College 13 – dinsdag 25 november 2025
Onderwerpen: Aansprakelijkheid van aandeelhouders.
Het compendium;
aandeelhoudersaansprakelijkheid
Hoofdregel en uitzondering
Uitgangspunt van NV/BV recht is dat een aandeelhouder niet aansprakelijk
is voor verplichtingen van de vennootschap; dat is in beginsel alleen de
vennootschap als rechtspersoon gelet op artikel 2:5 jo 2:64/175 lid 1.
Het voorgaande laat onverlet dat een aandeelhouder in die hoedanigheid
onder omstandigheden aansprakelijk kan zijn, in geval een derde wordt
benadeeld door een bepaald handelen en/of nalaten van de
aandeelhouder.
Doorgaans speelt de problematiek van aandeelhoudersaansprakelijkheid
in geval een controlerende aandeelhouder kent, die tot schadevergoeding
wordt aangesproken door een niet – volledig – betaalde crediteur van de
vennootschap.
- Die crediteur zal in de regel een dochtermaatschappij zijn (art. 2:24a
BW)
- En veelal ook een groepsmaatschappij (art. 2:24b)
We hebben eerder al gezien dat een controlerende aandeelhouder (i) als
bestuurder (art. 2:11) of (ii) als (mede)beleidsbepaler (art. 2:138/248) van
een gefailleerde vennootschap kan worden aangemerkt, hetgeen bij
kennelijk onbehoorlijke taakvervulling kan resulteren in (hoofdelijke)
aansprakelijkheid jegens de boedel voor het boedeltekort.
Grondslag van onvrijwillige uitzondering op hoofdregel
Aandeelhoudersaansprakelijkheid dient in beginsel grondslag te vinden in
toerekenbaar onrechtmatig handelen van aandeelhouders jegens derde
(6:162), te onderscheiden van vrijwillige aansprakelijkheid uit hoofde van
wilsverklaring.
Hoewel in de systematiek van 6:162 wordt uitgegaan van een
toerekenbare (lid 3) onrechtmatige daad (lid 2) wordt in de
rechtspraak veelal kortweg gerept over een ‘onrechtmatige daad’ of
een ‘onrechtmatige handelwijze’ van de aandeelhouder als
grondslag voor zijn persoonlijke aansprakelijkheid.
Men denke bij vrijwillige aansprakelijkheid jegens een derde van de ene
groepsmaatschappij voor een verplichting van een andere
groepsmaatschappij in het bijzonder aan:
a) Aan het geven van persoonlijke en/of goederenrechtelijke
zekerheden in het kader van groepsfinanciering
b) Aan de verklaring als bedoeld in art. 2:94a lid 6 sub d jo. 2:94b lid 6
, c) Aan de verklaring als bedoeld in art. 2:403 BW; en/of
d) Andersoortige specifieke dan wel generieke verklaringen, waarbij
ook art. 2:81/192 kan spelen
OD/Wilsverklaring
Vrijwillige aansprakelijkheid is gebaseerd op een daartoe strekkende
wilsverklaring:
Voor onvrijwillige aansprakelijkheid uit hoofde OD is dit niet het
geval.
Onvrijwillige doorbraak van aandeelhoudersaansprakelijkheid -
indirecte doorbraak van aansprakelijkheid
In geval OD bestaat voor de aandeelhouder een eigen verplichting tot
schadevergoeding die onderscheiden moet worden van enige verplichting
van de vennootschap. Ondanks dat een aandeelhouder in beginsel niet
meer kan verliezen dan zijn kapitaaldeelneming, kan zijn aansprakelijkheid
toch groter zijn uit hoofde van OD.
In de literatuur wordt bij deze vorm gesproken over ‘indirecte doorbraak
van aansprakelijkheid’.
Het in art. 2:5 jo. 2:64/175 lid 1 BW vervatte uitgangspunt wordt niet
heengebroken.
o Deze terminologie ‘doorbraak’ is juridisch onzuiver, nu een
dergelijke doorbraak zich niet voordoet.
