BELGISCH BINNENLANDS POLITIEK
INTRODUCTIE
GESCHIEDENIS
Wetenschap?
• Wetenschap = systematiek, breder dan positieve wetenschappen
• Erfenis verwetenschappelijking v/d discipline in de 19e eeuw — externe vorm: “Feiten spreken
voor zich”
o Geschiedenis is steeds een reconstructie, nooit een exacte kopie
o Axel feit (objectief) en interpretatie (subjectief)
o Bronnen — historische werken — contextualiseren
!!Anachronisme vermijden!!
Geschiedenis is GEEN sociale wetenschap
o Kijken nr dezelfde wereld maar zijn complementair want stellen andere vragen
BELGIË
• Transnationale evoluties:
▪ Industrialisering, migratie, revolutiegolven, modernisering…
• Europese unie
Blijvend belang van natiestaten?
• Corona
▪ Bestaan van grenzen
▪ Impact v/d nationale overheden
Visie van België doorheen de tijd enorm veranderd
• Volk al lang aan het wachten op Belgische onafhankelijkheid
BE een eeuwenoud volk of is BE sinds 1830 een kunstmatige constructie?
1789: Brabantse revolutie
• Verenigde Nederlandse Staten
▪ Voorganger van Belgische onafhankelijkheid
1
,HT 1: DE BELGISCHE REVOLUTIE
ACHTERGRONDEN, OORZAKEN EN AANLEIDING
AFBRAAK VAN HET ANCIEN RÉGIME
Tssn de Amerikaanse revolutie (1776) en het Europese evolutiejaar (1848) was er een reeks van politieke
omwentelingen die overgang markeren nr moderne maatschappij
• Einde 18e eeuw: nieuwe sociale verhoudingen + verstedelijking in samenleving
▪ Kerk en staat gescheiden
▪ Adel, geestelijkheid en vorst verloren bevoorrechte positie
• Groot-Brittanië liep zowel in economisch als in politiek opzicht voorop
Franse revolutie van 1789 was een mijlpaal in de omverwerping feodale en klerikale structuren op het
Europese vasteland
• Wouden individuele rechten en vrijheden en schafte privileges af
• Was ook in de Zuidelijke Nederlanden die tssn 1795 en 1814 bij FR werden ingelijfd
HET BELEID VAN WILLEM I
Na val van Napoleon (1814) → ontstaan van het ‘Koninkrijk der Nederlanden’ onder beleid van Willem I
van Oranje
• Noordelijke Nederlanden + Zuidelijke Nederlanden
• Bedoeld als barrière tegen FR, geopolitieke strategie
• Ook dwingende instructies voor interne organisatie van staat
▪ Noord en Zuid op gelijke voet behandelen
• Officiële grenzen vastgelegd op Congres van Wenen
+ oprichting van Groothertogdom Luxemburg met zelfde doel (strategie tegen FR)
• Stond strikt buiten koninkrijk der Nederlanden maar wel toegekend aan Willem I
• Deel van Duitse Bond
▪ Bood mogelijkheid om garnizoen te legeren om FR in te dammen
• Willem I bestuurde Luxemburg als provincie van zijn koninkrijk
Noord en zuid sinds 16e eeuw uit elkaar gegroeid:
• Noorden: calvinistisch, taalhomogeniteit, koloniale handel
• Zuiden: katholiek, taaldiversiteit, Frans, industriële revolutie
2
,Willem I regeerde in geest van ‘Verlicht absolutisme’ (door Pruisische koning -> familiebanden)
• Rationele grondslag
• Politiek:
▪ Onderwijs, Kerk en godsdienst zo veel mogelijk onder overheidscontrole
• Economie:
▪ Bevorderde handel en nijverheid
▪ Oprichting Société Générale in Brussel (1822) als investeringsbank voor groeiende
industriële revolutie in zuiden
• Regeerde ook met trekken van absolute vorst
▪ Staten-Generaal (parlement) beschikte niet over reële macht + kon koning en ministers
niet ter verantwoording roepen
▪ Streefde nr versterking van natiebesef
Taalpolitiek: Nederlands verplichten ten noorden (dus ook in Brussel)
Ontstond dubbele oppositie in zuiden tegen autoritair beleid:
• Katholieken: tegen het principe van de godsdienstvrijheid in grondwet + willen
