Theorieën van Internationale Betrekkingen
Inhoudsopgave
Les 1: inleiding ............................................................................................................................. 5
Inhoud ............................................................................................................................................5
Theorieën als hypothetische antwoorden op waaromvragen ...............................................................5
Wat is een theorie? ..........................................................................................................................7
Bouwstenen van een theorie: aannames, hypothesen, concepten ......................................................9
Wat is een goede theorie?............................................................................................................... 10
Les 2: Structureel realisme (een systeemtheorie) ..........................................................................11
3 analyse niveaus in IB (Waltz 1959) ................................................................................................ 11
Realisme in het algemeen .............................................................................................................. 12
Realisme in het algemeen: de bouwstenen ................................................................................. 12
Klassiek realisme ........................................................................................................................... 13
Structureel realisme (Waltz 1979) ................................................................................................... 14
Structureel realisme (2): 3 types machtsverhoudingen ................................................................. 16
Het veiligheidsdilemma: Welke betekenis in het realisme? ........................................................... 17
Structureel realisme (3): Actor strategieën .................................................................................. 18
Structureel realisme (4): Defensief vs. offensief realisme ............................................................. 18
Structureel realisme (5) .............................................................................................................. 19
Kritieken op het structureel realisme........................................................................................... 20
Omvattende kritiek op staatsvormingstheorieën & realisme (Arjun Chowdhury) ................................. 21
Les 3: internationale samenwerking: regime theorie / liberaal institutionalisme .............................22
Regime theorie, internationale instituties en samenwerking .............................................................. 22
Politiekvelden in regimetheorie ....................................................................................................... 24
Terminologie: de labels… ............................................................................................................... 24
Samenwerking volgens regimetheorie ............................................................................................. 25
Wat veroorzaakt regimes? .............................................................................................................. 26
Speltheorie: bouwstenen & termen ................................................................................................. 27
Het collaboratieprobleem .............................................................................................................. 27
Het gevangenendilemma ........................................................................................................... 28
Oplossingen voor het collaboratieprobleem ................................................................................ 28
Handhaving/afdwinging bij collaboratieproblemen ...................................................................... 29
Het coördinatieprobleem ............................................................................................................... 30
2 theoretische archetypes van samenwerkingsproblemen: dikwijls empirisch een combinatie van beide
(Dupont & Aggarwal) ...................................................................................................................... 31
Les 4: constructivisme .................................................................................................................32
Sociaal constructivisme ................................................................................................................. 33
, Anarchie is wat staten ervan maken (Wendt 1992) ....................................................................... 34
How to do constructivism: Over de macht van private militaire firma’s (Leander 2005) ....................... 36
Constructivisme: bijdrage tot IB & kritiek ......................................................................................... 37
Les 5: Internationale samenwerking (2): two-level games en afdwingbaarheid ................................38
Regimetheorie omzetten in analyse: een combinatie van 2 analyse niveaus ...................................... 38
Succes & falen in het internationaal milieuregime ............................................................................ 39
Wanneer succes? Kelemen & Vogel 2010 ........................................................................................ 40
Voorbeeld 1 en een nuttige metafoor .......................................................................................... 40
Voorbeeld 2 CBAM ..................................................................................................................... 41
Two-level games (Putnam 1988) ..................................................................................................... 42
Wat als staten én een coördinatie én een collaboratie probleem hebben? (Fearon 1998).................... 43
Fearon 1998: conclusies (1) ....................................................................................................... 45
Les 6: Internationale samenwerking (3): sancties en naleving ........................................................47
Naleving ........................................................................................................................................ 48
Waarom leven staten internationale overeenkomsten na? (1) (Simmons 1998) .................................. 48
Waarom defectie / niet-naleving? .................................................................................................... 52
Oorzaken voor defectie / niet-naleving ........................................................................................ 53
Afdwinging..................................................................................................................................... 55
Drezner – sancties en de rol van internationale organisaties ............................................................. 56
Voorbeeld Russische olie sancties - tijdslijn ................................................................................ 57
Voor de Ukraine oorlog (OPEC data) ............................................................................................ 58
Verlegging van handelsstromen – trade diversion (Bron: Bruegel) .................................................. 58
Stijging van olieverkoopwinsten voor Rusland... ........................................................................... 58
Binnenlandse belangen... .......................................................................................................... 59
Wie werkt mee? ......................................................................................................................... 60
Voorbeeld Russische oliesancties - conclusies ........................................................................... 60
Terug naar Drezner: Waarom leidt multilaterale samenwerking voor sancties dikwijls niet tot succes? - 3
hypothesen ................................................................................................................................... 61
Tenslotte ....................................................................................................................................... 61
