GEZINSPEDAGOGIEK
Lotte Claessens
,H1: WAT IS GEZINSPEDAGOGIEK?
INLEIDING
Opvoeding is als thema alomtegenwoordig
Gezinnen worden voortdurend aangesproken op hun (dis)functioneren
Ouders worden geacht het juiste en goede te willen doen en daarbovenop pedagogisch competent zijn
Goed ouderschap is een kwestie van kennis, inzet en discipline
Risicogezinnen die niet voldoen aan dominante ideeën over hoe opvoeding eruit zou moeten zien
Zij komen in vizier van ondersteunende of corrigerende maatregelen
Gevolg: discours opvoeding benaderd vanuit controle, effectiviteit, meetbaarheid, voorspelbaarheid
Opvoeding wordt steeds vaker verengd tot ouderschap
Ouders vaardigheden aanleren of verbeteren om een goede ouder te zijn
Bredere perspectief van opvoeding gaat verloren
Opvoeding is een relationeel, sociaal en moreel proces , ingebed in culturele en politieke structuren
Opvoeding is nooit louter private aangelegenheid
Vindt plaats binnen web van relaties tussen kinderen, ouders, scholen, …
Waarden en verwachtingen werken voortduren op elkaar in
OUDERSCHAP VERSUS OPVOEDING: NOODZAKELIJK ONDERSCHEID
PARENTING EN UPBRINGING
Parenting:
- ouderschap
- handelingen, vaardigheden en verantwoordelijkheden die ouders opnemen t.a.v. hun kinderen
- effectiviteit, controle en voorspelbaarheid centraal
Upbringing:
- opvoeding
- verwijst niet enkel naar wat opvoeders doen
- gehele proces van waarin kinderen worden opgenomen in wereld van betekenissen en relaties
- deel worden van bredere morele, sociale, economische en culturele orde
1
,DE KEUZE VOOR OPVOEDING
Verwijst naar manier waarop kinderen en volwassenen samen leefwereld vormen
Betekenissen, regels, verwachtingen en responsiviteit
Opvoeders handelen niet enkel en alleen
Ze worden zelf ook gevormd door relatie met kind en met samenleving
Responsiviteit:
- meer dan enkel reageren op signalen van het kind
- bereidheid en vermogen van opvoeders om zich te laten raken door wat het kind toont
- veronderstelt wederkerigheid
Opvoeding wordt begrepen als publieke verantwoordelijkheid
Opvoeding is geen privézaak, maar maatschappelijke praktijk
Gelaagdheid van begrip:
- zowel intentionele als relationele aspect van opvoedingspraktijken
- opvoeding wordt als handelen en als samenleven geïnterpreteerd
- niet reduceren tot interventies
- erkennen als ethisch, sociaal en cultureel proces
Onderscheid ouderschap en opvoeding is zowel epistemologisch als politiek
epistemologisch verwijst naar manier waarop kennis over opvoeding wordt gevormd
opvoeding wordt herleid tot observeerbare en meetbare uitkomsten
politiek betekent dat deze kennis niet waardenvrij is
kennis hangt samen met bredere ideeën over verantwoordelijkheid of normaliteit
Door te bepalen wat ‘goede’ opvoeding is, beïnvloedt beleid mee hoe gezinnen zich moeten gedragen
Beleidsnota’s over opvoedingsondersteuning verwijzen vaak naar ‘opvoedingsvaardigheden versterken’
Nadruk ligt op verhogen van competenties en verminderen van risico’s
Opvoeding wordt object van meting en interventie, eerder dan relationeel proces van samenleven
2
, Risico om normaliserend discours op te zetten over ‘juiste’ opvoeding
Weinig ruimte voor opvoedingsdiversiteit
Gezinnen met andere opvoedingsopvattingen worden als deviant gepositioneerd
Dispositief:
- geheel van praktijken die menselijk gedrag richting geven
- geen enkelvoudig instrument van macht
- netwerk van maatregelen en routines waarmee samenleving zichzelf bestuurt
- overheidssturing via wetgeving en publieke communicatie
- bv: opvoedingsprogramma’s
Epistemologische vernauwing:
- veronderstelling dat ouderlijke gedragingen oorzakelijke effecten hebben op kinduitkomsten
- miskennen dat opvoeding ook interpretatieve en morele praktijk is
Gedragswetenschappelijke benadering: opvoeding als causaal proces (A -> B)
Sociaalpedagogische traditie: opvoeding als dialoog tussen mensen in sociale en culturele wereld
Ouderschap: focus op gedrag van individuele ouders + effectiviteit van opvoedingsstrategie
Opvoeding: reflectie over bredere morele, sociale en maatschappelijke context waarin kind opgroeit
Structurele ongelijkheden worden vaak geïndividualiseerd
Ouders die afwijken van dominante norm van middenklassenouder worden sneller geproblematiseerd
Goed ouderschap valt samen met sociale conformiteit en aansluiting middenklassenwaarden
PARADIGMATISCHE BRILLEN
ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGISCH PARADIGMA
Opvoeding als reeks beïnvloedbare factoren die individuele ontwikkeling van kind mee aansturen
Ouders en opvoeders fungeren als opvoedingsfiguren
Sluit vooral aan bij domein van ouderschap -> richt zich op concrete gedragingen
Levert waardevolle inzichten over interactie en ontwikkeling, maar meer aandacht voor context
3
Lotte Claessens
,H1: WAT IS GEZINSPEDAGOGIEK?
