Beroepsgerelateerde wetgeving 2
DEEL 1
Hoofdstuk 1: Wils – en/of handelingsonbekwame
zorgontvanger
1.1 De bekwaamheid van de persoon
Drie bekwaamheden:
1. Feitelijke bekwaamheid ( KUNNEN)
= feitelijk in staat zijn om iets te doen
∞ Schrijven
∞ Voertuig besturen
Twee specifieke vormen van feitelijke bekwaamheid
a. Toerekeningsvatbaarheid
∞ verstandig genoeg zijn om de gevolgen van z’n daad in te zien én z’n wil voldoende onder
controle heeft.
Voorwaarden:
1. misdaad of wanbedrijf begaan hebben dat de fysieke integriteit van derden aantast of bedreigt
2. Ontoerekeningsvatbaar
∞ Op het ogenblik van de uitspraak lijden aan een geestesstoornis die zijn
oordeelsvermogen of controle over zijn daden ernstig teniet doet
3. sociaal gevaarlijk
∞ Gevaar dat hij ten gevolge van de geestesstoornis opnieuw strafbare feiten zal plegen
b. Wilsbekwaamheid
∞ vrij en weldoordacht zijn wil te vormen (= beslissingen te kunnen nemen) en die te uiten
Dit veronderstelt dat men in staat is om:
∞ (= beslissingen te kunnen nemen) en die te uiten. Dit veronderstelt dat men in staat is om
informatie te begrijpen die relevant is voor de uiteindelijke beslissing, en die informatie te
kunnen toepassen op z’n eigen concrete situatie
∞ de voor- en nadelen van verschillende keuzemogelijkheden te kunnen afwegen
∞ zijn uiteindelijke keuze te kunnen communiceren (verbaal of non-verbaal)
Wilsbekwaamheid is een toestand die in concreto moet beoordeeld worden. Dat wil zeggen:
beslissing per beslissing. Het is niet omdat iemand wilsonbekwaam wordt bevonden voor het nemen
van beslissing A, dat hij dat per se ook is voor het nemen van beslissing B.
Artsen bepalen bij een medische behandeling of patient al niet wilsbekwaam is.
2. Rechtsbekwaamheid (MOGEN)
= mogelijkheid om rechten en plichten te hebben
Sommige personen genieten echter niet álle rechten:
∞ Vreemdelingen
∞ Minderjarigen
Niet rechtsbekwaam om te stemmen. Daarnaast bestaan er ook
specifieke en gedeeltelijke rechtsonbekwaamheden voor iedereen die zich in een bepaalde
verhouding met iemand anders bevindt.
∞ de onbekwaamheid om te huwen met naaste bloed- en aanverwanten
∞ de onbekwaamheid voor artsen en anderen om bv. bij testament te erven van een persoon
die zij hebben bijgestaan bij zijn laatste ziekte
3. Handelingsdbekwaamheid (ZELF en ZELFSTANDIG MOGEN)
= zelfstandig rechten en plichten uitoefenen
Het stellen van rechtshandelingen = menselijke handeling met beoogde juridische gevolgen
1
,Beroepsgerelateerde wetgeving 2
In principe is iedere persoon handelingsbekwaam (zelfs wanneer hij feitelijk wilsonbekwaam is!). Niettemin
voorziet de wetgever in uitzonderingen (bv. minderjarigen) of kan een
rechter bepaalde personen handelingsonbekwaam verklaren, door hen onder een zogenaamd
privaatrechtelijk beschermingsstatuut te plaatsen.
a. Volledig vs beperkte handelingsonbekwaamheid
= volledig -> wetgever of de rechter bepaalt dat iemand bepaalde rechten niet zelf mag uitoefenen.
∞ Moet vertegenwoordig worden ( oefen in de naam van de betrokkenen rechten uit)
= beperkt -> bepaalde rechten wel zelf, maar niet zelfstandig mag uitoefenen
∞ Bijstand = bij het stellen van rechtshandelingen moet de handelingsonbekwame worden
bijgestaan door een andere persoon die met hem handelt.
