Infectieziekten en vaccins – Silke De Coene
SAMENVATTING INFECTIEZIEKTEN EN VACCINS
DEEL INFECTIEZIEKTEN
Belangrijk verschil GRAM-NEGATIEVE BACTERIE VS GRAM-POSITIEVE BACTERIE
1
, Infectieziekten en vaccins – Silke De Coene
HF1: CENTRAAL ZENUWSTELSEL
1. ANATOMIE VAN HET CENTRAAL ZENUWSTELSE L
- De hersenen (en ook het ruggenmerg) worden beschermd door drie hersenvliezen of meninges:
o Dura mater
▪ Buitenste laag
▪ Hard hersenvlies dat direct onder
de schedel ligt
o Arachnoidea
▪ Middelste laag
▪ Dun, halfdoorzichtig vlies net
onder de dura mater
▪ Ligt niet direct tegen de
hersenen aan, maar eronder
bevindt zich de subarachnoïdale
ruimte die gevuld is met
cerebrospinaal vocht (CSF)
o Pia mater
▪ Binnenste laag
▪ Zacht hersenvlies dat nauw
aansluit op het hersenoppervlak
(volgt alle groeven en windingen)
- Voedingstoffen worden aangevoerd naar CSF via
bloedvaten in Pia mater
- CSF wordt afgevoerd via arachnoïdale villi naar
sinus sagittalis superior
- Het CSF heeft twee belangrijke functies:
o (1) bescherming: absorbeert de shock in geval van een trauma
o (2) voedingsstoffen (elektrolieten, energiebronnen,...) aanvoeren naar het hersenweefsel
- Bloed-hersenbarrière (BHB):
o Is een essentiële bescherming
o Het maakt de hersenen enkel toegankelijk voor kleine moleculen
- Lumbale punctie: tussen 2e en 3e of 3e en 4e lumbale wervels kan er gemakkelijk een punctie gedaan worden zonder groot
risico op een verlamming. Een lumbale punctie is belangrijk in de diagnostiek.
Neuronen zullen nooit in rechtstreeks contact zijn met de bloedvaten, want
er is een bloed-hersenbarrière die de hersenen beschermt (los van de
meninges)
2
, Infectieziekten en vaccins – Silke De Coene
2. MENINGITIS VS ENCEFALITIS
- Encefalitis is een ontsteking van de hersenen
o Neuronen zijn via astrocyten verbonden met het bloedvat
o Dit bloedvat heeft intern een endotheellaag. Het endotheel is vrij compact en vrij van openingen, want de
hersenen moeten stevig bewaakt worden tegen potentieel schadelijke stoffen of micro- organismen.
- Meningitis is een ontsteking van de hersenvliezen
o Cellen van de choroide plexus (waar het CSF wordt aangemaakt) zijn betrokken
o Dit bloedvat bevat endotheelcellen, maar in het endotheel zijn meer openingen dus het is makkelijker om
contact te hebben met CSF
3. BACTERIËLE MENIGITIS (BM): EX!
Een dringende interventie is essentieel!
SYMPTOMEN
- Kindjes onder de 1 jaar presenteren zich met andere symptomen dan oudere patiënten. Ze kunnen ook niet praten, dus
er wordt aangeraden om bij de minste twijfel naar de kinderarts te gaan. Bespreking van specifieke symptomatiek:
3
, Infectieziekten en vaccins – Silke De Coene
o Koorts:
▪ Heel essentieel is dat de koorts gemeten moet worden. Sommige kinderen met hoge koorts kunnen
nog steeds rondlopen of rondkruipen
o Sufheid:
▪ Het kind ligt stil en beweegt heel weinig
o Prikkelbaarheid:
▪ Het kind weent om niks (dit is het tegenovergestelde van sufheid,
maakt de diagnose van BM bij deze leeftijd heel moeilijk)
o Huiduitslag
o Bomberende fontanel:
▪ Bij de geboorte bevinden er zich openingen in de schedel (fontanellen)
die later dichtgroeien
▪ Bij een BM veroorzaakt de ontsteking en zwelling een stijging van de
hersendruk waardoor de fontanel uitpuilt
VERWEKKERS
- Streptococcus pneumoniae/ Pneumokok
o G+ coc (Phylum: Firmicutes)
o Facultatief anaeroob
o Catalase-negatief (in tegenstelling tot staphylococ)
o Virulentiefactoren:
▪ Kapsel: Dit beschermt de bacterie tegen het immuunsysteem. Het zorgt ervoor dat de kiemen rustig
kunnen groeien zonder fagocytose. Er bestaan ongeveer 90 serotypes.