Deze vorm van aandeelhoudersaansprakelijkheid loopt buiten art.
2:5 jo. 2:64/175 BW om.
Gelet op de persoonlijke verplichting van de aandeelhouder tot
schadevergoeding (o.g.v. 6:162).
HR ComSystems/ Van den End:
De HR overweegt dat volgens het hof ‘de door het hof vastgestelde
omstandigheden een doorbraak van aansprakelijkheid rechtvaardigen’ in
de hiervoor bedoelde zin: aansprakelijkheid van de moedermaatschappij
op de voet van 6:162. De HR pleegt dergelijke ‘doorbraak’ terminologie
niet zelf te hanteren in zijn eigen aansprakelijkheidsanalyse maar werkt er
dus wel mee indien dat zo uitkomt bij weergave van het ter toetsing
voorliggende oordeel van het hof.
Deze terminologie is in die zin juridisch onzuiver, dat een dergelijke
doorbraak zich dan niet voordoet ook niet indirect.
Vereenzelviging – directe doorbraak
Aansprakelijkheid van een aandeelhouder voor een verplichting van de
vennootschap is wel denkbaar in geval van vereenzelviging. In dat geval
wordt bij de toepassing van een norm, van het verschil in identiteit van
deze twee rechtssubjecten (in dit geval: de aandeelhouder-rechtspersoon
,en de vennootschap-rechtspersoon) geheel geabstraheerd door dit
verschil volledig weg te denken. In de literatuur wordt bij deze eveneens
onvrijwillige vorm gesproken van directe doorbraak van
aansprakelijkheid.
Deze onvrijwillige vorm van aandeelhoudersaansprakelijkheid wordt ook
wel ‘directe doorbraak van aansprakelijkheid’ genoemd.
In dit geval wordt wél door het in art. 2:5 jo. 2:64/175 BW vervatte
uitgangspunt heengebroken
De verplichting van de één (rechtspersoon) wordt tevens de
verplichting van de ander (aandeelhouder).
De rechtspersoonlijkheid wordt als het ware ‘tijdelijk opgeheven’.
Deze terminologie is in die zin juridisch onzuiver dat een dergelijke
doorbraak per definitie een direct karakter heeft: de kwalificatie
direct leidt in wezen tot een pleonasme, omdat die eigenschap al in
doorbraak besloten ligt.
Omgekeerde doorbraak van aansprakelijkheid
Naast (i) de mogelijkheid dat een niet betaalde crediteur van de
aandeelhouder zich tracht te verhalen op het vermogen van de
vennootschap kan daarbij gedacht worden aan (ii) de mogelijkheid voor
een aandeelhouder die afgeleide schade lijdt bestaande uit –
noodzakelijkerwijs: via het vermogen van de vennootschap lopende –
waardevermindering van zijn aandelen, om die schade te verhalen op de
daarvoor verantwoordelijke derde (Poot/ABP).
Verhouding tussen OD en vereenzelviging
Onderscheid tussen onvrijwillige aandeelhoudersaansprakelijk uit hoofde
van (1) OD of (2) vereenzelviging is van belang.
Slaagt een beroep op vereenzelviging, waarbij de stelplicht en
gemotiveerde betwisting in beginsel op de crediteur rusten (art. 149/150
Rv), dan is de rechtspersoon (de aandeelhouder) met wie de
oorspronkelijke debiteur (de vennootschap) vereenzelvigd wordt in
beginsel medeaansprakelijk voor het geheel van de schuld van de
crediteur.
De crediteur krijgt er dan een tweede hoofdelijk debiteur voor
dezelfde schuld bij: de rechtspersoon
De omvang van de schade is dan in beginsel gegeven en wordt
gefixeerd op de voornoemde schuld
, Rainbow Products/ Ontvanger
Met de subsidiair voorgedragen klacht richt het onderdeel zich tegen hof
oordeel dat niet valt uit te sluiten dat de bodemrechter zal beslissen dat
Rainbow met Demarrage moeten worden vereenzelvigd en dat de
ontvanger (crediteur Demarrage) op grond daarvan verhaal mag nemen
op rainbow. De vraag is of vereenzelviging kan.
