Samenvatting psychologische basisvaardigheden gesprek &
begeleiding
College 1: Introductie en basishouding………………………………………………………………………….1
College 2: Een basishouding van actieve therapeut……………………………….……………………….8
College 3: Basisvaardigheden……………………………………………………………………………………..13
College 4 & 5: Verdiepende vaardigheden…………………………………………………………………….20
College 5 & 6: Empathie……………………………………………………………………………….…………….27
College 7 & 8: Motiverende gespreksvoering……………………………………………………….……….33
College 9: Uitklaren van de hulpvraag………………………………………………………………..………..45
College 10: Ethische kwesties en de persoon van de hulpverlener…………………………………51
College 11: Zelfzorg……………………………………………………………………………………………………58
0
®Lien Cnapelinckx: 2025-2026
, College 1: Introductie en basishouding
ARTIKELS + voor voorbeelden zie de dia’s zelf!
1. Conceptueel kader
Psychologische basisvaardigheden
• Een geheel van bewuste ingezette:
o Persoonlijke houdingen en attitudes
▪ Attitude is belangrijker dan wat je juist zegt
o Relationele vaardigheden
o Gespreksvaardigheden
▪ Luisteren, observeren, ..
▪ Parafraseren, reflecteren, ..
▪ Interpreteren, confronteren, ..
… Voor gesprek en begeleiding
• Een begeleiding = traject van verschillende gesprekken en/of andere
hulpverleningsactiviteiten
o Alle basisvaardigheden voor 1 gesprek gelden ook voor ganse begeleiding
o Bijzondere momenten in begeleiding die niet elke sessie voorkomen, bv
verkennen van hulpvraag
Conceptueel overzicht
• Basishouding
o Hulpverlening gaat niet over jou, het gaat over de cliënt → cliënt centraal
o Aandacht van moment gesprek tot einde gesprek
o Aanwezig zijn bij de persoon met wie je spreekt, je niet laten afleiden
o Verschillende rollen (zie later)
• Basisvaardigheden
o Luisteren & observeren
o Concrete vaardigheden zoals bv samenvatten, interpreten, ..
1
®Lien Cnapelinckx: 2025-2026
, o Cliënt doet het werk in hulpverlening en wij ondersteunen
• →Alle elementen hebben effect op hoe je een relatie opbouwt en onderhoudt, et
probleem van de cliënt zal verkennen en om de cliënt te begeleiden en behandelen
Wat ?
• ≠ gevorderde, klinische of therapeutische vaardigheden:
o Psychotherapeutisch contract
o Diagnose
o Therapeutische interventies (diagnose, situaties, fase therapie)
o Specifiek kader (tijdsduur, betaling, locatie, vorm)
2. Met aandacht luisteren als basishouding
• Het is niet het feit dat je over je woorden struikelt dat de cliënt vervelend vinden, maar de
onvoldoende aandacht die je geschonken hebt
• We kunnen aandacht, interesse en nieuwsgierigheid pas overbrengen als we effectief
luisteren en kijken
Inleiding
• Listening looks easy, but it’s not simple. Every head is a world
o Wanneer elk hoofd een wereld is, is elke hulpverleningsaanbod het binnentreden
van iemands ‘wereld’
o Dit vergt een zorgzaam en neutraal (niet-oordelend) luisteren
• Basisintrumentarium van hulpverlener
o Elk aanbod is slechts werkzaam binnen goede werkrelatie
▪ Gevoel geven dat je belangrijk en waardevol bent
o Kennis wordt aangeboden door professionele hulpverlener binnen goede
werkrelatie
2
®Lien Cnapelinckx: 2025-2026
, o Veronderstelt goede receptieve basisvaardigheden als basis voor actieve en bij
de persoon en diens vraag passende hulpverlening
• Luisteren dat kan elk kind? Of toch leerproces?
o Elk kind leert luisteren
▪ Oprecht en geïnteresseerd in zich opnemen wat de ander vertelt
▪ Vs gehoorzamend en angstig doen wat de ander vraagt
o Oprecht luisteren verfijn je doorheen latere goede relaties
▪ Aanvankelijk vooral familieleden, leerkrachten,..
