Nerges Sadiqi
● farma= hoe chemische stoffen inwerken op levende wezens⇒studie al heel lang ⇒
medicijnen afgelopen tientallen beschikbaar
● Oorsprong/ontdekking van (nieuwe) geneesmiddele = Planten+ kruiden⇒ krachtige
farmacologische eigenschappen⇒ Plantaardige alkaloïden =natuurlijke verbindingen
in planten voorkomen
- ,astropine, opnium
industrie (vinden en verbeteren) isoleerde alkaloïden⇒ ontdekte hun chemische
structuur⇒in lab nagemaakt en aangepast ⇒varianten ⇒die soms beter werken +
stabieler+minder bijwerkingen
werkzame stoffen⇒ ook dieren⇒ bv hormonen ⇒ insuline en steroïden
stappen : extractie, zuivering, chemische analyse en aanpassing van de moleculen.
bacteriën en schimmels ⇒ bv antibiotica + stoffen met kankerremmende werking . ⇒ bv
penicilline & tetracycline
⇒ schimmels met een hogere productie te zoeken
Nu = ontdekking afgenomen⇒ meeste medicijnen volledig synthetisch en niet meer van
natuurlijke oorsprong.
ontdekken nieuwe medicijnen⇒ drie methoden:
1 toevallige ontdekkingen, 2 screening van veel stoffen, 3 doelgerichte ontwikkeling.
Toevallig
● Sommige geneesmiddelen zijn per ongeluk ontdekt.
● Klassiek voorbeeld: penicilline (ontdekt door contaminatie in een petrischaal).
Screening van veel stoffen
● Vroeger: heel veel moleculen lukraak getest op cellen of dieren → kijken of er een
therapeutisch effect is.
● Nadeel: tijdsintensief en duur, daarom nu minder toegepast.
Doelgerichte ontwikkeling
● Op basis van kennis van een specifiek enzym of receptor → een medicijn wordt
ontworpen om daar gericht op in te werken.
● Voorbeeld: Herceptin® → bindt aan HER2-receptor bij HER2-positieve borstkanker.
,Nerges Sadiqi
‘Me-too’ geneesmiddelen: kleine aanpassingen aan de chemische structuur van een
bestaand medicijn⇒ nieuwe versies worden ontwikkeld⇒ werking, indicaties(doel) en
bijwerkingen = origineel⇒ maar farmacokinetische en/of farmacodynamische
eigenschappen wijzigde (dus bv anders opgenomen)
Biologische geneesmiddelen: afkomstig levende organismen (bac) ⇒ genetisch aangepast
⇒ om specifieke eiwitten of andere biologische stoffen te produceren die als geneesmiddel
kunnen dienen.
biotechnologie ⇒sommige peptiden (eiwitten) + soortgelijke stoffen ⇒ nagemaakt,
⇒klinisch onderzoek mogelijk maakt
bv Humaan insuline, groeihormoon, hematologische groeifactoren en erythropoëtine (EPO).
Farmacologisch onderzoek van nieuwe geneesmiddelen
een zuivere en chemisch stabiele stof die kan verwerkt worden in een toedieningsvorm bv
tabletten, siropen⇒ 1 % uit nieuwe stoffen = geneesmiddel op de markt
farmaceutische bedrijfstak⇒ regels + wetten (kwaliteit / productie / prijs) farmacologie ⇒
vastellen of stof de gewenste werking heeft (proef op mens)
2. GENEESMIDDELEN
2.1.1Wat is een farmacon?
Farmaca ⇒ eerst in farmaceutische vorm zijn gebracht (toedieningsvormen).
farmacon:
- uit moleculen
- werkt in op bepaalde aangrijpingspunten (r) in lichaam⇒leiden tot therapeutisch
effect⇒ receptoren.
= een werkzame stof in een geneesmiddel die een specifiek biologisch effect op het
lichaam heeft.
2.1.2Wat zijn receptoren?
specifiek macromolecule, peptide, proteïne, orgaan, celtype, enzym, membraan-component,
nucleïnezuur,…⇒eerste binding met medicijn plaatsvindt, ⇒ leidt tot therapeutische
respons.
2.1.3Wat is farmacologie?