Bij de beantwoording van deze vraag moet worden vooropgesteld dat door
degene die volledige of overheersende zeggenschap heeft over twee
rechtspersonen, misbruik kan worden gemaakt van het identiteitsverschil
tussen deze rechtspersonen, en dat hetgeen met zodanig misbruik werd
beoogd, in rechte niet behoeft te worden gehonoreerd. Het maken van
zodanig misbruik moet in de regel worden aangemerkt als een OD die
verplicht tot het vergoeden van de schade die door het misbruik aan
derden wordt toegebracht. Deze verplichting tot schadevergoeding zal dan
niet alleen rusten op de persoon die met gebruikmaking van zijn
zeggenschap de betrokken rechtspersonen tot medewerking aan dat
onrechtmatig handelen heeft gebracht, doch ook de rechtspersoon zelf
omdat het ongeoorloofde oogmerk van degene die hen beheerst rechts
dient te worden aangemerkt als een oogmerk ook van henzelf. De
omstandigheden van het geval kunnen evenwel ook zo uitzonderlijk van
aard zijn dat vereenzelviging van de betrokken rechtspersonen het
volledig wedenken van het identiteitsverschil de meest aangewezen vorm
van redres is. Het door het hof geconstateerde misbruik bestaat hierin dat
De Wit met het doen eindigen van de ondernemingsactiviteiten van
Demarrage en het doen voorzetten van dezelfde activiteiten door Rainbow
naar hof oordeel geen ander oogmerk had dan de fiscus als crediteur te
benadelen en wel door het verijdelen van verhaal van de Ontvanger op het
vermogen van Demarrage. Een dergelijke op benadeling van een bepaalde
crediteur gerichte handelswijze is onrechtmatig jegens deze crediteur en
verplicht dan ook de rechtspersonen die voor deze handelswijze
verantwoordelijk zijn, tot vergoeding van de schade welke die crediteur als
gevolg daarvan leidt. Dit betekent niet dat omvang van deze schade
Onderwerpen: Aansprakelijkheid van aandeelhouders.
Het compendium;
aandeelhoudersaansprakelijkheid
Hoofdregel en uitzondering
Uitgangspunt van NV/BV recht is dat een aandeelhouder niet aansprakelijk
is voor verplichtingen van de vennootschap; dat is in beginsel alleen de
vennootschap als rechtspersoon gelet op artikel 2:5 jo 2:64/175 lid 1.
Het voorgaande laat onverlet dat een aandeelhouder in die hoedanigheid
onder omstandigheden aansprakelijk kan zijn, in geval een derde wordt
benadeeld door een bepaald handelen en/of nalaten van de
aandeelhouder.
Doorgaans speelt de problematiek van aandeelhoudersaansprakelijkheid
in geval een controlerende aandeelhouder kent, die tot schadevergoeding
wordt aangesproken door een niet – volledig – betaalde crediteur van de
vennootschap.
- Die crediteur zal in de regel een dochtermaatschappij zijn (art. 2:24a
BW)
- En veelal ook een groepsmaatschappij (art. 2:24b)
We hebben eerder al gezien dat een controlerende aandeelhouder (i) als
bestuurder (art. 2:11) of (ii) als (mede)beleidsbepaler (art. 2:138/248) van
een gefailleerde vennootschap kan worden aangemerkt, hetgeen bij
kennelijk onbehoorlijke taakvervulling kan resulteren in (hoofdelijke)
aansprakelijkheid jegens de boedel voor het boedeltekort.
Grondslag van onvrijwillige uitzondering op hoofdregel
Aandeelhoudersaansprakelijkheid dient in beginsel grondslag te vinden in
toerekenbaar onrechtmatig handelen van aandeelhouders jegens derde
(6:162), te onderscheiden van vrijwillige aansprakelijkheid uit hoofde van
wilsverklaring.
