van regels gericht op de ordening van het menselijk
samenleven…
o Normen: moeten (geboden), mogen (rechtsgeldig handelen), niet mogen
(verboden)
Geboden: je moet iets op een bep manier doen
Verboden: wat je niet mag doen
Mogen: vb. als je een testament maakt moet dat volgens bepaalde
normen anders is deze niet geldig. Vb bij een opnameverklaring in
het zkh moet dat ook volgens bep normen.
o Basisstructuur norm: hypothese + rechtsgevolg (bijv. diefstal art. 461 Sw)
Hypothese is diefstal en rechtsgevolg is straf in de gevangenis
- dat bindende kracht heeft ten aanzien van de rechtssubjecten…
o Rechtssubjecten: zijn degene die onderworpen zijn aan het recht =
juridische “personen” zijn handelingsbekwame mensen
1. Natuurlijke personen (mens)
2. Rechtspersonen (alleen op papier)
a. Private personen:
i. VZW (geen winstoogmerk)
ii. Vennootschap (wel winst maken)
iii. (mutualiteiten zijn geen van die 2)
b. Publieke personen
o Binding: verband “rechtsbewustzijn”, legitimiteit normsteller (Theorieën
staatsmacht), publiciteit norm (“Nemo censetur ignorare legem”)
Overtuiging dat we hebben om de regels na te volgen, dat je dat
moet doen
1
, Overtuiging of we zelf denken op de noodzakelijkheid
Vb. met de auto stoppen aan het rood licht zelfs al is er niemand, dit
is de binding in de wetgeving.
Die binding heeft ook te maken met legitimiteit: als de wet morgen
verandert gaan we het meteen aanvaarden en naleven, zelfs als we
er niet 100% mee akkoord zijn. Naarmate we het legitiem vinden,
hoe hoger de vinding ook.
Publiciteit is het openbaar maken van de wet, publicatie in het
Staatsblad zorgt dat er binding is. Als het niet publiek is, kan je het
ook niet naleven. Zonder publiciteit zou er geen binding zijn.
- en waarvan de naleving wordt gehandhaafd”
o Naleving: rechtsgevolgen handeling in rechte afdwingbaar
Als je testament hebt opgemaakt en je sterft dan krijgen de
erfgenamen de goederen, omdat je de regels hebt nageleefd.
o Niet-naleving: als het niet volgens de regels van het testament is, dan is
het niet geldig.
Recht & realiteit
- Onderscheid “le donné” (maatschappelijke orde) & “le construit” (juridische
orde)
Le donné: zoals het is met al zijn diversiteit (verschillende geslacht,
lengtes...)
Le construit: is abstractie van de realiteit, wat je construeert in de
wetgeving (bv nationaliteit = band tussen u en staat waar je geboren bent,
je kan dit fysiek niet vastnemen maar het is een concept die ervoor zorgt
dat je toegang hebt tot x zaken enz.)
“Wetenschap vertelt je wat is, maar niet wat te doen” <-> Recht vertelt
wat te doen, maar niet hoe het er feitelijk aan toe gaat…
Recht legt normatieve matrix
Abstracte realiteit construeren vs strikt wetenschappelijke
benadering
Moderne rechtsregels: standaardisatie en abstrahering (“de arts”, “de
patiënt”, “de meer- of minderjarige”,…), toepassing veronderstelt
“vertaalslag” van juridische categorieën naar concrete feitelijke situatie en
vice versa (“kwalificatie”)
Je spreekt meer-minderjarige en je koppelt aan hen wat zij mogen
doen en niet mogen doen.
Je spreekt dus over abstracte categorieën (patiënt, arts) alsof die
bestaan.
Kwalificatie: het gaat over wanneer je weet wat je moet doen, als je
de recht/wet kent.
Feitelijke situaties/dynamieken corresponderen niet altijd met
juridische voorschriften
- Interferentie tussen de feitelijke en de juridische ordening
“Ubi societas, ibi jus”: maatschappelijke oorsprong recht, waar er
samenleving is, ga je recht vinden. Recht is het resultaat van de
samenleving.
Recht als middel ter consolidatie van bestaande machtsverhoudingen
Recht als instrument ter sturing van maatschappelijke evolutie
2
, Vb rookverbod heeft ervoor gezorgd dat minder mensen roken in de
samenleving, minder in de mode bij de nieuwe generatie.
Recht & andere morele systemen
- Gelijkenis met godsdienstige en seculiere ethiek
Ordenend karakter voorschriften
Inhoud: respect menselijk leven, eigendom, bescherming kwetsbare
personen..