▪ Later in peer-relaties met siblings en in vriendschappen
o Hulpverlener worden
▪ Oefenen en verfijnen van deze vaardigheden
▪ Leren hanteren binnen specifieke context en relatie
▪ Tegen de achtergrond van groeiende theoretische bagage
o !! belangrijk: goed luisteren en theoretische bagage meenemen !!
• Open, aandacht en met milde nieuwsgierigheid luisteren: startpunt van elke
hulpverlening
o Open:
▪ Neem in je op wat de ander echt vertelt
▪ Ook wanneer het dingen zijn die jezelf onrustig maken
o Aandacht
▪ Schenk gedetailleerde aandacht aan verhaal van de ander
o Mild nieuwsgierig
▪ Vraag je af wat de ander precies bedoelt, waarom hij/zij de dingen ziet en
ervaart zoals hij/zij verantwoordt
• Belang van gehoord (of gezien) worden startpunt van elke hulpverlener
o Essentieel voor iemands gevoel van identiteit
o Helpt om stil te staan bij en te ontdekken van wat je zelf denkt en/of voelt
▪ Zorgt ervoor dat de cliënt open blijft staan
o Helpt bij het verwerken van een ervaring
▪ Stress verminderen, angst zakken, ..
o → maw: bevordert persoonlijke groei!
Wat wanneer je nood aan gezien en gehoord worden genegeerd wordt?
• Still face experiment
o Niet gezien worden geeft al heel veel stress op zeer jonge leeftijd
o Eerst interactie kind en moeder en moeder schenkt veel aandacht aan wat kind
doet
o Wanneer moeder still face doet en geen reactie geeft
▪ Kind doet er alles aan om aandacht te krijgen
▪ Gebruikt heel haar lichaam
▪ Begint te wenen want voelt de stress
o Vanaf moeder daarna terug aandacht schenkt is het in orde
• Stress wordt gemeten aan negatieve gedragsreacties maar ook via huidreacties
• Aandacht is het hele fundament van de hulpverlening
Waarover gaat gehoord worden precies?
• Kind spreekt nog niet maar zit samen in de zetel met vader
3
®Lien Cnapelinckx: 2025-2026
begeleiding
College 1: Introductie en basishouding………………………………………………………………………….1
College 2: Een basishouding van actieve therapeut……………………………….……………………….8
College 3: Basisvaardigheden……………………………………………………………………………………..13
College 4 & 5: Verdiepende vaardigheden…………………………………………………………………….20
College 5 & 6: Empathie……………………………………………………………………………….…………….27
College 7 & 8: Motiverende gespreksvoering……………………………………………………….……….33
College 9: Uitklaren van de hulpvraag………………………………………………………………..………..45
College 10: Ethische kwesties en de persoon van de hulpverlener…………………………………51
College 11: Zelfzorg……………………………………………………………………………………………………58
0
®Lien Cnapelinckx: 2025-2026
, College 1: Introductie en basishouding
ARTIKELS + voor voorbeelden zie de dia’s zelf!
1. Conceptueel kader
Psychologische basisvaardigheden
• Een geheel van bewuste ingezette:
o Persoonlijke houdingen en attitudes
▪ Attitude is belangrijker dan wat je juist zegt
o Relationele vaardigheden
o Gespreksvaardigheden
▪ Luisteren, observeren, ..
▪ Parafraseren, reflecteren, ..
▪ Interpreteren, confronteren, ..
… Voor gesprek en begeleiding
• Een begeleiding = traject van verschillende gesprekken en/of andere
hulpverleningsactiviteiten
o Alle basisvaardigheden voor 1 gesprek gelden ook voor ganse begeleiding
o Bijzondere momenten in begeleiding die niet elke sessie voorkomen, bv
verkennen van hulpvraag
Conceptueel overzicht
• Basishouding
o Hulpverlening gaat niet over jou, het gaat over de cliënt → cliënt centraal
o Aandacht van moment gesprek tot einde gesprek
o Aanwezig zijn bij de persoon met wie je spreekt, je niet laten afleiden
o Verschillende rollen (zie later)
• Basisvaardigheden
o Luisteren & observeren
o Concrete vaardigheden zoals bv samenvatten, interpreten, ..