herstel van oude privileges
• Liberalen: eisen ministeriële verantwoordelijkheid en vrijheid van drukpers
➢ Vonden elkaar in de ‘unie van opposities’ (1828) → monsterverbond
HET REVOLUTIEJAAR 1830
Politieke en sociale onrust van 1830 vormt aanleiding tot Belgische Revolutie
➢ 1830 ook gekenmerkt door sociale onrust als gevolg van slechte economische toestand
o 1829-1830: winter schade toegebracht aan gewassen, veroorzaakte stijgende voedselprijzen
• Ontevredenheid van volk speelde rol in revolutie
HET VERLOOP V/D REVOLUTI E
VAN OPSTAND TOT AFSCHEIDING
25 aug 1830: rellen braken uit in Brussel na opera La muette de Portici
o Wettige gezag verloor grip en gewapende burgerwacht nam macht over
o Oppositie nestelde zich in nieuwe gezagsorganen
• Gelegenheid voor eisen te stellen
▪ Bestuurlijke scheiding tssn Noord en Zuid -> haalbaar compromis
• Onzekere houding van Willem I + troepen werden gestuurd om Brussel te onderwerpen
▪ Opstand radicaliseerde
▪ Beweging van herstel → afscheidingsbeweging
o Bezegeld als echte revolutie tijdens de septemberdagen (23-26 sep)
• Hollandse troepen slager er niet in Brussel weer in te nemen
o Revolutie veralgemeende tot zuiden (inclusief Limburg en Luxemburg)
3
, 26 sep 1830: Voorlopig Bewind van negen Mannen
o 4 okt: voorlopige regering riep Belgische onafhankelijkheid uit + schreef verkiezingen uit voor een
‘nationaal congres’
• Zetelde 200 leden, gekozen door ong 30.000 burgers
• Voornaamste opdracht: grondwet stellen
▪ Bevatte de principes van een parlementaire monarchie nr Brits model
▪ Verzoende aanspraken van liberalen en katholieken
▪ Zeer liberaal voor haar tijd
o 21 juli 1831: Leopold legt eed af als eerste ‘Koning der Belgen
DE INTERNATIONALE CONSTELLATIE
3 okt 1830: Willem deed beroep op de mogendheden, gaf hiermee toe de controle te hebben verloren
• Oostenrijk, Pruisen en Rusland (bondgenootschap) aan kant van Willem
▪ Rusland: overwoog om militair in te grijpen maar moest troepen gebruiken voor Pools
opstand
▪ Pruisen: in principe bereid te helpen maar aarzelde
• Frankrijk aan kant van de revolutie
▪ Dreigde met oorlog als de andere mogendheden zouden tussenkomen om de rebellie te
stoppen
• Groot-Brittanië
▪ Steunde Willem I eerst maar koos uiteindelijk voor de belgen
▪ 22 nov 1830: conservatieve regering werd opgevolgd door liberale regering wat
sympathie opbracht voor de ‘liberale’ revolutie
▪ Wilde wel absoluut vermijden dat de monding v/d grote rivieren in Franse handen kwam
Eind okt 1830: Britse regering wou een internationale conferentie om de situatie op te lossen
o 4 nov: De Conferentie van Londen
▪ Riep tot wapenstilstand en erkende België als toekomstige Staat
▪ Werkte regeling uit voor grenzen
❖ Grenzen van 1790 voor Nederland waarbij Willem I Luxemburg behield
▪ Verdeling v/d staatsschuld
▪ Om te voorkomen dat België onder Franse invloed zou komen werd de nieuwe Staat
eeuwige neutraliteit opgelegd
België verzette zich:
• Weigerde de grenzen van 1790 te aanvaarden
▪ Eiste Zeeuws-Vlaanderen, Maastricht, Limburg-over-de-Maas en Luxemburg
▪ Wouden de Oranjedynastie v/d Belgische troon
❖ Mogendheden koos Franse kroonprins maar die weigerde
❖ Uiteindelijk stopt impasse als Leopold zich kandidaat stelt
▪ 4 juni: Nationaal congres koos hem als Koning en aanvaardde op zijn eis de voorwaarden
v/d conferentie -> XVIII Artikelen
❖ XVIII Artikelen zeiden niet duidelijk dat ze Maastricht, Limburg-over-de-Maas en
Luxemburg moesten afstaan
4
INTRODUCTIE
GESCHIEDENIS
Wetenschap?
