College 1: recht en rechten
Doelstellingen recht en regulering
Kunnen reproduceren en toepassen van:
● rechtsgebieden, regelgeving, beginselen.
● democratische rechtsstaat, statelijke organen.
● grondwet en grondrechten.
● bestuurlijk handelen, algemene beginselen van behoorlijk bestuur (a.b.b.b).
● rechtsbescherming.
Doelstellingen college recht en regulering
Eerste week
● definities van publiekrechtelijke leerstukken en rechtsbeginselen herkennen.
● conflicten en vraagstukken een plaats geven in verschillende rechtsgebieden.
● regelgeving, wetten vinden, rechtssystematiek.
● hoofdstuk I-III Belinfante.
Oftewel
Wat zijn de belangrijkste vooronderstellingen, begrippen en leerstukken van voor het
bestuurskundigen meest relevante recht?
Structuur van het vak
- Eerst de inleiding.
- Dan staatsrechtelijke toepassing en bevoegdheden (waaronder het maken van
wetten).
- Dan de toepassing van deze bevoegdheden (bestuursrecht, ook
rechtsbeschermingsprocedures tegen de overheid).
- Dan weer terug naar staatsrecht: grondrechten.
- Met boven-nationale dimensie internationaal recht.
Zo komt het hele vakgebied aan bod met de nadruk op het meest relevante recht voor
bestuurskundigen.
Bronnen staats- en bestuursrecht
● Boek staatsrecht van Belinfante/De Reede (NIET hfst XI en XVII)
● Collegesheets (canvas).
● Wetboeken (internet, niet uit het hoofd leren).
● Jurisprudentie (canvas, uitsluitend de rechtsvragen: je moet de beslissing en de
betekenis ervan in het recht kennen).
Inleiding dit college
● Algemene inkadering.
● Rechtsvormen.
● Rechtsbronnen.
Recht, wat is dat eigenlijk?
,De neerslag van gerechtvaardigde behoeftes (Pitlo).
Maar er zijn verschillende definities: Max Weber vindt dat alle regels recht zijn, Donald Black
vindt dat alleen regels van de overheid recht zijn, Alison vindt dat er orde kan bestaan
zonder regels en wetten: order without law.
⇒ Recht bestaat uit normen die verhoudingen tussen personen regelen, recht is normatief;
vertelt ons waar we ons aan moeten houden.
Uitspraken: descriptief vs normatief/prescriptief.
Descriptief:
- Zij is geslaagd.
- Het regent.
- ‘S Morgens gaat de zon op.
Normatief/prescriptief:
- U bent geslaagd.
- U maakt een fout.
- De doodstraf kan niet worden opgelegd.
Twee soorten uitspraken.
1. Descriptieve uitspraken.
- verwijzen naar feiten.
- zijn waar of onwaar.
2. Normatieve uitspraken.
- verwijzen naar regels.
- zijn geldig of ongeldig.
Recht
Wat mensen mogen en moeten.
en daarmee óók:
Wat mensen van elkaar mogen en moeten verwachten.
Wat is (objectief) recht?
Geheel van regels of normen dat het maatschappelijke verkeer in banen leidt en een
oplossing aandraagt voor problemen die rijzen wanneer mensen zich niet gedragen
overeenkomstig hetgeen men van elkaar mag verwachten.
3 elementen van belang in deze definitie:
1. De regels en normen zelf.
2. Wat men op grond daarvan van elkaar kan verwachten.
3. De oplossing wanneer dit niet gebeurt.
Wat is (een subjectief) recht?
Subjectief recht is het recht dat iemand ontleend aan objectief recht.
‘’Ik sta in mijn recht..’’
Ik heb recht op…!!
,Het rechtssubject
Rechtssubject is een drager van subjectieve rechten en plichten, ontleend aan het
objectieve recht.
Personen: mensen en sommige verenigingen en vermogens.
Voorbeelden van rechtssubjecten:
- de vereniging, de naamloze vennootschap, de besloten vennootschap met beperkte
aansprakelijkheid.
- de stichting: een vermogen met rechtsbevoegdheid.
- de staat, de provincie, de gemeente, …
Rechtssubject kan een rechtspersoon of een natuurlijk persoon zijn.
Natuurlijk persoon
● De aanvang: wil er van persoonlijkheid sprake zijn, dan moet het kind levend ter
wereld zijn gekomen. De ademhaling wordt daarvoor als criterium genomen.
Als kind dood geboren is, heeft het kind nooit bestaan als natuurlijk persoon volgens
het recht, is nietig verklaart.