INLEIDING
Opvoeding is als thema alomtegenwoordig
Gezinnen worden voortdurend aangesproken op hun (dis)functioneren
Ouders worden geacht het juiste en goede te willen doen en daarbovenop pedagogisch competent zijn
Goed ouderschap is een kwestie van kennis, inzet en discipline
Risicogezinnen die niet voldoen aan dominante ideeën over hoe opvoeding eruit zou moeten zien
Zij komen in vizier van ondersteunende of corrigerende maatregelen
Gevolg: discours opvoeding benaderd vanuit controle, effectiviteit, meetbaarheid, voorspelbaarheid
Opvoeding wordt steeds vaker verengd tot ouderschap
Ouders vaardigheden aanleren of verbeteren om een goede ouder te zijn
Bredere perspectief van opvoeding gaat verloren
Opvoeding is een relationeel, sociaal en moreel proces , ingebed in culturele en politieke structuren
Opvoeding is nooit louter private aangelegenheid
Vindt plaats binnen web van relaties tussen kinderen, ouders, scholen, …
Waarden en verwachtingen werken voortduren op elkaar in
OUDERSCHAP VERSUS OPVOEDING: NOODZAKELIJK ONDERSCHEID
PARENTING EN UPBRINGING
Parenting:
- ouderschap
- handelingen, vaardigheden en verantwoordelijkheden die ouders opnemen t.a.v. hun kinderen
- effectiviteit, controle en voorspelbaarheid centraal
Upbringing:
- opvoeding
- verwijst niet enkel naar wat opvoeders doen
- gehele proces van waarin kinderen worden opgenomen in wereld van betekenissen en relaties
- deel worden van bredere morele, sociale, economische en culturele orde
1
,DE KEUZE VOOR OPVOEDING
Verwijst naar manier waarop kinderen en volwassenen samen leefwereld vormen
Betekenissen, regels, verwachtingen en responsiviteit
Opvoeders handelen niet enkel en alleen
Ze worden zelf ook gevormd door relatie met kind en met samenleving
Responsiviteit:
- meer dan enkel reageren op signalen van het kind
- bereidheid en vermogen van opvoeders om zich te laten raken door wat het kind toont
- veronderstelt wederkerigheid
Opvoeding wordt begrepen als publieke verantwoordelijkheid
Opvoeding is geen privézaak, maar maatschappelijke praktijk
Gelaagdheid van begrip:
- zowel intentionele als relationele aspect van opvoedingspraktijken
- opvoeding wordt als handelen en als samenleven geïnterpreteerd
- niet reduceren tot interventies
- erkennen als ethisch, sociaal en cultureel proces
Onderscheid ouderschap en opvoeding is zowel epistemologisch als politiek
epistemologisch verwijst naar manier waarop kennis over opvoeding wordt gevormd
opvoeding wordt herleid tot observeerbare en meetbare uitkomsten
politiek betekent dat deze kennis niet waardenvrij is
kennis hangt samen met bredere ideeën over verantwoordelijkheid of normaliteit
Door te bepalen wat ‘goede’ opvoeding is, beïnvloedt beleid mee hoe gezinnen zich moeten gedragen
Beleidsnota’s over opvoedingsondersteuning verwijzen vaak naar ‘opvoedingsvaardigheden versterken’
Nadruk ligt op verhogen van competenties en verminderen van risico’s
Opvoeding wordt object van meting en interventie, eerder dan relationeel proces van samenleven
2
, Risico om normaliserend discours op te zetten over ‘juiste’ opvoeding
Weinig ruimte voor opvoedingsdiversiteit
Gezinnen met andere opvoedingsopvattingen worden als deviant gepositioneerd
Dispositief:
- geheel van praktijken die menselijk gedrag richting geven
- geen enkelvoudig instrument van macht
- netwerk van maatregelen en routines waarmee samenleving zichzelf bestuurt
- overheidssturing via wetgeving en publieke communicatie
- bv: opvoedingsprogramma’s
Epistemologische vernauwing:
- veronderstelling dat ouderlijke gedragingen oorzakelijke effecten hebben op kinduitkomsten
- miskennen dat opvoeding ook interpretatieve en morele praktijk is
Gedragswetenschappelijke benadering: opvoeding als causaal proces (A -> B)
Sociaalpedagogische traditie: opvoeding als dialoog tussen mensen in sociale en culturele wereld
Ouderschap: focus op gedrag van individuele ouders + effectiviteit van opvoedingsstrategie
Opvoeding: reflectie over bredere morele, sociale en maatschappelijke context waarin kind opgroeit
Structurele ongelijkheden worden vaak geïndividualiseerd
Ouders die afwijken van dominante norm van middenklassenouder worden sneller geproblematiseerd
Goed ouderschap valt samen met sociale conformiteit en aansluiting middenklassenwaarden
PARADIGMATISCHE BRILLEN
ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGISCH PARADIGMA
Opvoeding als reeks beïnvloedbare factoren die individuele ontwikkeling van kind mee aansturen
Ouders en opvoeders fungeren als opvoedingsfiguren
Sluit vooral aan bij domein van ouderschap -> richt zich op concrete gedragingen
Levert waardevolle inzichten over interactie en ontwikkeling, maar meer aandacht voor context
3