∞ Toestemming = voor het stellen van rechtshandelingen moet de handelingsonbekwame
voorafgaandelijk toestemming bekomen van een andere persoon
∞ Verzet = andere personen hebben de mogelijkheid om achteraf verzet aan te tekenen tegen
een door de betrokkene gestelde rechtshandeling.
b. Rechtshandelingen waarvoor personen handelingsonbekwaam kunnen zijn of worden
in abstracto (= meteen voor alle rechtshandelingen of voor een grote groep rechtshandelingen) beoordeeld.
∞ Het vermogen handelingsonbekwaam
kopen, verkopen, schenken, huren, huwelijkscontract afsluiten, testament
∞ De persoon handelingsonbekwaam
huwen, echtscheiding vragen, naamswijziging vragen, toestemmen in een adoptie, een kind
erkennen, patiëntenrechten uitoefenen
∞ allebei vermogen en persoon
Hoofdstuk 2: Onbekwame meerderjarige
zorgontvanger
2.1 Handelingsonbekwame meerderjarige zorgontvangers:
privaatrechtelijk statuut
Meerderjarige zijn is principe handelsbekwaam, tenzij ze in het privaatrechtelijk beschermingsstatuut worden
geplaats zoals ernstige geestesstoornis, dementie, comateuze toestand (= niet zelfstandig rechten kunnen
uitvoeren door gezondheidstoestand)
Vroeger was er een andere situatie nu hebben ze het aangepast naar het globaal beschermingsstatuut voor
volwassene personen.
Het nieuwe globaal beschermingsstatuut voor meerderjarige personen:
∞ Alleen de vrederechter krijgt voortaan de bevoegdheid om te oordelen of een meerderjarige persoon
moet worden beschermd
∞ Dat statuut kan worden opgelegd aan personen, die omwille van hun gezondheidstoestand niet in
staat zijn hun belangen zelf te beheren.
∞ Het kan worden aangevraagd door de te beschermen persoon zelf, zijn familie of een andere
belanghebbende of door de procureur des Konings
= moet vergezeld worden van een geneeskundig verslag
∞ Bewindvoerder -> kan familiale of professionele bewindvoerder zijn, jaarlijks verslag, vergoeding
∞ Vertrouwenspersoon
Verschilpunten:
1. Subsidiariteit
2
, Beroepsgerelateerde wetgeving 2
∞ De nieuwe regeling vertrekt vanuit het subsidiariteitsprincipe: een bewindvoerder wordt
enkel aangesteld als er geen andere voldoende bescherming bestaat. Daarom krijgt een
zorgvolmacht voorrang op gerechtelijke bescherming. Via zo’n zorgvolmacht kan iemand,
terwijl hij nog wilsbekwaam is, een lasthebber aanduiden die later zijn belangen behartigt
wanneer hij wilsonbekwaam wordt. Alleen als die buitengerechtelijke bescherming ontbreekt
of onvoldoende is, stelt de vrederechter een bewindvoerder aan.
2. Proportionaliteit
∞ De beschermingsmaatregel van de vrederechter moet proportioneel zijn en mag niet verder
gaan dan noodzakelijk. Daarom wordt per persoon bekeken welke bescherming echt nodig is
en voor welke specifieke handelingen iemand handelingsonbekwaam wordt verklaard.