1
®Lien Cnapelinckx: 2025-2026
, o Cliënt doet het werk in hulpverlening en wij ondersteunen
• →Alle elementen hebben effect op hoe je een relatie opbouwt en onderhoudt, et
probleem van de cliënt zal verkennen en om de cliënt te begeleiden en behandelen
Wat ?
• ≠ gevorderde, klinische of therapeutische vaardigheden:
o Psychotherapeutisch contract
o Diagnose
o Therapeutische interventies (diagnose, situaties, fase therapie)
o Specifiek kader (tijdsduur, betaling, locatie, vorm)
2. Met aandacht luisteren als basishouding
• Het is niet het feit dat je over je woorden struikelt dat de cliënt vervelend vinden, maar de
onvoldoende aandacht die je geschonken hebt
• We kunnen aandacht, interesse en nieuwsgierigheid pas overbrengen als we effectief
luisteren en kijken
Inleiding
• Listening looks easy, but it’s not simple. Every head is a world
o Wanneer elk hoofd een wereld is, is elke hulpverleningsaanbod het binnentreden
van iemands ‘wereld’
o Dit vergt een zorgzaam en neutraal (niet-oordelend) luisteren
• Basisintrumentarium van hulpverlener
o Elk aanbod is slechts werkzaam binnen goede werkrelatie
▪ Gevoel geven dat je belangrijk en waardevol bent
o Kennis wordt aangeboden door professionele hulpverlener binnen goede
werkrelatie
2
®Lien Cnapelinckx: 2025-2026
, o Veronderstelt goede receptieve basisvaardigheden als basis voor actieve en bij
de persoon en diens vraag passende hulpverlening
• Luisteren dat kan elk kind? Of toch leerproces?
o Elk kind leert luisteren
▪ Oprecht en geïnteresseerd in zich opnemen wat de ander vertelt
▪ Vs gehoorzamend en angstig doen wat de ander vraagt
o Oprecht luisteren verfijn je doorheen latere goede relaties
▪ Aanvankelijk vooral familieleden, leerkrachten,..
▪ Later in peer-relaties met siblings en in vriendschappen
o Hulpverlener worden
▪ Oefenen en verfijnen van deze vaardigheden
▪ Leren hanteren binnen specifieke context en relatie
▪ Tegen de achtergrond van groeiende theoretische bagage
o !! belangrijk: goed luisteren en theoretische bagage meenemen !!
• Open, aandacht en met milde nieuwsgierigheid luisteren: startpunt van elke
hulpverlening
o Open:
▪ Neem in je op wat de ander echt vertelt
▪ Ook wanneer het dingen zijn die jezelf onrustig maken
o Aandacht
▪ Schenk gedetailleerde aandacht aan verhaal van de ander
o Mild nieuwsgierig
▪ Vraag je af wat de ander precies bedoelt, waarom hij/zij de dingen ziet en
ervaart zoals hij/zij verantwoordt
• Belang van gehoord (of gezien) worden startpunt van elke hulpverlener
o Essentieel voor iemands gevoel van identiteit
o Helpt om stil te staan bij en te ontdekken van wat je zelf denkt en/of voelt
▪ Zorgt ervoor dat de cliënt open blijft staan
o Helpt bij het verwerken van een ervaring
▪ Stress verminderen, angst zakken, ..
o → maw: bevordert persoonlijke groei!
Wat wanneer je nood aan gezien en gehoord worden genegeerd wordt?
• Still face experiment
o Niet gezien worden geeft al heel veel stress op zeer jonge leeftijd
o Eerst interactie kind en moeder en moeder schenkt veel aandacht aan wat kind
doet
o Wanneer moeder still face doet en geen reactie geeft
▪ Kind doet er alles aan om aandacht te krijgen
▪ Gebruikt heel haar lichaam
▪ Begint te wenen want voelt de stress
o Vanaf moeder daarna terug aandacht schenkt is het in orde
• Stress wordt gemeten aan negatieve gedragsreacties maar ook via huidreacties
• Aandacht is het hele fundament van de hulpverlening
Waarover gaat gehoord worden precies?
• Kind spreekt nog niet maar zit samen in de zetel met vader
3
®Lien Cnapelinckx: 2025-2026