Les 7: historisch materialisme / neomarxisme ..............................................................................63
Ongelijkheid en historisch materialisme .......................................................................................... 63
Productiefactoren en klassen ......................................................................................................... 64
Marxistische voorlopers ................................................................................................................. 65
Systeemcontradicties .................................................................................................................... 66
Wereldsysteemtheorie (Wallerstein) ............................................................................................... 66
Ontstaan van globaal kapitalisme volgens de wereldsysteemtheorie ............................................ 67
Permanente expansie van globaal kapitalisme ............................................................................ 68
Wereldsysteem: Kern & periferie ................................................................................................. 69
Rol van staten in wereldsysteemtheorie (1) ................................................................................. 70
Globale schuld, 1950–2022 (% of GDP) (bron: IMF 2023 Global Debt Monitor) ................................... 71
Globale schuldenexplosie (een nog hogere) schatting van het Institute of International Finance 2024
................................................................................................................................................. 71
Kritiek op historisch materialisme ................................................................................................... 72
,Les 8: europese integratie ............................................................................................................74
Wat valt er te verklaren?: De afhankelijke variabele .......................................................................... 74
Mogelijke verklaringen .................................................................................................................... 76
Neofunctionalisme (1): Ernst Haas, University of Berkeley ............................................................ 77
Neofunctionalisme: kritiek ..................................................................................................... 79
Liberaal intergouvernementalisme (1): Andrew Moravcsik, Princeton University ............................ 80
Liberaal intergouvernementalisme: kritiek .............................................................................. 84
Europese integratie als een oplossing voor oorlog: Mette Eilstrup-Sangiovanni, Sydney Sussex
College, Cambridge ................................................................................................................... 85
Institutional binding ............................................................................................................... 86
Les 9: Internationale Klimaatsamenwerking .................................................................................86
Het klimaatveranderings-probleem & samenwerking: Voor welk collectief goed? ............................... 87
Beperking van klimaatopwarming & aard v/h samenwerkingsprobleem ............................................. 89
Klimaatsamenwerking en afdwinging .............................................................................................. 89
Klimaatbeleid: Wat als... de oplossing lokaal kan zijn? ...................................................................... 90
Klimaatbeleid d.m.v. clubs: aantrekkingskracht & uitsluiting: William Nordhaus (Yale; Nobel prijs 2018,
samen met Paul Romer) ................................................................................................................. 93
Les 10: Chinese / relationele theorie.............................................................................................94
Cultuur en IR: de Chinese/relationele theorie van Yaqing Qin ............................................................ 95
Relationele theorie: aannames & centraal begrip ............................................................................. 97
Relationele theorie: Dialectiek, harmonie, machtsbegrip ............................................................. 97
Relationele theorie & Orde ............................................................................................................. 98
Relationele theorie: een toepassing ................................................................................................ 99
Les 11: Feminisme in Internationale Betrekkingen ....................................................................... 101
Mythes doorbreken ...................................................................................................................... 103
UN Women, Peace and Security (WPS) Agenda ............................................................................. 103
Basisaannames en definities ........................................................................................................ 104
Theorieen van gender in IB ............................................................................................................ 105
Feminisme en IB theorie ............................................................................................................... 106
A feminsit tool kit ......................................................................................................................... 107
Femnisime en internationale veiligheid ......................................................................................... 108
Femnisme en de notie van geweld ................................................................................................ 109
Oorlog, militarisme en militaire strategie ....................................................................................... 109
Feminisme en vrede ..................................................................................................................... 110
De mythe van bescherming .......................................................................................................... 111
Kritiek ......................................................................................................................................... 111
The right to resist – a feminist manifesto ........................................................................................ 112
Les 12: De zogenaamde democratische vrede ............................................................................. 113
Democratische vrede: wat valt er te verklaren? .............................................................................. 113
Conceptualisering van oorlog en vrede, en van democratie en autocratie ........................................ 114
, Conflict tussen staten 1946-86 (Russett 1993) ............................................................................... 115
Nog enkele empirische observaties over democratie en oorlog ....................................................... 115
Verschillende verklaringen voor de zgn. democratische vrede ......................................................... 116
Bijkomende verklarende factoren voor de zgn. democratische vrede ............................................... 117
1. Democratische normen & cultuur (1) (Russett 1993) ................................................................... 117
2. Structurele beperkingen (Russett 1993) ..................................................................................... 119
3. Een sociaal-constructivistische verklaring: Risse-Kappen, Thomas (1995). .................................. 120
4. Een experimentele weerlegging ................................................................................................. 121
5. Een historisch-materialistische verklaring: Barkawi, Tarak, & Laffey, Mark (1999). ......................... 121
6. Een selectoraatstheorie van de democratische vrede: Bueno de Mesquita, B., Morrow, J. D., Siverson,
R. M., & Smith, A. (1999). .............................................................................................................. 122