3. Vermogen én/of persoon, kan andere bewindvoerder
4. Beperkte of volledige handelingsonbekwaamheid
5. Bepaalde rechtshandelingen zijn NOOIT vatbaar voor vertegenwoordiging of bijstand, bv. Huwen,
scheiden,…
6. Voorafgaande machtiging alvorens als bewindvoerder optreden, o.a. jur. Procedures, aankoop OG,
pat.rechten
1.2 Wilsonbekwame meerderjarige zorgontvanger
Handelingsonbekwame meerderjarigen zijn heel vaak wilsonbekwaam, maar het omgekeerde is veel minder
het geval: wilsonbekwame meerderjarigen zijn niet noodzakelijk handelingsonbekwaam
Bv, comateuze patiënten blijven juridisch handelingsbekwaam
De uitoefening van patientenrecht van onbekwame meerderjarige
a. Patient zelf ( patient kan nog zelf zijn recht uitoefenen)
b. Zorg volmacht ( patient heeft zelf een vertegenwoordiger aangeduid)
∞ Nee -> bewindvoerder
c. De samenwonende echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner of de feitelijk samenwonende
partner
d. Een meerderjarig kind, een ouder, een meerderjarige broer of zus van de patiënt
e. Beroepsbeoefenaar
Uitoefening van patiëntenrechten van handelingsonbekwame maar
wilsonbekwame zorgontvangers
Meerderjarige zorgontvangers die NIET handelingsonbekwaam zijn (dus: niet onder privaatrechtelijk
beschermingsstatuut staan), maar WEL wilsonbekwaam werden bevonden door de arts worden eveneens
vertegenwoordigd:
- Door de vertegenwoordiger die de zorgontvanger zelf heeft aangeduid toen hij nog wilsbekwaam was
- Indien de zorgontvanger nooit een vertegenwoordiger heeft aangeduid, door de informele
vertegenwoordiger uit de cascaderegeling van de Wet Patiëntenrechten
Hoe:
Indien een zorgontvanger voor de uitoefening van zijn patiëntenrechten moet worden vertegenwoordigd, dan
is die vertegenwoordiger bevoegd om alle rechten die aan de zorgontvanger toekomen, uit te oefenen, op
dezelfde wijze en in dezelfde mate als de zorgontvanger ze, indien hij wél bekwaam zou zijn – zelf zou
uitoefenen.
Niettemin kunnen er grenzen worden gesteld aan de bevoegdheid van de vertegenwoordiger :
∞ recht op inzage of afschrift (kan geweigerd worden)
Als de vertegenwoordiger een beroepsbeoefenaar heeft aangeduid om
(onrechtstreeks) inzage of afschrift te bekomen.
3
DEEL 1
Hoofdstuk 1: Wils – en/of handelingsonbekwame
zorgontvanger
1.1 De bekwaamheid van de persoon
Drie bekwaamheden:
1. Feitelijke bekwaamheid ( KUNNEN)
= feitelijk in staat zijn om iets te doen
∞ Schrijven
∞ Voertuig besturen
Twee specifieke vormen van feitelijke bekwaamheid
a. Toerekeningsvatbaarheid
∞ verstandig genoeg zijn om de gevolgen van z’n daad in te zien én z’n wil voldoende onder
controle heeft.
Voorwaarden:
1. misdaad of wanbedrijf begaan hebben dat de fysieke integriteit van derden aantast of bedreigt
2. Ontoerekeningsvatbaar
∞ Op het ogenblik van de uitspraak lijden aan een geestesstoornis die zijn
oordeelsvermogen of controle over zijn daden ernstig teniet doet
3. sociaal gevaarlijk
∞ Gevaar dat hij ten gevolge van de geestesstoornis opnieuw strafbare feiten zal plegen
b. Wilsbekwaamheid
∞ vrij en weldoordacht zijn wil te vormen (= beslissingen te kunnen nemen) en die te uiten
Dit veronderstelt dat men in staat is om:
∞ (= beslissingen te kunnen nemen) en die te uiten. Dit veronderstelt dat men in staat is om
informatie te begrijpen die relevant is voor de uiteindelijke beslissing, en die informatie te
kunnen toepassen op z’n eigen concrete situatie
∞ de voor- en nadelen van verschillende keuzemogelijkheden te kunnen afwegen
∞ zijn uiteindelijke keuze te kunnen communiceren (verbaal of non-verbaal)
Wilsbekwaamheid is een toestand die in concreto moet beoordeeld worden. Dat wil zeggen:
beslissing per beslissing. Het is niet omdat iemand wilsonbekwaam wordt bevonden voor het nemen
van beslissing A, dat hij dat per se ook is voor het nemen van beslissing B.