▪ IgA protease: Enzym dat IgA-antilichamen zal afbreken
▪ Pneumolysine: Dit zorgt voor remming van de trilhaarfunctie van sommige cellen (thv luchtwegen
bijvoorbeeld) wat zorgt voor een gemakkelijkere penetratie van de cel en een daling van de oxidatieve
burst (= plots vrijkomen van ROS door neutrofielen en macrofagen om bacteriën te doden)
▪ Forsforylcholine: Deze bevindt zich op de celwand van de pneumokok en zorgt voor stimulatie van
endocytose van pneumokok (= sneller binnendringen in de gastheercel).
o Reservoir: enkel bij mens in de nasopharynx (bovenste luchtwegen) . Mensen kunnen elkaar besmetten door
druppeltjes bij hoesten, niezen,…
- Neisseria meningitidis/ Meningokok
o G- diplococ (Phylum: Proteobacteria)
o Aeroob
o Omkapseld
o Virulentiefactoren
▪ Polysaccharidekapsel: er bestaan 13 serotypes: A, B, C, Y en W135 zijn belangrijke serotypes.
▪ Lipo-oligosaccharide of LOS: een LOS bestaat in tegenstelling tot een LPS uit minder suikergroepen van
het core-antigen dat normaal uit heptosen en octosen bestaat.
▪ Fimbriae die zorgen voor de aanhechting aan de mucosa
▪ IgA protease
o Reservoir: enkel bij mens in de nasopharynx. Dit impliceert dat mensen elkaar hiermee besmetten. Kleinere
kinderen zijn een hogere risicogroep, want geven speelgoed door etc.
- Haemophilus Influenzae
o Kleine pleomorfe G- staaf (Phylum: Proteobacteria)
o Haemophilus: Deze heeft bloed (meer specifiek NAD+ en hemine) nodig voor groei. Daarom gebeurt uitplaten
met behulp van een chocolade agar (een agar waar bloed wordt bijgedaan), welke veel voedingsstoffen bevat
voor specifieke bacteriën.
o Virulentiefactoren:
4
SAMENVATTING INFECTIEZIEKTEN EN VACCINS
DEEL INFECTIEZIEKTEN
Belangrijk verschil GRAM-NEGATIEVE BACTERIE VS GRAM-POSITIEVE BACTERIE
1
, Infectieziekten en vaccins – Silke De Coene
HF1: CENTRAAL ZENUWSTELSEL
1. ANATOMIE VAN HET CENTRAAL ZENUWSTELSE L
- De hersenen (en ook het ruggenmerg) worden beschermd door drie hersenvliezen of meninges:
o Dura mater
▪ Buitenste laag
▪ Hard hersenvlies dat direct onder
de schedel ligt
o Arachnoidea
▪ Middelste laag
▪ Dun, halfdoorzichtig vlies net
onder de dura mater
▪ Ligt niet direct tegen de
hersenen aan, maar eronder
bevindt zich de subarachnoïdale
ruimte die gevuld is met
cerebrospinaal vocht (CSF)
o Pia mater
▪ Binnenste laag
▪ Zacht hersenvlies dat nauw
aansluit op het hersenoppervlak
(volgt alle groeven en windingen)
- Voedingstoffen worden aangevoerd naar CSF via
bloedvaten in Pia mater
- CSF wordt afgevoerd via arachnoïdale villi naar
sinus sagittalis superior
- Het CSF heeft twee belangrijke functies:
o (1) bescherming: absorbeert de shock in geval van een trauma
o (2) voedingsstoffen (elektrolieten, energiebronnen,...) aanvoeren naar het hersenweefsel
- Bloed-hersenbarrière (BHB):
o Is een essentiële bescherming
o Het maakt de hersenen enkel toegankelijk voor kleine moleculen
- Lumbale punctie: tussen 2e en 3e of 3e en 4e lumbale wervels kan er gemakkelijk een punctie gedaan worden zonder groot
risico op een verlamming. Een lumbale punctie is belangrijk in de diagnostiek.