Verband “binding” en “handhaving”
Manieren om samenleving tussen mensen te gaan ordenen
Recht lijkt op moreel, seculier systeem
Iemand die oprecht gelovig is: voelt zich ook gebonden door die
principes en die gaat die niet overschrijden. Dus die binding komt
ook voor bij religies.
- Eigenheid van het recht ligt in zijn formele aspecten (verschil zit in het
formalisme)
Geschreven regels
Heilige boeken zijn ook geschreven regels maar het gaat over regels
die hun waarden ontleden dat de staat tussenkomt in de productie
van de regels = staatconcept.
Geschreven regels zijn een product van tussenkomst van de staat.
Product van tussenkomst (één of meer organen) van de Staat
Staat als auteur van de norm (verdragen, wetten, besluiten,…)
Staat als bekrachtiger van de norm (individuele en collectieve
overeenkomsten)
Vb bij overeenkomst van een verkoop, rechtskracht
verlenen, te kaderen binnen de wetgeving en toe te zien op
de naleving ervan.
Of staat kan bekrachtiger zijn van de norm: als je een
overeenkomst sluit met de prijs van het verkoop en aankoop:
dan is de koop gesloten. Die 2 personen maken hun eigen
regel dus. Ene verkoopt, andere koopt. Maar toch is het een
juridische regel (in burgerlijke recht staat dat als er een
overeenkomst is, dat de koop gesloten is). De staat is dus
niet de auteur hier, maar de staat is de bekrachtiger in de
achtergrond.
Staat als handhavende macht (rechterlijke macht, uitvoering
rechterlijke uitspraken, monopolie gewapende macht, …)
Tussenkomt als de regels niet gerespecteerd worden, gaat
ervoor zorgen dat de overeenkomst wordt nageleefd.
Je hebt ook collectieve overeenkomsten: bv
tariefeovereenkomsten tussen zkfondsen en artsen. Zij
bepalen hun tarieven. Maar de staat is dus toch in de
achtergrond: de staat laat toe dat zij hun eigen tarief kunnen
bepalen tussen hen.
Historische verwevenheid tussen recht & gezondheidszorg
- Normering zorgrelatie: Codex Hammoerabi (1750 vóór G.J., Babylon), nu in Louvre
Fragmentaire normering: selectie specifieke hypothesen
Verband met strafrecht en burgerlijk recht: lijfstraffen of “vergelding” bij
schade
3
, Verband met sociaal recht: vaststelling tarieven zorgverlening
Toen waren er al regels over gzhzorg, afhankelijk van of het een
arts is, vrije slaaf of slaaf wordt hij anders vergoed. Als de ‘operatie’
lukt wordt je vergoed met shekels anders gestraft door handen eraf
te snijden.
- Overheidsinterventie in de ruimere organisatie van het zorgaanbod
Hypocrates (400 vóór G.J., Griekenland): pleidooi voor opleiding en
reglementering beroepsuitoefening artsen. Overheidsdiensten reguleren
ons zorgberoep.
Thomas More (1515 G.J., Engeland): pleidooi inrichting publieke
ziekenhuizen
Filosoof uit de Renaissance
In zijn werk Utopia beschrijft hij een ideaal beeld over de
samenleving, waarbij hij pleit voor ziekenhuizen met liefdadigheid,
adequate verpleging, en verzachte dood (euthanasie van nu).
- Overheidsinterventie ter garantie financiële toegankelijkheid gezondheidszorg
Openbare bijstand begin 19e eeuw
Ontwikkeling nationale sociale verzekeringen midden 19 e – midden 20e
eeuw
Wettelijke omkadering ziektekosten- en invaliditeitsverzekering
maatschappijen onderlinge bijstand (1894)
Inrichting arbeidsongevallen- en beroepsziekteverzekering (1903):
reactie op gezondheidsschade industrialisering economische
productie (machines)
- Juridische consolidatie statelijke verantwoordelijkheid gezondheidszorg:
internationale en grondwettelijke erkenning “recht op gezondheid(szorg)”
Preambule Statuut Wereldgezondheidsorganisatie (1946): In WHO staat dat
gezondheid een fundamenteel recht is voor elk mens zonder enige
onderscheid.
Universele Verklaring Rechten van de Mens (1948): art. 25: recht op
sociale zekerheid, iedereen heeft recht op voldoende middelen om
medische zorg te kunnen verschaffen en beschermen tegen invaliditeit etc.
Internationale Verdragen (1952…)
Belgische Grondwet (1994): art. 23
Thema 1: overheid & gezondheidszorg
-
4