Hoewel in de systematiek van 6:162 wordt uitgegaan van een
toerekenbare (lid 3) onrechtmatige daad (lid 2) wordt in de
rechtspraak veelal kortweg gerept over een ‘onrechtmatige daad’ of
een ‘onrechtmatige handelwijze’ van de aandeelhouder als
grondslag voor zijn persoonlijke aansprakelijkheid.
Men denke bij vrijwillige aansprakelijkheid jegens een derde van de ene
groepsmaatschappij voor een verplichting van een andere
groepsmaatschappij in het bijzonder aan:
a) Aan het geven van persoonlijke en/of goederenrechtelijke
zekerheden in het kader van groepsfinanciering
b) Aan de verklaring als bedoeld in art. 2:94a lid 6 sub d jo. 2:94b lid 6
, c) Aan de verklaring als bedoeld in art. 2:403 BW; en/of
d) Andersoortige specifieke dan wel generieke verklaringen, waarbij
ook art. 2:81/192 kan spelen
OD/Wilsverklaring
Vrijwillige aansprakelijkheid is gebaseerd op een daartoe strekkende
wilsverklaring:
Voor onvrijwillige aansprakelijkheid uit hoofde OD is dit niet het
geval.
Onvrijwillige doorbraak van aandeelhoudersaansprakelijkheid -
indirecte doorbraak van aansprakelijkheid
In geval OD bestaat voor de aandeelhouder een eigen verplichting tot
schadevergoeding die onderscheiden moet worden van enige verplichting
van de vennootschap. Ondanks dat een aandeelhouder in beginsel niet
meer kan verliezen dan zijn kapitaaldeelneming, kan zijn aansprakelijkheid
toch groter zijn uit hoofde van OD.
In de literatuur wordt bij deze vorm gesproken over ‘indirecte doorbraak
van aansprakelijkheid’.
Het in art. 2:5 jo. 2:64/175 lid 1 BW vervatte uitgangspunt wordt niet
heengebroken.
o Deze terminologie ‘doorbraak’ is juridisch onzuiver, nu een
dergelijke doorbraak zich niet voordoet.
Deze vorm van aandeelhoudersaansprakelijkheid loopt buiten art.
2:5 jo. 2:64/175 BW om.
Gelet op de persoonlijke verplichting van de aandeelhouder tot
schadevergoeding (o.g.v. 6:162).
HR ComSystems/ Van den End:
De HR overweegt dat volgens het hof ‘de door het hof vastgestelde
omstandigheden een doorbraak van aansprakelijkheid rechtvaardigen’ in
de hiervoor bedoelde zin: aansprakelijkheid van de moedermaatschappij
op de voet van 6:162. De HR pleegt dergelijke ‘doorbraak’ terminologie
niet zelf te hanteren in zijn eigen aansprakelijkheidsanalyse maar werkt er
dus wel mee indien dat zo uitkomt bij weergave van het ter toetsing
voorliggende oordeel van het hof.
Deze terminologie is in die zin juridisch onzuiver, dat een dergelijke
doorbraak zich dan niet voordoet ook niet indirect.
Vereenzelviging – directe doorbraak
Aansprakelijkheid van een aandeelhouder voor een verplichting van de
vennootschap is wel denkbaar in geval van vereenzelviging. In dat geval
wordt bij de toepassing van een norm, van het verschil in identiteit van
deze twee rechtssubjecten (in dit geval: de aandeelhouder-rechtspersoon
,en de vennootschap-rechtspersoon) geheel geabstraheerd door dit
verschil volledig weg te denken. In de literatuur wordt bij deze eveneens
onvrijwillige vorm gesproken van directe doorbraak van
aansprakelijkheid.
Deze onvrijwillige vorm van aandeelhoudersaansprakelijkheid wordt ook
wel ‘directe doorbraak van aansprakelijkheid’ genoemd.
In dit geval wordt wél door het in art. 2:5 jo. 2:64/175 BW vervatte
uitgangspunt heengebroken
De verplichting van de één (rechtspersoon) wordt tevens de
verplichting van de ander (aandeelhouder).
De rechtspersoonlijkheid wordt als het ware ‘tijdelijk opgeheven’.