Artsen bepalen bij een medische behandeling of patient al niet wilsbekwaam is.
2. Rechtsbekwaamheid (MOGEN)
= mogelijkheid om rechten en plichten te hebben
Sommige personen genieten echter niet álle rechten:
∞ Vreemdelingen
∞ Minderjarigen
Niet rechtsbekwaam om te stemmen. Daarnaast bestaan er ook
specifieke en gedeeltelijke rechtsonbekwaamheden voor iedereen die zich in een bepaalde
verhouding met iemand anders bevindt.
∞ de onbekwaamheid om te huwen met naaste bloed- en aanverwanten
∞ de onbekwaamheid voor artsen en anderen om bv. bij testament te erven van een persoon
die zij hebben bijgestaan bij zijn laatste ziekte
3. Handelingsdbekwaamheid (ZELF en ZELFSTANDIG MOGEN)
= zelfstandig rechten en plichten uitoefenen
Het stellen van rechtshandelingen = menselijke handeling met beoogde juridische gevolgen
1
,Beroepsgerelateerde wetgeving 2
In principe is iedere persoon handelingsbekwaam (zelfs wanneer hij feitelijk wilsonbekwaam is!). Niettemin
voorziet de wetgever in uitzonderingen (bv. minderjarigen) of kan een
rechter bepaalde personen handelingsonbekwaam verklaren, door hen onder een zogenaamd
privaatrechtelijk beschermingsstatuut te plaatsen.
a. Volledig vs beperkte handelingsonbekwaamheid
= volledig -> wetgever of de rechter bepaalt dat iemand bepaalde rechten niet zelf mag uitoefenen.
∞ Moet vertegenwoordig worden ( oefen in de naam van de betrokkenen rechten uit)
= beperkt -> bepaalde rechten wel zelf, maar niet zelfstandig mag uitoefenen
∞ Bijstand = bij het stellen van rechtshandelingen moet de handelingsonbekwame worden
bijgestaan door een andere persoon die met hem handelt.
∞ Toestemming = voor het stellen van rechtshandelingen moet de handelingsonbekwame
voorafgaandelijk toestemming bekomen van een andere persoon
∞ Verzet = andere personen hebben de mogelijkheid om achteraf verzet aan te tekenen tegen
een door de betrokkene gestelde rechtshandeling.
b. Rechtshandelingen waarvoor personen handelingsonbekwaam kunnen zijn of worden
in abstracto (= meteen voor alle rechtshandelingen of voor een grote groep rechtshandelingen) beoordeeld.
∞ Het vermogen handelingsonbekwaam
kopen, verkopen, schenken, huren, huwelijkscontract afsluiten, testament
∞ De persoon handelingsonbekwaam
huwen, echtscheiding vragen, naamswijziging vragen, toestemmen in een adoptie, een kind
erkennen, patiëntenrechten uitoefenen
∞ allebei vermogen en persoon
Hoofdstuk 2: Onbekwame meerderjarige
zorgontvanger
2.1 Handelingsonbekwame meerderjarige zorgontvangers:
privaatrechtelijk statuut
Meerderjarige zijn is principe handelsbekwaam, tenzij ze in het privaatrechtelijk beschermingsstatuut worden
geplaats zoals ernstige geestesstoornis, dementie, comateuze toestand (= niet zelfstandig rechten kunnen
uitvoeren door gezondheidstoestand)
Vroeger was er een andere situatie nu hebben ze het aangepast naar het globaal beschermingsstatuut voor
volwassene personen.
Het nieuwe globaal beschermingsstatuut voor meerderjarige personen:
∞ Alleen de vrederechter krijgt voortaan de bevoegdheid om te oordelen of een meerderjarige persoon
moet worden beschermd
∞ Dat statuut kan worden opgelegd aan personen, die omwille van hun gezondheidstoestand niet in
staat zijn hun belangen zelf te beheren.