Inhoudsopgave
Les 1: inleiding ............................................................................................................................. 5
Inhoud ............................................................................................................................................5
Theorieën als hypothetische antwoorden op waaromvragen ...............................................................5
Wat is een theorie? ..........................................................................................................................7
Bouwstenen van een theorie: aannames, hypothesen, concepten ......................................................9
Wat is een goede theorie?............................................................................................................... 10
Les 2: Structureel realisme (een systeemtheorie) ..........................................................................11
3 analyse niveaus in IB (Waltz 1959) ................................................................................................ 11
Realisme in het algemeen .............................................................................................................. 12
Realisme in het algemeen: de bouwstenen ................................................................................. 12
Klassiek realisme ........................................................................................................................... 13
Structureel realisme (Waltz 1979) ................................................................................................... 14
Structureel realisme (2): 3 types machtsverhoudingen ................................................................. 16
Het veiligheidsdilemma: Welke betekenis in het realisme? ........................................................... 17
Structureel realisme (3): Actor strategieën .................................................................................. 18
Structureel realisme (4): Defensief vs. offensief realisme ............................................................. 18
Structureel realisme (5) .............................................................................................................. 19
Kritieken op het structureel realisme........................................................................................... 20
Omvattende kritiek op staatsvormingstheorieën & realisme (Arjun Chowdhury) ................................. 21
Les 3: internationale samenwerking: regime theorie / liberaal institutionalisme .............................22
Regime theorie, internationale instituties en samenwerking .............................................................. 22
Politiekvelden in regimetheorie ....................................................................................................... 24
Terminologie: de labels… ............................................................................................................... 24
Samenwerking volgens regimetheorie ............................................................................................. 25
Wat veroorzaakt regimes? .............................................................................................................. 26
Speltheorie: bouwstenen & termen ................................................................................................. 27
Het collaboratieprobleem .............................................................................................................. 27
Het gevangenendilemma ........................................................................................................... 28
Oplossingen voor het collaboratieprobleem ................................................................................ 28
Handhaving/afdwinging bij collaboratieproblemen ...................................................................... 29
Het coördinatieprobleem ............................................................................................................... 30
2 theoretische archetypes van samenwerkingsproblemen: dikwijls empirisch een combinatie van beide
(Dupont & Aggarwal) ...................................................................................................................... 31
Les 4: constructivisme .................................................................................................................32
Sociaal constructivisme ................................................................................................................. 33
, Anarchie is wat staten ervan maken (Wendt 1992) ....................................................................... 34
How to do constructivism: Over de macht van private militaire firma’s (Leander 2005) ....................... 36
Constructivisme: bijdrage tot IB & kritiek ......................................................................................... 37
Les 5: Internationale samenwerking (2): two-level games en afdwingbaarheid ................................38
Regimetheorie omzetten in analyse: een combinatie van 2 analyse niveaus ...................................... 38
Succes & falen in het internationaal milieuregime ............................................................................ 39
Wanneer succes? Kelemen & Vogel 2010 ........................................................................................ 40
Voorbeeld 1 en een nuttige metafoor .......................................................................................... 40
Voorbeeld 2 CBAM ..................................................................................................................... 41
Two-level games (Putnam 1988) ..................................................................................................... 42
Wat als staten én een coördinatie én een collaboratie probleem hebben? (Fearon 1998).................... 43
Fearon 1998: conclusies (1) ....................................................................................................... 45
Les 6: Internationale samenwerking (3): sancties en naleving ........................................................47
Naleving ........................................................................................................................................ 48
Waarom leven staten internationale overeenkomsten na? (1) (Simmons 1998) .................................. 48
Waarom defectie / niet-naleving? .................................................................................................... 52
Oorzaken voor defectie / niet-naleving ........................................................................................ 53
Afdwinging..................................................................................................................................... 55
Drezner – sancties en de rol van internationale organisaties ............................................................. 56
Voorbeeld Russische olie sancties - tijdslijn ................................................................................ 57
Voor de Ukraine oorlog (OPEC data) ............................................................................................ 58
Verlegging van handelsstromen – trade diversion (Bron: Bruegel) .................................................. 58
Stijging van olieverkoopwinsten voor Rusland... ........................................................................... 58
Binnenlandse belangen... .......................................................................................................... 59
Wie werkt mee? ......................................................................................................................... 60
Voorbeeld Russische oliesancties - conclusies ........................................................................... 60
Terug naar Drezner: Waarom leidt multilaterale samenwerking voor sancties dikwijls niet tot succes? - 3
hypothesen ................................................................................................................................... 61
Tenslotte ....................................................................................................................................... 61