Deze terminologie is in die zin juridisch onzuiver dat een dergelijke
doorbraak per definitie een direct karakter heeft: de kwalificatie
direct leidt in wezen tot een pleonasme, omdat die eigenschap al in
doorbraak besloten ligt.
Omgekeerde doorbraak van aansprakelijkheid
Naast (i) de mogelijkheid dat een niet betaalde crediteur van de
aandeelhouder zich tracht te verhalen op het vermogen van de
vennootschap kan daarbij gedacht worden aan (ii) de mogelijkheid voor
een aandeelhouder die afgeleide schade lijdt bestaande uit –
noodzakelijkerwijs: via het vermogen van de vennootschap lopende –
waardevermindering van zijn aandelen, om die schade te verhalen op de
daarvoor verantwoordelijke derde (Poot/ABP).
Verhouding tussen OD en vereenzelviging
Onderscheid tussen onvrijwillige aandeelhoudersaansprakelijk uit hoofde
van (1) OD of (2) vereenzelviging is van belang.
Slaagt een beroep op vereenzelviging, waarbij de stelplicht en
gemotiveerde betwisting in beginsel op de crediteur rusten (art. 149/150
Rv), dan is de rechtspersoon (de aandeelhouder) met wie de
oorspronkelijke debiteur (de vennootschap) vereenzelvigd wordt in
beginsel medeaansprakelijk voor het geheel van de schuld van de
crediteur.
De crediteur krijgt er dan een tweede hoofdelijk debiteur voor
dezelfde schuld bij: de rechtspersoon
De omvang van de schade is dan in beginsel gegeven en wordt
gefixeerd op de voornoemde schuld
, Rainbow Products/ Ontvanger
Met de subsidiair voorgedragen klacht richt het onderdeel zich tegen hof
oordeel dat niet valt uit te sluiten dat de bodemrechter zal beslissen dat
Rainbow met Demarrage moeten worden vereenzelvigd en dat de
ontvanger (crediteur Demarrage) op grond daarvan verhaal mag nemen
op rainbow. De vraag is of vereenzelviging kan.
Bij de beantwoording van deze vraag moet worden vooropgesteld dat door
degene die volledige of overheersende zeggenschap heeft over twee
rechtspersonen, misbruik kan worden gemaakt van het identiteitsverschil
tussen deze rechtspersonen, en dat hetgeen met zodanig misbruik werd
beoogd, in rechte niet behoeft te worden gehonoreerd. Het maken van
zodanig misbruik moet in de regel worden aangemerkt als een OD die
verplicht tot het vergoeden van de schade die door het misbruik aan
derden wordt toegebracht. Deze verplichting tot schadevergoeding zal dan
niet alleen rusten op de persoon die met gebruikmaking van zijn
zeggenschap de betrokken rechtspersonen tot medewerking aan dat
onrechtmatig handelen heeft gebracht, doch ook de rechtspersoon zelf
omdat het ongeoorloofde oogmerk van degene die hen beheerst rechts
dient te worden aangemerkt als een oogmerk ook van henzelf. De
omstandigheden van het geval kunnen evenwel ook zo uitzonderlijk van
aard zijn dat vereenzelviging van de betrokken rechtspersonen het
volledig wedenken van het identiteitsverschil de meest aangewezen vorm
van redres is. Het door het hof geconstateerde misbruik bestaat hierin dat
De Wit met het doen eindigen van de ondernemingsactiviteiten van
Demarrage en het doen voorzetten van dezelfde activiteiten door Rainbow
naar hof oordeel geen ander oogmerk had dan de fiscus als crediteur te
benadelen en wel door het verijdelen van verhaal van de Ontvanger op het
vermogen van Demarrage. Een dergelijke op benadeling van een bepaalde
crediteur gerichte handelswijze is onrechtmatig jegens deze crediteur en
verplicht dan ook de rechtspersonen die voor deze handelswijze
verantwoordelijk zijn, tot vergoeding van de schade welke die crediteur als
gevolg daarvan leidt. Dit betekent niet dat omvang van deze schade