∞ Het kan worden aangevraagd door de te beschermen persoon zelf, zijn familie of een andere
belanghebbende of door de procureur des Konings
= moet vergezeld worden van een geneeskundig verslag
∞ Bewindvoerder -> kan familiale of professionele bewindvoerder zijn, jaarlijks verslag, vergoeding
∞ Vertrouwenspersoon
Verschilpunten:
1. Subsidiariteit
2
, Beroepsgerelateerde wetgeving 2
∞ De nieuwe regeling vertrekt vanuit het subsidiariteitsprincipe: een bewindvoerder wordt
enkel aangesteld als er geen andere voldoende bescherming bestaat. Daarom krijgt een
zorgvolmacht voorrang op gerechtelijke bescherming. Via zo’n zorgvolmacht kan iemand,
terwijl hij nog wilsbekwaam is, een lasthebber aanduiden die later zijn belangen behartigt
wanneer hij wilsonbekwaam wordt. Alleen als die buitengerechtelijke bescherming ontbreekt
of onvoldoende is, stelt de vrederechter een bewindvoerder aan.
2. Proportionaliteit
∞ De beschermingsmaatregel van de vrederechter moet proportioneel zijn en mag niet verder
gaan dan noodzakelijk. Daarom wordt per persoon bekeken welke bescherming echt nodig is
en voor welke specifieke handelingen iemand handelingsonbekwaam wordt verklaard.
3. Vermogen én/of persoon, kan andere bewindvoerder
4. Beperkte of volledige handelingsonbekwaamheid
5. Bepaalde rechtshandelingen zijn NOOIT vatbaar voor vertegenwoordiging of bijstand, bv. Huwen,
scheiden,…
6. Voorafgaande machtiging alvorens als bewindvoerder optreden, o.a. jur. Procedures, aankoop OG,
pat.rechten
1.2 Wilsonbekwame meerderjarige zorgontvanger
Handelingsonbekwame meerderjarigen zijn heel vaak wilsonbekwaam, maar het omgekeerde is veel minder
het geval: wilsonbekwame meerderjarigen zijn niet noodzakelijk handelingsonbekwaam
Bv, comateuze patiënten blijven juridisch handelingsbekwaam
De uitoefening van patientenrecht van onbekwame meerderjarige
a. Patient zelf ( patient kan nog zelf zijn recht uitoefenen)
b. Zorg volmacht ( patient heeft zelf een vertegenwoordiger aangeduid)
∞ Nee -> bewindvoerder
c. De samenwonende echtgenoot, de wettelijk samenwonende partner of de feitelijk samenwonende
partner
d. Een meerderjarig kind, een ouder, een meerderjarige broer of zus van de patiënt
e. Beroepsbeoefenaar
Uitoefening van patiëntenrechten van handelingsonbekwame maar
wilsonbekwame zorgontvangers
Meerderjarige zorgontvangers die NIET handelingsonbekwaam zijn (dus: niet onder privaatrechtelijk
beschermingsstatuut staan), maar WEL wilsonbekwaam werden bevonden door de arts worden eveneens
vertegenwoordigd:
- Door de vertegenwoordiger die de zorgontvanger zelf heeft aangeduid toen hij nog wilsbekwaam was
- Indien de zorgontvanger nooit een vertegenwoordiger heeft aangeduid, door de informele
vertegenwoordiger uit de cascaderegeling van de Wet Patiëntenrechten
Hoe:
Indien een zorgontvanger voor de uitoefening van zijn patiëntenrechten moet worden vertegenwoordigd, dan
is die vertegenwoordiger bevoegd om alle rechten die aan de zorgontvanger toekomen, uit te oefenen, op
dezelfde wijze en in dezelfde mate als de zorgontvanger ze, indien hij wél bekwaam zou zijn – zelf zou
uitoefenen.
Niettemin kunnen er grenzen worden gesteld aan de bevoegdheid van de vertegenwoordiger :
∞ recht op inzage of afschrift (kan geweigerd worden)
Als de vertegenwoordiger een beroepsbeoefenaar heeft aangeduid om
(onrechtstreeks) inzage of afschrift te bekomen.
3
