2025-2026
Disability studies
ELISABETH DE SCHAUWER
,H1: ONTSTAAN EN HISTORIEK VAN DISABILITY STUDIES
1. Disability / handicap / beperking / label
➢ Maatschappelijk debat
• Scholen, discussie over redelijke aanpassingen, politiek, geen toegang krijgen, …
➢ Onderzoek & beleid
• Overlabeling die extra ondersteuning in klas onder druk zet, bijzonder statuut, …
➢ (orthopedagogisch) werkveld
• Discussie rond institutionalisering van mensen met een beperking, ondersteuning, …
➢ Persoonlijke ervaringen
• Rust die label kan bieden, reacties van buitenwereld op mensen met een beperking, …
1.1 Even situeren
➢ Gabel, 2010:
• “Disability studies (DS) is een interdisciplinair studiegebied dat handicap
centraal stelt in de geesteswetenschappen, natuurwetenschappen, sociale
wetenschappen en toegepaste studiegebieden.
- Het is een onderdeel van ons leven
- Wat als we het zien als een ‘probleem’ van iedereen en niet van de persoon zelf
• Disability studies “daagt de opvatting uit dat een handicap een individueel tekort
of defect is dat uitsluitend kan worden verholpen door ... interventie van
‘deskundigen’ en andere dienstverleners” (Society for Disability Studies [SDS],
2004).”
- Deficietdenken geeft aanleiding tot het zoeken naar een oplossing
- Wat als we dit niet als enige manier zien?
➢ Verschillende manieren om te kijken naar beperking = sociaal construct
➢ Belang van mensen zelf en hun families
➢ We vertrekken vanuit de mensenrechtenbenadering: VN-verdrag – geratificeerd in 2009
2. Ontstaan en historiek
➢ Disability Studies in VS en VK
• Vanuit diverse perspectieven en theoretische invalshoeken (Taylor, 2006)
• Geen unitair perspectief
- Het is makkelijker om te zeggen “what DS is not” (not special education, not
rehabilitation) – er is een grens tussen de socio-politieke studie en de meer
traditionele studies gericht op interventies (Linton, 1998; Taylor, 2011)
• Erkenning van disability als een sociaal fenomeen
- "Een handicap is geen ‘ding’ of aandoening die mensen hebben, maar [het is]
een sociale ontkenning die krachtige ideologische overtuigingen en politieke
doelstellingen dient."
- Het speelt in de omgeving en het bepaalt de structuur
3. Voorlopers VS
➢ Studie of DEVIANCE in jaren ‘60
• E. Goffman : Asylum (1961) → ‘total institution’: een plek waar bewoners eten,
slapen, werken en activiteiten doen, geïsoleerd van de anderen, zowel fysiek als
sociaal => deïnstitutionalisering
• E. Goffman: Stigma (1963) → Stigma is een conditie die diskrediet brengt aan de
sociale identiteit van een persoon. Goffman focust zich op hoe mensen proberen om
zich publiek te tonen. Waar er lage waarde wordt toegekend aan een karakteristiek of
ervaring (vb. in gevangenis zitten) geeft hij aan dat mensen proberen om dit te
verstoppen en om zich beter voor te doen bij anderen.
1
, • H. Becker: Labeling (1963) → Labeling is het product van interpersoonlijke en groepsinteracties
en overeenkomsten
- Studies of Labeling – Becker (1963)
- Er is geen daad die intrinsiek afwijkend is op zich. Afwijking situeert zich in het proces van
interacties tussen individu en groepen over normen, regels en wetten in de samenleving.
- Labeling = produkt of interpersoonlijke and groepsinteracties en overeenkomsten
- Leidt tot het blootleggen van inhumane behandeling van mensen met een
beperking en inconsistenties in beleid
3.1 Burgerrechtenbeweging jaren ’70 en ‘80
➢ Afstand nemen van individualiserende en medisch georiënteerde visie op beperkingen
• Het is de samenleving die door haar ontoegankelijkheid en negatieve
stereotyperingen mensen disabled maakt en uitsluit op veel domeinen.
➢ Gericht op emancipatie, op de belangen, agenda en de stem van mensen met een beperking zelf
➢ American Disability Act (ADA) 1990 – geeft erkenning van indivuele, sociale en economische
participatie
4. Disability als minderheidsgroep – Hahn (1988)
➢ Deel van de minderheidsbewegingen: gender, ras, etniciteit, sexualiteit…
• Begin van de identity politics
• Nood aan erkenning van verschil EN opkomen tegen devaluatie (minderwaardige positie in
de samenleving als je een label of beperking hebt)
➢ Nothing About Us, Without Us - Charlton, 1998
• Link met streven naar burgerrechten en sociale rechtvaardigheid
• Het gaat over fundamenteel politieke kwesties (waar we als samenleving een
antwoord moeten op bieden)
4.1 Academische institutionalisering
➢ Society of Disability Studies in 1982
• Founding father: Irving Kenneth Zola (medisch socioloog)
• Disability Studies Quarterly in 1980
➢ Disability Studies program in Centre on Human Policy at Syracuse University, 1994
Burton Blatt, Robert Bogdan, Steven Taylor, Douglas Biklen
➢ Ontwikkeling van DS in verschillende faculteiten en opleidingen: politieke wetenschappen,
culturele studies, rechten, sociale wetenschappen, economie, literatuur, geschiedenis…
➢ Ondersteunen van onderzoek, beleid en activisme
• Gedeeld domein met belangenbehartigers, kunstenaars en ervaringsdeskundigen
• Klemtoon op kritische kijk met nieuwe wegen om disability te conceptualiseren en
nieuwe vormen van politieke actie op te zetten vanuit verhalen van weerstand en
uitsluiting en geleefde ervaringen
5. Voorlopers UK
➢ Union of the Physically Impaired against Segregation (UPIAS, 1975)
• Activistische groep van mensen met een beperking met marxistische grondslag (legt de
nadruk op structurele analyse: kijken hoe de structuren in de samenleving zich organiseren en
daardoor uitsluiting in de hand werken)
• Belang van de sociale beweging - Hunt, Finkelstein en Ken & Maggy Davis
• Vragen over autoriteit: wie heeft het recht om te spreken over disability?