• Wetenschap = systematiek, breder dan positieve wetenschappen
• Erfenis verwetenschappelijking v/d discipline in de 19e eeuw — externe vorm: “Feiten spreken
voor zich”
o Geschiedenis is steeds een reconstructie, nooit een exacte kopie
o Axel feit (objectief) en interpretatie (subjectief)
o Bronnen — historische werken — contextualiseren
!!Anachronisme vermijden!!
Geschiedenis is GEEN sociale wetenschap
o Kijken nr dezelfde wereld maar zijn complementair want stellen andere vragen
BELGIË
• Transnationale evoluties:
▪ Industrialisering, migratie, revolutiegolven, modernisering…
• Europese unie
Blijvend belang van natiestaten?
• Corona
▪ Bestaan van grenzen
▪ Impact v/d nationale overheden
Visie van België doorheen de tijd enorm veranderd
• Volk al lang aan het wachten op Belgische onafhankelijkheid
BE een eeuwenoud volk of is BE sinds 1830 een kunstmatige constructie?
1789: Brabantse revolutie
• Verenigde Nederlandse Staten
▪ Voorganger van Belgische onafhankelijkheid
1
,HT 1: DE BELGISCHE REVOLUTIE
ACHTERGRONDEN, OORZAKEN EN AANLEIDING
AFBRAAK VAN HET ANCIEN RÉGIME
Tssn de Amerikaanse revolutie (1776) en het Europese evolutiejaar (1848) was er een reeks van politieke
omwentelingen die overgang markeren nr moderne maatschappij
• Einde 18e eeuw: nieuwe sociale verhoudingen + verstedelijking in samenleving
▪ Kerk en staat gescheiden
▪ Adel, geestelijkheid en vorst verloren bevoorrechte positie
• Groot-Brittanië liep zowel in economisch als in politiek opzicht voorop
Franse revolutie van 1789 was een mijlpaal in de omverwerping feodale en klerikale structuren op het
Europese vasteland
• Wouden individuele rechten en vrijheden en schafte privileges af
• Was ook in de Zuidelijke Nederlanden die tssn 1795 en 1814 bij FR werden ingelijfd
HET BELEID VAN WILLEM I
Na val van Napoleon (1814) → ontstaan van het ‘Koninkrijk der Nederlanden’ onder beleid van Willem I
van Oranje
• Noordelijke Nederlanden + Zuidelijke Nederlanden
• Bedoeld als barrière tegen FR, geopolitieke strategie
• Ook dwingende instructies voor interne organisatie van staat
▪ Noord en Zuid op gelijke voet behandelen
• Officiële grenzen vastgelegd op Congres van Wenen
+ oprichting van Groothertogdom Luxemburg met zelfde doel (strategie tegen FR)
• Stond strikt buiten koninkrijk der Nederlanden maar wel toegekend aan Willem I
• Deel van Duitse Bond
▪ Bood mogelijkheid om garnizoen te legeren om FR in te dammen
• Willem I bestuurde Luxemburg als provincie van zijn koninkrijk
Noord en zuid sinds 16e eeuw uit elkaar gegroeid:
• Noorden: calvinistisch, taalhomogeniteit, koloniale handel
• Zuiden: katholiek, taaldiversiteit, Frans, industriële revolutie
2
,Willem I regeerde in geest van ‘Verlicht absolutisme’ (door Pruisische koning -> familiebanden)
• Rationele grondslag
• Politiek:
▪ Onderwijs, Kerk en godsdienst zo veel mogelijk onder overheidscontrole
• Economie:
▪ Bevorderde handel en nijverheid
▪ Oprichting Société Générale in Brussel (1822) als investeringsbank voor groeiende
industriële revolutie in zuiden
• Regeerde ook met trekken van absolute vorst
▪ Staten-Generaal (parlement) beschikte niet over reële macht + kon koning en ministers
niet ter verantwoording roepen
▪ Streefde nr versterking van natiebesef
Taalpolitiek: Nederlands verplichten ten noorden (dus ook in Brussel)
Ontstond dubbele oppositie in zuiden tegen autoritair beleid:
• Katholieken: tegen het principe van de godsdienstvrijheid in grondwet + willen
