SAMENVATTING LESSEN
‘ETHIEK’
Joke De Leener
2024-2025
, LES 1: OPENINGSCOLLEGE
1.WAT IS ETHIEK?
1.1 AFBAKENING VAN HET VELD
• Wat is goed handelen?
o Moraal: persoonlijke of maatschappelijke overtuigingen over wat goed en fout is.
▪ Intuïtie en emotie
▪ Overtuigingen zijn cultureel en maatschappelijk gebonden.
▪ Je opvoeding bepaalt mee je persoonlijke overtuigingen.
▪ Meer intuïtief, een opinie geven, ‘ik vind dat…’
o Ethiek: systemisch nadenken over en reflecteren over het morele handelen (3
referentiekaders).
▪ Rationaliteit en argumentatie
▪ Abstracter
▪ Je maakt een kritische reflectie en zegt niet gewoon ‘ik vind…’, je zet er
een referentiekader achter: wat maakt dat iets goed of fout zou zijn.
▪ Bepaalde referentiekaders gaan onderzoeken (systemisch nadenken).
• Plichtsethiek = soort van deontologie, bv: je moet altijd eerlijk zijn of je moet altijd
gewetenloos handelen…
• Gevolgenethiek = kijken naar het gevolg van de uitkomst (misschien mag je soms wel
liegen als dat beter uitkomt voor iedereen).
• Deugdenethiek = je gaat streven naar iets zo goed mogelijk.
• Gevaar van als je enkel uit een opinie gaat werken = we denken dat we heel
empathisch zijn, maar empathie wil zeggen dat je in de schoenen van iemand anders
kan staan → we kunnen dit niet altijd, soms weet je niet hoe een persoon of situatie zich
voordoet omdat je niet altijd kan inschatten hoe het is om in een bepaalde situatie te
zitten → je moet hier een kritische reflectie rond doen om het te toetsen aan ethische
referentiekaders en rationaliteit aan toevoegen.
1
Sociale ethiek
, • Moraal = hoe gaan we ons gedragen ten opzichte van elkaar.
• Ethiek = we gaan evalueren, een kritische afstap nemen van de situatie & een
perspectief proberen innemen van verschillende invalshoeken i.p.v. vasthouden aan je
eigen ideeën.
1.2 EIGEN VOORBEELDEN: ACTUALITEITEN?
• Euthanasie bij psychisch lijden
• Abortus (Paus zegt dat ze dokters die dit doen huurmoordenaars zijn).
• Technologie (hoe ver gaat het ons brengen en in welke mate gaat het ons handelen
overnemen).
• Klimaat
• Oorlog
• Ethisch verantwoord beleggen
• Gender
• Diversiteit en migratie
• Bij deze dingen moet je relationeel nadenken en je niet laten lijden door je cultuur of
religie.
1.3 BELANG VOOR MAATSCHAPPELIJK WERK?
• Voor- en nadelen van beroepscode kunnen zeggen.
• Waarom bestaat er een beroepscode?
2
Sociale ethiek
, LES 2: MORAAL ALS OPSTAP NAAR ETHIEK
1.MORAAL
• Latijn: mores – ‘gewoonten’ – manier waarop we dingen goed doen.
• Leidraad om goed te leven of juist te handelen.
• Sinds oudheid een belangrijk vraagstuk: samenleven – wat doen om goed samen te
leven?
o Ideaalbeeld in Griekse tijd: anders dan in prehistorie, verlichting, middeleeuwen,
anders dan nu.
o Context- en cultuurgebonden
o Grieken waren erg bezig met hoe we ons zouden moeten gedragen.
• Interessante manier om naar moraal te gaan kijken is naar de oorsprong van moraal:
o Diepe wortels, manier waarop we de dingen doen – kijken naar instructieve,
intuïtieve en de emoties (PATHOS).
o Emotionaliteit moet beteugeld worden – rationaliteit (LOGOS) komt in het zicht.
• Moraal is een beetje eigen aan onszelf en een stukje hoe je bent opgegroeid.