Neuronen zullen nooit in rechtstreeks contact zijn met de bloedvaten, want
er is een bloed-hersenbarrière die de hersenen beschermt (los van de
meninges)
2
, Infectieziekten en vaccins – Silke De Coene
2. MENINGITIS VS ENCEFALITIS
- Encefalitis is een ontsteking van de hersenen
o Neuronen zijn via astrocyten verbonden met het bloedvat
o Dit bloedvat heeft intern een endotheellaag. Het endotheel is vrij compact en vrij van openingen, want de
hersenen moeten stevig bewaakt worden tegen potentieel schadelijke stoffen of micro- organismen.
- Meningitis is een ontsteking van de hersenvliezen
o Cellen van de choroide plexus (waar het CSF wordt aangemaakt) zijn betrokken
o Dit bloedvat bevat endotheelcellen, maar in het endotheel zijn meer openingen dus het is makkelijker om
contact te hebben met CSF
3. BACTERIËLE MENIGITIS (BM): EX!
Een dringende interventie is essentieel!
SYMPTOMEN
- Kindjes onder de 1 jaar presenteren zich met andere symptomen dan oudere patiënten. Ze kunnen ook niet praten, dus
er wordt aangeraden om bij de minste twijfel naar de kinderarts te gaan. Bespreking van specifieke symptomatiek:
3
, Infectieziekten en vaccins – Silke De Coene
o Koorts:
▪ Heel essentieel is dat de koorts gemeten moet worden. Sommige kinderen met hoge koorts kunnen
nog steeds rondlopen of rondkruipen
o Sufheid:
▪ Het kind ligt stil en beweegt heel weinig
o Prikkelbaarheid:
▪ Het kind weent om niks (dit is het tegenovergestelde van sufheid,
maakt de diagnose van BM bij deze leeftijd heel moeilijk)
o Huiduitslag
o Bomberende fontanel:
▪ Bij de geboorte bevinden er zich openingen in de schedel (fontanellen)
die later dichtgroeien
▪ Bij een BM veroorzaakt de ontsteking en zwelling een stijging van de
hersendruk waardoor de fontanel uitpuilt
VERWEKKERS
- Streptococcus pneumoniae/ Pneumokok
o G+ coc (Phylum: Firmicutes)
o Facultatief anaeroob
o Catalase-negatief (in tegenstelling tot staphylococ)
o Virulentiefactoren:
▪ Kapsel: Dit beschermt de bacterie tegen het immuunsysteem. Het zorgt ervoor dat de kiemen rustig
kunnen groeien zonder fagocytose. Er bestaan ongeveer 90 serotypes.
▪ IgA protease: Enzym dat IgA-antilichamen zal afbreken
▪ Pneumolysine: Dit zorgt voor remming van de trilhaarfunctie van sommige cellen (thv luchtwegen
bijvoorbeeld) wat zorgt voor een gemakkelijkere penetratie van de cel en een daling van de oxidatieve
burst (= plots vrijkomen van ROS door neutrofielen en macrofagen om bacteriën te doden)
▪ Forsforylcholine: Deze bevindt zich op de celwand van de pneumokok en zorgt voor stimulatie van
endocytose van pneumokok (= sneller binnendringen in de gastheercel).
o Reservoir: enkel bij mens in de nasopharynx (bovenste luchtwegen) . Mensen kunnen elkaar besmetten door
druppeltjes bij hoesten, niezen,…
- Neisseria meningitidis/ Meningokok
o G- diplococ (Phylum: Proteobacteria)
o Aeroob
o Omkapseld
o Virulentiefactoren
▪ Polysaccharidekapsel: er bestaan 13 serotypes: A, B, C, Y en W135 zijn belangrijke serotypes.
▪ Lipo-oligosaccharide of LOS: een LOS bestaat in tegenstelling tot een LPS uit minder suikergroepen van
het core-antigen dat normaal uit heptosen en octosen bestaat.
▪ Fimbriae die zorgen voor de aanhechting aan de mucosa
▪ IgA protease
o Reservoir: enkel bij mens in de nasopharynx. Dit impliceert dat mensen elkaar hiermee besmetten. Kleinere
kinderen zijn een hogere risicogroep, want geven speelgoed door etc.
- Haemophilus Influenzae
o Kleine pleomorfe G- staaf (Phylum: Proteobacteria)
o Haemophilus: Deze heeft bloed (meer specifiek NAD+ en hemine) nodig voor groei. Daarom gebeurt uitplaten
met behulp van een chocolade agar (een agar waar bloed wordt bijgedaan), welke veel voedingsstoffen bevat
voor specifieke bacteriën.
o Virulentiefactoren:
4