- onderzoek hoe levende wezens reageren op chemische stoffen⇒gebruikt in de diagnose,
preventie en behandeling van ziekten
,Nerges Sadiqi
-aparte discipline
Kan ingedeeld worden in 3:
• Dierexperimentele farmacologie: wisselwerking bij dieren
• Klinische of humane farmacologie: onderzoek bij gezonde of zieke mensen.( eigen
methoden, technieken)
• Farmacotherapie: behandeling van patiënten met geneesmiddelen gebaseerd op
resultaten van klinisch – farmacologisch onderzoek.
2.2 Werking geneesmiddelen
• Causale therapie: geneesmiddelen die de oorzaak van de ziekte bestrijden. vb: een
antibioticum doodt bepaalde ziektekiemen.
• Symptomatische therapie: geneesmiddelen die de verschijnselen van een ziekte (pijn,
braken) bestrijden. Vb. paracetamol verlicht de pijn, maar pakt de oorzaak van het probleem
niet aan.
• Substitutionele therapie: geneesmiddelen die een voor het lichaam onmisbare stof
vervangen of aanvullen. vb: insuline vervangt of vult de insuline aan die we zelf maken in de
alvleesklier.
• Profylactische therapie: geneesmiddelen die dienen ter voorkoming van ziekten. Vb. een
vaccin ⇒ vorming antistoffen
• Palliatieve therapie: is erop gericht om het leven zo draaglijk mogelijk te maken. vb: in het
eindstadium van kanker zal men de persoon helpen⇒pijnstilling,
• Diagnostisch gebruik: middelen die aangewend worden voor het stellen van een diagnose.
bv darmen vooraf gereinigd ⇒ laxativum zoals Moviprep® + contraststoffen
2.3 Naamgeving geneesmiddelen
- merkgeneesmiddelen⇒ tevoren bereid + bijzondere verpakking + aangeduid met ®
- generische geneesmiddelen⇒ dezelfde werkzame stof(fen) als
referentiegeneesmiddel ⇒ ander farmaceutisch bedrijf⇒pas op markt na verlopen
van het patent op merkgeneesmiddel.==> meeste generieke ⇒dezelfde naam als
farmaceutisch bedrijf
bv Omeprazol Apotex® en Paracetamol Teva®.
- voldoen eisen van RIVIZ:
• hetzelfde werkzame bestanddeel als het originele.
• dezelfde sterkte per eenheid + farmaceutische vorm + toedieningswijze als
• Het geeft aanleiding tot dezelfde concentraties in het organisme als het originele
geneesmiddel.
, Nerges Sadiqi
Magistrale geneesmiddelen: apotheker zelf klaarmaakt volgens een geneeskundige
👍
-
voorschrift ⇒ patiënt als individu rekening gehouden
- Zelfzorggeneesmiddelen: behandelen / voorkomen vn aandoeningen/ symptomen
⇒ onschuldig of tijdelijk⇒ niet voorgeschreven arts
-
2.4 Toedieningsvormen van geneesmiddelen
bereiding geneesmiddel ⇒ hulpstoffen toegevoegd ⇒medicijn gebruiksvriendelijk maken⇒
farmaceutische vorm ⇒juiste hoeveelheid werkzame stof + voldoende stabiel+ actieve
ingrediënt in het lichaam (in vivo) in voldoende mate vrijgeven
Wordt het farmacon opgenomen in de patiënt?’ i
rekening gehouden worden met omgeving waar het product moet inwerken. Vb.
oogdruppels(pH, isotoniciteit, steriliteit,stabiliteit..)
afgifte + absorptie ⇒moeilijk standaardiseren
geneesmiddel genomen ⇒farmacon vervoerd naar plaats zijn werking ontplooit.
● orale of rectale toediening (maag darm) ⇒ moet absorptie in de circulatie (bloed) +
verdeling lichaam ⇒hinder= hoog ‘first pass’ metabolisme ⇒ groot deel vn
geabsorbeerde farmacon bij eerste passage ⇒darmwand en/of de lever ⇒omgezet
tot niet of minder werkzame metabolieten
● subcutane(onder huid) of intramusculaire(spier) injectie⇒ moet absorptie in circulatie
⇒ vlot en volledig
- intraveneuze toediening⇒ zekere manier ⇒ in circulatie te krijgen
-enteraal= via darmkanaal —--parenteraal= omzeilen darmkana —--- pulmonaal=via longen
2.4.1.1.1 Oraal •
Invloed van voedsel:
o Nuchtere inname
=snelle resorptie
=snelle werking.