● De wet begunstigt de nasciturus (ongeborene), hij wordt als reeds geboren
aangemerkt indien zijn belang dit met zich meebrengt.
bijv. bij drugsgebruikende moeder.
Handelingsbekwaamheid, rechtsbevoegdheid
Handelingsonbekwaam: zij van wie de wet veronderstelt, dat zij niet in staat zijn de
betekenis van hun daden te beseffen en die de wet daarom tegen zichzelf beschermt.
bijv. minderjarigen zijn handelingsbekwaam mits zij toestemming hebben van ouders.
bijv. gehuwde vrouw was tot 1956 niet handelingsbekwaam en kon zelf geen
rechtshandelingen verrichten zoals afsluiten bankrekening zonder man.
❖ Onbekwaam: het algemene niet kunnen.
❖ Onbevoegd: het incidentele niet kunnen.
onbevoegd is bij bestuurs- en staatsrecht vaak, gaat daar vaak om een specifieke
bevoegdheid.
Objectief recht: totale recht, alle rechtsregels verzameld. Er is een onderscheid tussen:
Publiek recht Privaatrecht
Algemeen belang Particulier belang
Partijen (overheid en burgers) staan NIET Partijen (burgers, rechtspersonen) zijn
als gelijken tegenover elkaar gelijken
Handhaving geschiedt door de overheid Handhaving gaat uit van de rechtspersonen
(dwangordening) zelf (spontane ordening)
Privaatrecht (civiele recht, burgerlijk recht)
, Recht voor verhoudingen tussen rechtspersonen (o.a. mensen, ondernemingen, maar ook
de staat!)
als gelijken.
horizontaal ↔
Publiekrecht
Recht voor verhoudingen tussen rechtssubjecten.
Zodra staat bevoegdheden inzet is er sprake van publiekrecht.
als ongelijken.
verticaal ↕ (tenzij twee statelijke organen publiekrechtelijke overeenkomst sluiten vanuit hun
statelijke bevoegdheid)
Strafrechtelijk publiekrecht
Definitie? de regels betreffende strafbaarheid van gedragingen, terug te vinden in Wetboek
van Strafrecht. De procedures zijn terug te vinden in het Wetboek van Strafvordering.
Publiekrecht: staats-, bestuurs- en strafrecht.
betreft uitspraken over mogen en moeten van de staat en zijn bestuursorganen
- jegens burgers en
- jegens elkaar.
Doelstellingen recht en regulering
Kunnen reproduceren en toepassen van:
● rechtsgebieden, regelgeving, beginselen.
● democratische rechtsstaat, statelijke organen.
● grondwet en grondrechten.
● bestuurlijk handelen, algemene beginselen van behoorlijk bestuur (a.b.b.b).
● rechtsbescherming.
Doelstellingen college recht en regulering
Eerste week
● definities van publiekrechtelijke leerstukken en rechtsbeginselen herkennen.
● conflicten en vraagstukken een plaats geven in verschillende rechtsgebieden.
● regelgeving, wetten vinden, rechtssystematiek.
● hoofdstuk I-III Belinfante.
Oftewel
Wat zijn de belangrijkste vooronderstellingen, begrippen en leerstukken van voor het
bestuurskundigen meest relevante recht?
Structuur van het vak
- Eerst de inleiding.
- Dan staatsrechtelijke toepassing en bevoegdheden (waaronder het maken van
wetten).
- Dan de toepassing van deze bevoegdheden (bestuursrecht, ook
rechtsbeschermingsprocedures tegen de overheid).
- Dan weer terug naar staatsrecht: grondrechten.
- Met boven-nationale dimensie internationaal recht.
Zo komt het hele vakgebied aan bod met de nadruk op het meest relevante recht voor
bestuurskundigen.
Bronnen staats- en bestuursrecht
● Boek staatsrecht van Belinfante/De Reede (NIET hfst XI en XVII)
● Collegesheets (canvas).
● Wetboeken (internet, niet uit het hoofd leren).
● Jurisprudentie (canvas, uitsluitend de rechtsvragen: je moet de beslissing en de
betekenis ervan in het recht kennen).
Inleiding dit college
● Algemene inkadering.
● Rechtsvormen.
● Rechtsbronnen.
Recht, wat is dat eigenlijk?
,De neerslag van gerechtvaardigde behoeftes (Pitlo).
Maar er zijn verschillende definities: Max Weber vindt dat alle regels recht zijn, Donald Black
vindt dat alleen regels van de overheid recht zijn, Alison vindt dat er orde kan bestaan
zonder regels en wetten: order without law.
⇒ Recht bestaat uit normen die verhoudingen tussen personen regelen, recht is normatief;
vertelt ons waar we ons aan moeten houden.
