Samenvatting Kwalitatief onderzoek | Gezondheidswetenschappen | VUB | 2024/25

Kwalitatief onderzoek
1. Kenmerken en fundamenten van het kwalitatief onderzoek

Wat is kwalitatief onderzoek?
 Overkoepelende term voor verschillende filosofische benaderingen en technieken
 Maar meer dan enkel ‘methode’
 Onderzoek vanuit perspectief van participant
 Hun visie, interpretatie, ervaringen…
 Q-onderzoek is een vorm van onderzoek die zich richt op de manier waarop
mensen hun ervaringen en de wereld waarin ze leven begrijpen. Er bestaan
verschillende benaderingen, maar veel hiervan hebben hetzelfde doel: het
begrijpen, beschrijven en interpreteren van fenomenen zoals deze worden
waargenomen door individuen, groepen en culturen. Onderzoekers gebruiken Q-
benaderingen om gedrag, gevoelens en ervaringen van mensen te verkennen en
te achterhalen wat de kern van hun leven vormt.
 Bijvoorbeeld:
-Etnografen richten zich op cultuur en gebruiken.
-Grondslagentheoretici onderzoeken sociale processen en interactie.
-Fenomenologen bestuderen en verhelderen een fenomeen en beschrijven de
‘leefwereld’.
-Q-benaderingen zijn nuttig bij het onderzoeken van verandering of conflict.

Centraal staat begrijpen
 Hoe participanten de werkelijkheid zien vanuit hun perspectief
 Belang?
-campagnes: niet enkel correcte info maar ook vertrekken van perspectief van
doelgroep
-Interventies en programma’s

Emic = insiders perspectief versus
Etic = buitenstaanders

WANNEER KWALITATIEF ONDERZOEK? POSITIE TOV KWANTITATIEF?
 Diepgaand inzicht nodig
 Complexe onderwerpen (factoren?)
 Perspectief van betrokkenen belangrijk
 Verklaren van opvattingen & gedrag
 Sensitieve onderwerpen
 Typisch = hoe en waarom vragen

Kwalitatief en kwantitatief onderzoek




1

,MIXED METHODS?
 Combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden
 Om een meer volledig beeld te verwerven van een onderzoeksonderwerp
 Verschillende aspecten zijn belangrijk:
-Verhouding/volgorde van de onderzoekscomponenten tegenover elkaar
-Mate van integratie van de data
Wanneer gebruiken?
 Wanneer het te bestuderen fenomeen complex is, meerdere facetten heeft en
 dimensies omvat die zowel kwalitatief als kwantitatief van aard zijn.
 Wanneer de onderzoeksvragen zowel een kwantitatieve als kwalitatieve aanpak
behoeven, op zo’n manier dat de resultaten van de ene component van belang
zijn voor de andere component.
 Bv. Bij het ontwikkelen van interventies volgens het MRC model

MRC guidelines




MIXED METHOD DESIGNS
 Hoe verhouden de onderzoekscomponenten zich tegenover elkaar?
 Convergent
-Naast elkaar
 Sequentieel
-Na elkaar (eerst de ene component en dan de andere)

NIVEAU VAN DATA-INTEGRATIE
 samengevoegd (merged)
-De verzamelde gegevens worden als één geheel beschouwd bij de analyse
 verankerd (embedded)
-Eén van de twee types verzamelde gegevens kan worden ingevoegd bij de
andere
 verbonden (connected)
-De verzamelde gegevens worden aan elkaar gelinkt

HET CONVERGENTIEMODEL
Bij het convergentiemodel worden de kwalitatieve en de kwantitatieve component
gelijktijdig en naast elkaar uitgevoerd.




Bijvoorbeeld een enquête en interviews worden gebruikt om verschillende soorten
informatie te verzamelen over het voorkomen en de oorzaken van burnout bij
verpleegkundigen. De twee types van gegevens kunnen worden geïntegreerd om tot een
vollediger beeld te komen. In dit verband spreekt men ook over triangulatie, d.w.z.
gebruik maken van meerdere observatoren, theorieën, methodes of gegevensbronnen
om een ruimer en samenhangender begrip te ontwikkelen over een fenomeen.



2

, HET VERKENNEND SEQUENTIEEL MODEL
Bij het verkennend sequentieel design, wordt de kwalitatieve component eerst uitgevoerd
en vervolgens de kwantitatieve component. De kwalitatieve component wordt dan
gewoonlijk gebruikt om het kwantitatieve deel te bepalen.



Dit wordt vaak gebruikt om een (gesloten) vragenlijst te ontwikkelen; eerst worden er
open of semi- gestructureerde interviews afgenomen om te verkennen welke thema's er
van belang zijn voor de onderzoeksvraag en vervolgens worden deze inzichten gebruikt
om de gesloten vragenlijst te ontwikkelen, die dan bij een grote steekproef wordt
afgenomen.

HET VERKLAREND SEQUENTIEEL MODEL
Bij het verklarend sequentieel design, wordt eerst de kwantitatieve component
uitgevoerd en vervolgens de kwalitatieve component.



In een dergelijk scenario anticiperen de onderzoekers dat de kwantitatieve component
alleen niet voldoende zal zijn om de onderzoeksvraag te beantwoorden en dat de
kwalitatieve component verduidelijking zal brengen door diepere inzichten te genereren
die zullen helpen om de gegevens uit het eerste deel te interpreteren.

VOORWAARDEN KWALITATIEF ONDERZOEK & valkuilen
Voorwaarden m.b.t. onderzoeker
 Oprechte belangstelling, empatisch, betrokken
 Open-minded
 Internaliseren van kwalitatieve principes
 CAVE: geen hulpverlenersrol!!

REFLEXIVITEIT
Kwalitatief onderzoek erkent rol subjectiviteit
 Subjectiviteit van participant én…
 Subjectiviteit van onderzoeker
-co-constructie van ‘realiteit’
-belang reflexiviteit = deel van data
-zicht op invloed eigen achtergrond, nadenken over, in discussie brengen
 Methodologische transparantie
 Theoretische transparantie
 Transparantie m.b.t. de research setting
 Transparantie m.b.t. bredere context

ANALYSE VAN Q DATA
 Bottom up
 Top down

VALKUILEN EN MOGELIJKE PROBLEMEN
 Gebrek aan methodologische kennis
 Verdrinken in de massa aan data en gebrek aan tijd
 ‘methodolatry’
 ‘emotionalism’
 ‘method slurring’




3