herstel van oude privileges
• Liberalen: eisen ministeriële verantwoordelijkheid en vrijheid van drukpers
➢ Vonden elkaar in de ‘unie van opposities’ (1828) → monsterverbond
HET REVOLUTIEJAAR 1830
Politieke en sociale onrust van 1830 vormt aanleiding tot Belgische Revolutie
➢ 1830 ook gekenmerkt door sociale onrust als gevolg van slechte economische toestand
o 1829-1830: winter schade toegebracht aan gewassen, veroorzaakte stijgende voedselprijzen
• Ontevredenheid van volk speelde rol in revolutie
HET VERLOOP V/D REVOLUTI E
VAN OPSTAND TOT AFSCHEIDING
25 aug 1830: rellen braken uit in Brussel na opera La muette de Portici
o Wettige gezag verloor grip en gewapende burgerwacht nam macht over
o Oppositie nestelde zich in nieuwe gezagsorganen
• Gelegenheid voor eisen te stellen
▪ Bestuurlijke scheiding tssn Noord en Zuid -> haalbaar compromis
• Onzekere houding van Willem I + troepen werden gestuurd om Brussel te onderwerpen
▪ Opstand radicaliseerde
▪ Beweging van herstel → afscheidingsbeweging
o Bezegeld als echte revolutie tijdens de septemberdagen (23-26 sep)
• Hollandse troepen slager er niet in Brussel weer in te nemen
o Revolutie veralgemeende tot zuiden (inclusief Limburg en Luxemburg)
3
, 26 sep 1830: Voorlopig Bewind van negen Mannen
o 4 okt: voorlopige regering riep Belgische onafhankelijkheid uit + schreef verkiezingen uit voor een
‘nationaal congres’
• Zetelde 200 leden, gekozen door ong 30.000 burgers
• Voornaamste opdracht: grondwet stellen
▪ Bevatte de principes van een parlementaire monarchie nr Brits model
▪ Verzoende aanspraken van liberalen en katholieken
▪ Zeer liberaal voor haar tijd
o 21 juli 1831: Leopold legt eed af als eerste ‘Koning der Belgen
DE INTERNATIONALE CONSTELLATIE
3 okt 1830: Willem deed beroep op de mogendheden, gaf hiermee toe de controle te hebben verloren
• Oostenrijk, Pruisen en Rusland (bondgenootschap) aan kant van Willem
▪ Rusland: overwoog om militair in te grijpen maar moest troepen gebruiken voor Pools
opstand
▪ Pruisen: in principe bereid te helpen maar aarzelde
• Frankrijk aan kant van de revolutie
▪ Dreigde met oorlog als de andere mogendheden zouden tussenkomen om de rebellie te
stoppen
• Groot-Brittanië
▪ Steunde Willem I eerst maar koos uiteindelijk voor de belgen
▪ 22 nov 1830: conservatieve regering werd opgevolgd door liberale regering wat
sympathie opbracht voor de ‘liberale’ revolutie
▪ Wilde wel absoluut vermijden dat de monding v/d grote rivieren in Franse handen kwam
Eind okt 1830: Britse regering wou een internationale conferentie om de situatie op te lossen
o 4 nov: De Conferentie van Londen
▪ Riep tot wapenstilstand en erkende België als toekomstige Staat
▪ Werkte regeling uit voor grenzen
❖ Grenzen van 1790 voor Nederland waarbij Willem I Luxemburg behield
▪ Verdeling v/d staatsschuld
▪ Om te voorkomen dat België onder Franse invloed zou komen werd de nieuwe Staat
eeuwige neutraliteit opgelegd
België verzette zich:
• Weigerde de grenzen van 1790 te aanvaarden
▪ Eiste Zeeuws-Vlaanderen, Maastricht, Limburg-over-de-Maas en Luxemburg
▪ Wouden de Oranjedynastie v/d Belgische troon
❖ Mogendheden koos Franse kroonprins maar die weigerde
❖ Uiteindelijk stopt impasse als Leopold zich kandidaat stelt
▪ 4 juni: Nationaal congres koos hem als Koning en aanvaardde op zijn eis de voorwaarden
v/d conferentie -> XVIII Artikelen
❖ XVIII Artikelen zeiden niet duidelijk dat ze Maastricht, Limburg-over-de-Maas en
Luxemburg moesten afstaan
4