● farma= hoe chemische stoffen inwerken op levende wezens⇒studie al heel lang ⇒
medicijnen afgelopen tientallen beschikbaar
● Oorsprong/ontdekking van (nieuwe) geneesmiddele = Planten+ kruiden⇒ krachtige
farmacologische eigenschappen⇒ Plantaardige alkaloïden =natuurlijke verbindingen
in planten voorkomen
- ,astropine, opnium
industrie (vinden en verbeteren) isoleerde alkaloïden⇒ ontdekte hun chemische
structuur⇒in lab nagemaakt en aangepast ⇒varianten ⇒die soms beter werken +
stabieler+minder bijwerkingen
werkzame stoffen⇒ ook dieren⇒ bv hormonen ⇒ insuline en steroïden
stappen : extractie, zuivering, chemische analyse en aanpassing van de moleculen.
bacteriën en schimmels ⇒ bv antibiotica + stoffen met kankerremmende werking . ⇒ bv
penicilline & tetracycline
⇒ schimmels met een hogere productie te zoeken
Nu = ontdekking afgenomen⇒ meeste medicijnen volledig synthetisch en niet meer van
natuurlijke oorsprong.
ontdekken nieuwe medicijnen⇒ drie methoden:
1 toevallige ontdekkingen, 2 screening van veel stoffen, 3 doelgerichte ontwikkeling.
Toevallig
● Sommige geneesmiddelen zijn per ongeluk ontdekt.
● Klassiek voorbeeld: penicilline (ontdekt door contaminatie in een petrischaal).
Screening van veel stoffen
● Vroeger: heel veel moleculen lukraak getest op cellen of dieren → kijken of er een
therapeutisch effect is.
● Nadeel: tijdsintensief en duur, daarom nu minder toegepast.
Doelgerichte ontwikkeling
● Op basis van kennis van een specifiek enzym of receptor → een medicijn wordt
ontworpen om daar gericht op in te werken.
● Voorbeeld: Herceptin® → bindt aan HER2-receptor bij HER2-positieve borstkanker.
,Nerges Sadiqi
‘Me-too’ geneesmiddelen: kleine aanpassingen aan de chemische structuur van een
bestaand medicijn⇒ nieuwe versies worden ontwikkeld⇒ werking, indicaties(doel) en
bijwerkingen = origineel⇒ maar farmacokinetische en/of farmacodynamische
eigenschappen wijzigde (dus bv anders opgenomen)
Biologische geneesmiddelen: afkomstig levende organismen (bac) ⇒ genetisch aangepast
⇒ om specifieke eiwitten of andere biologische stoffen te produceren die als geneesmiddel
kunnen dienen.
biotechnologie ⇒sommige peptiden (eiwitten) + soortgelijke stoffen ⇒ nagemaakt,
⇒klinisch onderzoek mogelijk maakt
bv Humaan insuline, groeihormoon, hematologische groeifactoren en erythropoëtine (EPO).
Farmacologisch onderzoek van nieuwe geneesmiddelen
een zuivere en chemisch stabiele stof die kan verwerkt worden in een toedieningsvorm bv
tabletten, siropen⇒ 1 % uit nieuwe stoffen = geneesmiddel op de markt
farmaceutische bedrijfstak⇒ regels + wetten (kwaliteit / productie / prijs) farmacologie ⇒
vastellen of stof de gewenste werking heeft (proef op mens)
2. GENEESMIDDELEN
2.1.1Wat is een farmacon?
Farmaca ⇒ eerst in farmaceutische vorm zijn gebracht (toedieningsvormen).
farmacon:
- uit moleculen
- werkt in op bepaalde aangrijpingspunten (r) in lichaam⇒leiden tot therapeutisch
effect⇒ receptoren.
= een werkzame stof in een geneesmiddel die een specifiek biologisch effect op het
lichaam heeft.
2.1.2Wat zijn receptoren?
specifiek macromolecule, peptide, proteïne, orgaan, celtype, enzym, membraan-component,
nucleïnezuur,…⇒eerste binding met medicijn plaatsvindt, ⇒ leidt tot therapeutische
respons.
2.1.3Wat is farmacologie?