1.1 NEUROPSYCHOLOGISCHE INVALSHOEK
3
Sociale ethiek
‘ETHIEK’
Joke De Leener
2024-2025
, LES 1: OPENINGSCOLLEGE
1.WAT IS ETHIEK?
1.1 AFBAKENING VAN HET VELD
• Wat is goed handelen?
o Moraal: persoonlijke of maatschappelijke overtuigingen over wat goed en fout is.
▪ Intuïtie en emotie
▪ Overtuigingen zijn cultureel en maatschappelijk gebonden.
▪ Je opvoeding bepaalt mee je persoonlijke overtuigingen.
▪ Meer intuïtief, een opinie geven, ‘ik vind dat…’
o Ethiek: systemisch nadenken over en reflecteren over het morele handelen (3
referentiekaders).
▪ Rationaliteit en argumentatie
▪ Abstracter
▪ Je maakt een kritische reflectie en zegt niet gewoon ‘ik vind…’, je zet er
een referentiekader achter: wat maakt dat iets goed of fout zou zijn.
▪ Bepaalde referentiekaders gaan onderzoeken (systemisch nadenken).
• Plichtsethiek = soort van deontologie, bv: je moet altijd eerlijk zijn of je moet altijd
gewetenloos handelen…
• Gevolgenethiek = kijken naar het gevolg van de uitkomst (misschien mag je soms wel
liegen als dat beter uitkomt voor iedereen).
• Deugdenethiek = je gaat streven naar iets zo goed mogelijk.
• Gevaar van als je enkel uit een opinie gaat werken = we denken dat we heel
empathisch zijn, maar empathie wil zeggen dat je in de schoenen van iemand anders
kan staan → we kunnen dit niet altijd, soms weet je niet hoe een persoon of situatie zich
voordoet omdat je niet altijd kan inschatten hoe het is om in een bepaalde situatie te
zitten → je moet hier een kritische reflectie rond doen om het te toetsen aan ethische
referentiekaders en rationaliteit aan toevoegen.
1
Sociale ethiek
, • Moraal = hoe gaan we ons gedragen ten opzichte van elkaar.
• Ethiek = we gaan evalueren, een kritische afstap nemen van de situatie & een
perspectief proberen innemen van verschillende invalshoeken i.p.v. vasthouden aan je
eigen ideeën.
1.2 EIGEN VOORBEELDEN: ACTUALITEITEN?
• Euthanasie bij psychisch lijden
• Abortus (Paus zegt dat ze dokters die dit doen huurmoordenaars zijn).
• Technologie (hoe ver gaat het ons brengen en in welke mate gaat het ons handelen
overnemen).
• Klimaat
• Oorlog
• Ethisch verantwoord beleggen
• Gender
• Diversiteit en migratie
• Bij deze dingen moet je relationeel nadenken en je niet laten lijden door je cultuur of
religie.
1.3 BELANG VOOR MAATSCHAPPELIJK WERK?
• Voor- en nadelen van beroepscode kunnen zeggen.
• Waarom bestaat er een beroepscode?
2
Sociale ethiek
, LES 2: MORAAL ALS OPSTAP NAAR ETHIEK
1.MORAAL
• Latijn: mores – ‘gewoonten’ – manier waarop we dingen goed doen.
• Leidraad om goed te leven of juist te handelen.
• Sinds oudheid een belangrijk vraagstuk: samenleven – wat doen om goed samen te
leven?
o Ideaalbeeld in Griekse tijd: anders dan in prehistorie, verlichting, middeleeuwen,
anders dan nu.
o Context- en cultuurgebonden
o Grieken waren erg bezig met hoe we ons zouden moeten gedragen.
• Interessante manier om naar moraal te gaan kijken is naar de oorsprong van moraal:
o Diepe wortels, manier waarop we de dingen doen – kijken naar instructieve,
intuïtieve en de emoties (PATHOS).
o Emotionaliteit moet beteugeld worden – rationaliteit (LOGOS) komt in het zicht.
• Moraal is een beetje eigen aan onszelf en een stukje hoe je bent opgegroeid.
1.1 NEUROPSYCHOLOGISCHE INVALSHOEK
3
Sociale ethiek