Uitspraken: descriptief vs normatief/prescriptief.
Descriptief:
- Zij is geslaagd.
- Het regent.
- ‘S Morgens gaat de zon op.
Normatief/prescriptief:
- U bent geslaagd.
- U maakt een fout.
- De doodstraf kan niet worden opgelegd.
Twee soorten uitspraken.
1. Descriptieve uitspraken.
- verwijzen naar feiten.
- zijn waar of onwaar.
2. Normatieve uitspraken.
- verwijzen naar regels.
- zijn geldig of ongeldig.
Recht
Wat mensen mogen en moeten.
en daarmee óók:
Wat mensen van elkaar mogen en moeten verwachten.
Wat is (objectief) recht?
Geheel van regels of normen dat het maatschappelijke verkeer in banen leidt en een
oplossing aandraagt voor problemen die rijzen wanneer mensen zich niet gedragen
overeenkomstig hetgeen men van elkaar mag verwachten.
3 elementen van belang in deze definitie:
1. De regels en normen zelf.
2. Wat men op grond daarvan van elkaar kan verwachten.
3. De oplossing wanneer dit niet gebeurt.
Wat is (een subjectief) recht?
Subjectief recht is het recht dat iemand ontleend aan objectief recht.
‘’Ik sta in mijn recht..’’
Ik heb recht op…!!
,Het rechtssubject
Rechtssubject is een drager van subjectieve rechten en plichten, ontleend aan het
objectieve recht.
Personen: mensen en sommige verenigingen en vermogens.
Voorbeelden van rechtssubjecten:
- de vereniging, de naamloze vennootschap, de besloten vennootschap met beperkte
aansprakelijkheid.
- de stichting: een vermogen met rechtsbevoegdheid.
- de staat, de provincie, de gemeente, …
Rechtssubject kan een rechtspersoon of een natuurlijk persoon zijn.
Natuurlijk persoon
● De aanvang: wil er van persoonlijkheid sprake zijn, dan moet het kind levend ter
wereld zijn gekomen. De ademhaling wordt daarvoor als criterium genomen.
Als kind dood geboren is, heeft het kind nooit bestaan als natuurlijk persoon volgens
het recht, is nietig verklaart.
● De wet begunstigt de nasciturus (ongeborene), hij wordt als reeds geboren
aangemerkt indien zijn belang dit met zich meebrengt.
bijv. bij drugsgebruikende moeder.
Handelingsbekwaamheid, rechtsbevoegdheid
Handelingsonbekwaam: zij van wie de wet veronderstelt, dat zij niet in staat zijn de
betekenis van hun daden te beseffen en die de wet daarom tegen zichzelf beschermt.
bijv. minderjarigen zijn handelingsbekwaam mits zij toestemming hebben van ouders.
bijv. gehuwde vrouw was tot 1956 niet handelingsbekwaam en kon zelf geen
rechtshandelingen verrichten zoals afsluiten bankrekening zonder man.
❖ Onbekwaam: het algemene niet kunnen.
❖ Onbevoegd: het incidentele niet kunnen.
onbevoegd is bij bestuurs- en staatsrecht vaak, gaat daar vaak om een specifieke
bevoegdheid.
Objectief recht: totale recht, alle rechtsregels verzameld. Er is een onderscheid tussen:
Publiek recht Privaatrecht
Algemeen belang Particulier belang
Partijen (overheid en burgers) staan NIET Partijen (burgers, rechtspersonen) zijn
als gelijken tegenover elkaar gelijken
Handhaving geschiedt door de overheid Handhaving gaat uit van de rechtspersonen
(dwangordening) zelf (spontane ordening)
Privaatrecht (civiele recht, burgerlijk recht)
, Recht voor verhoudingen tussen rechtspersonen (o.a. mensen, ondernemingen, maar ook
de staat!)
als gelijken.
horizontaal ↔
Publiekrecht
Recht voor verhoudingen tussen rechtssubjecten.
Zodra staat bevoegdheden inzet is er sprake van publiekrecht.
als ongelijken.
verticaal ↕ (tenzij twee statelijke organen publiekrechtelijke overeenkomst sluiten vanuit hun
statelijke bevoegdheid)
Strafrechtelijk publiekrecht
Definitie? de regels betreffende strafbaarheid van gedragingen, terug te vinden in Wetboek
van Strafrecht. De procedures zijn terug te vinden in het Wetboek van Strafvordering.
Publiekrecht: staats-, bestuurs- en strafrecht.
betreft uitspraken over mogen en moeten van de staat en zijn bestuursorganen
- jegens burgers en
- jegens elkaar.