- onderzoek hoe levende wezens reageren op chemische stoffen⇒gebruikt in de diagnose,
preventie en behandeling van ziekten
,Nerges Sadiqi
-aparte discipline
Kan ingedeeld worden in 3:
• Dierexperimentele farmacologie: wisselwerking bij dieren
• Klinische of humane farmacologie: onderzoek bij gezonde of zieke mensen.( eigen
methoden, technieken)
• Farmacotherapie: behandeling van patiënten met geneesmiddelen gebaseerd op
resultaten van klinisch – farmacologisch onderzoek.
2.2 Werking geneesmiddelen
• Causale therapie: geneesmiddelen die de oorzaak van de ziekte bestrijden. vb: een
antibioticum doodt bepaalde ziektekiemen.
• Symptomatische therapie: geneesmiddelen die de verschijnselen van een ziekte (pijn,
braken) bestrijden. Vb. paracetamol verlicht de pijn, maar pakt de oorzaak van het probleem
niet aan.
• Substitutionele therapie: geneesmiddelen die een voor het lichaam onmisbare stof
vervangen of aanvullen. vb: insuline vervangt of vult de insuline aan die we zelf maken in de
alvleesklier.
• Profylactische therapie: geneesmiddelen die dienen ter voorkoming van ziekten. Vb. een
vaccin ⇒ vorming antistoffen
• Palliatieve therapie: is erop gericht om het leven zo draaglijk mogelijk te maken. vb: in het
eindstadium van kanker zal men de persoon helpen⇒pijnstilling,
• Diagnostisch gebruik: middelen die aangewend worden voor het stellen van een diagnose.
bv darmen vooraf gereinigd ⇒ laxativum zoals Moviprep® + contraststoffen
2.3 Naamgeving geneesmiddelen
- merkgeneesmiddelen⇒ tevoren bereid + bijzondere verpakking + aangeduid met ®
- generische geneesmiddelen⇒ dezelfde werkzame stof(fen) als
referentiegeneesmiddel ⇒ ander farmaceutisch bedrijf⇒pas op markt na verlopen
van het patent op merkgeneesmiddel.==> meeste generieke ⇒dezelfde naam als
farmaceutisch bedrijf
bv Omeprazol Apotex® en Paracetamol Teva®.
- voldoen eisen van RIVIZ:
• hetzelfde werkzame bestanddeel als het originele.
• dezelfde sterkte per eenheid + farmaceutische vorm + toedieningswijze als
• Het geeft aanleiding tot dezelfde concentraties in het organisme als het originele
geneesmiddel.
, Nerges Sadiqi
Magistrale geneesmiddelen: apotheker zelf klaarmaakt volgens een geneeskundige
👍
-
voorschrift ⇒ patiënt als individu rekening gehouden
- Zelfzorggeneesmiddelen: behandelen / voorkomen vn aandoeningen/ symptomen
⇒ onschuldig of tijdelijk⇒ niet voorgeschreven arts
-
2.4 Toedieningsvormen van geneesmiddelen
bereiding geneesmiddel ⇒ hulpstoffen toegevoegd ⇒medicijn gebruiksvriendelijk maken⇒
farmaceutische vorm ⇒juiste hoeveelheid werkzame stof + voldoende stabiel+ actieve
ingrediënt in het lichaam (in vivo) in voldoende mate vrijgeven
Wordt het farmacon opgenomen in de patiënt?’ i
rekening gehouden worden met omgeving waar het product moet inwerken. Vb.
oogdruppels(pH, isotoniciteit, steriliteit,stabiliteit..)
afgifte + absorptie ⇒moeilijk standaardiseren
geneesmiddel genomen ⇒farmacon vervoerd naar plaats zijn werking ontplooit.
● orale of rectale toediening (maag darm) ⇒ moet absorptie in de circulatie (bloed) +
verdeling lichaam ⇒hinder= hoog ‘first pass’ metabolisme ⇒ groot deel vn
geabsorbeerde farmacon bij eerste passage ⇒darmwand en/of de lever ⇒omgezet
tot niet of minder werkzame metabolieten
● subcutane(onder huid) of intramusculaire(spier) injectie⇒ moet absorptie in circulatie
⇒ vlot en volledig
- intraveneuze toediening⇒ zekere manier ⇒ in circulatie te krijgen
-enteraal= via darmkanaal —--parenteraal= omzeilen darmkana —--- pulmonaal=via longen
2.4.1.1.1 Oraal •
Invloed van voedsel:
o Nuchtere inname
=snelle resorptie
=snelle werking.