Les 7: historisch materialisme / neomarxisme ..............................................................................63
Ongelijkheid en historisch materialisme .......................................................................................... 63
Productiefactoren en klassen ......................................................................................................... 64
Marxistische voorlopers ................................................................................................................. 65
Systeemcontradicties .................................................................................................................... 66
Wereldsysteemtheorie (Wallerstein) ............................................................................................... 66
Ontstaan van globaal kapitalisme volgens de wereldsysteemtheorie ............................................ 67
Permanente expansie van globaal kapitalisme ............................................................................ 68
Wereldsysteem: Kern & periferie ................................................................................................. 69
Rol van staten in wereldsysteemtheorie (1) ................................................................................. 70
Globale schuld, 1950–2022 (% of GDP) (bron: IMF 2023 Global Debt Monitor) ................................... 71
Globale schuldenexplosie (een nog hogere) schatting van het Institute of International Finance 2024
................................................................................................................................................. 71
Kritiek op historisch materialisme ................................................................................................... 72
,Les 8: europese integratie ............................................................................................................74
Wat valt er te verklaren?: De afhankelijke variabele .......................................................................... 74
Mogelijke verklaringen .................................................................................................................... 76
Neofunctionalisme (1): Ernst Haas, University of Berkeley ............................................................ 77
Neofunctionalisme: kritiek ..................................................................................................... 79
Liberaal intergouvernementalisme (1): Andrew Moravcsik, Princeton University ............................ 80
Liberaal intergouvernementalisme: kritiek .............................................................................. 84
Europese integratie als een oplossing voor oorlog: Mette Eilstrup-Sangiovanni, Sydney Sussex
College, Cambridge ................................................................................................................... 85
Institutional binding ............................................................................................................... 86
Les 9: Internationale Klimaatsamenwerking .................................................................................86
Het klimaatveranderings-probleem & samenwerking: Voor welk collectief goed? ............................... 87
Beperking van klimaatopwarming & aard v/h samenwerkingsprobleem ............................................. 89
Klimaatsamenwerking en afdwinging .............................................................................................. 89
Klimaatbeleid: Wat als... de oplossing lokaal kan zijn? ...................................................................... 90
Klimaatbeleid d.m.v. clubs: aantrekkingskracht & uitsluiting: William Nordhaus (Yale; Nobel prijs 2018,
samen met Paul Romer) ................................................................................................................. 93
Les 10: Chinese / relationele theorie.............................................................................................94
Cultuur en IR: de Chinese/relationele theorie van Yaqing Qin ............................................................ 95
Relationele theorie: aannames & centraal begrip ............................................................................. 97
Relationele theorie: Dialectiek, harmonie, machtsbegrip ............................................................. 97
Relationele theorie & Orde ............................................................................................................. 98
Relationele theorie: een toepassing ................................................................................................ 99
Les 11: Feminisme in Internationale Betrekkingen ....................................................................... 101
Mythes doorbreken ...................................................................................................................... 103
UN Women, Peace and Security (WPS) Agenda ............................................................................. 103
Basisaannames en definities ........................................................................................................ 104
Theorieen van gender in IB ............................................................................................................ 105
Feminisme en IB theorie ............................................................................................................... 106
A feminsit tool kit ......................................................................................................................... 107
Femnisime en internationale veiligheid ......................................................................................... 108
Femnisme en de notie van geweld ................................................................................................ 109
Oorlog, militarisme en militaire strategie ....................................................................................... 109
Feminisme en vrede ..................................................................................................................... 110
De mythe van bescherming .......................................................................................................... 111
Kritiek ......................................................................................................................................... 111
The right to resist – a feminist manifesto ........................................................................................ 112
Les 12: De zogenaamde democratische vrede ............................................................................. 113
Democratische vrede: wat valt er te verklaren? .............................................................................. 113
Conceptualisering van oorlog en vrede, en van democratie en autocratie ........................................ 114
, Conflict tussen staten 1946-86 (Russett 1993) ............................................................................... 115
Nog enkele empirische observaties over democratie en oorlog ....................................................... 115
Verschillende verklaringen voor de zgn. democratische vrede ......................................................... 116
Bijkomende verklarende factoren voor de zgn. democratische vrede ............................................... 117
1. Democratische normen & cultuur (1) (Russett 1993) ................................................................... 117
2. Structurele beperkingen (Russett 1993) ..................................................................................... 119
3. Een sociaal-constructivistische verklaring: Risse-Kappen, Thomas (1995). .................................. 120
4. Een experimentele weerlegging ................................................................................................. 121
5. Een historisch-materialistische verklaring: Barkawi, Tarak, & Laffey, Mark (1999). ......................... 121
6. Een selectoraatstheorie van de democratische vrede: Bueno de Mesquita, B., Morrow, J. D., Siverson,
R. M., & Smith, A. (1999). .............................................................................................................. 122