- Maakt deel uit van een breder gevecht voor sociale gelijkheid en sociale verandering
- Eerst enkel mensen met beperking, maar later ook anderen
➢ UPIAS – keihard, gedomineerd door mannen en heel vastberaden
• Mike Oliver: ontwikkeling van sociaal model in 1983 – bezorgd over het gebrek aan sociale
voorzieningen en ontsnappen aan individualiserende kijk
• Probleem ligt bij hoe samenleving georganiseerd is
2
, ➢ “Het is de samenleving die mensen met een lichamelijke beperking invalide maakt. Een
handicap is iets dat bovenop onze beperkingen komt, doordat we onnodig geïsoleerd worden
en worden uitgesloten van volledige deelname aan de samenleving.” (UPIAS, 1976, p. 4)
• Samenhang tussen sociologie – sociaal beleid en welvaartspolitiek in VK – stuiten
constant op conservatieve regering
- Volwaardig participeren in de samenleving
- Onafhankelijk leven
- Productief werk
- Controle hebben over eigen leven
6. Sociaal model
1) Impairment wordt afgescheiden van disability
• “Handicap is een cultureel en historisch specifiek fenomeen, geen universele en
onveranderlijke essentie.” (Shakespeare, 2006)
• Het eerste is individueel en privaat, het laatste is structureel en publiek.
• De prioriteit is om impairment te accepteren en disability te verwijderen.
• De gevolgen van impairment zit heel vaak in de structuren
2) Het sociaal model wordt afgescheiden van het medisch of individueel model.
• Individueel = persoonlijk deficiet en sociaal = relatie tussen mensen met een
beperking en de samenleving die hindernissen opwerpt
3) Mensen met een beperking worden afgescheiden van mensen zonder beperking
• Mensen met een beperking = onderdrukte groep en het zijn mensen zonder
beperking en professionelen die dit veroorzaken of ertoe bijdragen
• Mensen met een beperking zelf leveren de beste inzichten om te bepalen hoe er
verder met hen aan de slag dient te worden gegaan.
6.1 Sterktes van sociaal model
➢ Heel simpel, blijft hangen en werkt effectief
• Het sociaal model toont aan dat het probleem van mensen met een beperking ligt in
de sociale onderdrukking en niet bij de mensen zelf.
➢ Heeft goed gewerkt in de politieke, sociale beweging van mensen met een beperking
➢ Verschuift de sociale druk naar de samenleving en legt de focus op participatie van
mensen met een beperking
➢ Verbetert het zelfwaardegevoel van mensen met een beperking en de bewustwording van een
collectieve disability bewustwording
➢ 1995: Disability Discrimination Act (heel hard gericht op gelijke kansen)
6.2 Tekortkomingen van sociaal model
➢ Het gaat meestal over witte, heterosexuele mannen met een fysieke beperking.
➢ Wat met: Verstandelijke beperking? Psychische kwetsbaarheid? Meer complexe meervoudige
beperkingen?
➢ Negeren van de impact van beperking op het dagelijks leven van mensen: pijn,
ongemak, veranderende gewaarwordingen… - Morris (1991), Crow (1992), French (1993)
➢ Het is niet evident om onderscheid te maken tussen impairment en disability in het dagelijks leven.
• Het zit in de interacties tussen het individuele lichaam en de sociale omgevingen.
➢ Concept van een utopia waarin geen barrières meer zijn = moeilijk te realiseren
• Iedereen heeft nood aan andere oplossingen
6.3 Verder ontwikkeling binnen academische context
➢ Disability (Handicap) and Society (1986) – Len Barton
➢ Jaren ‘70: Open University: cursus – Vic Finkelstein (later: Leeds), John Swain and Mike Oliver
➢ Examined life – Sunaura Taylor & Judith Butler (zichtbaarheid <-> drempels in verplaatsing)
3
Disability studies
ELISABETH DE SCHAUWER
,H1: ONTSTAAN EN HISTORIEK VAN DISABILITY STUDIES
1. Disability / handicap / beperking / label
➢ Maatschappelijk debat
• Scholen, discussie over redelijke aanpassingen, politiek, geen toegang krijgen, …
➢ Onderzoek & beleid
• Overlabeling die extra ondersteuning in klas onder druk zet, bijzonder statuut, …
➢ (orthopedagogisch) werkveld
• Discussie rond institutionalisering van mensen met een beperking, ondersteuning, …
➢ Persoonlijke ervaringen
• Rust die label kan bieden, reacties van buitenwereld op mensen met een beperking, …
1.1 Even situeren
➢ Gabel, 2010:
• “Disability studies (DS) is een interdisciplinair studiegebied dat handicap
centraal stelt in de geesteswetenschappen, natuurwetenschappen, sociale
wetenschappen en toegepaste studiegebieden.
- Het is een onderdeel van ons leven
- Wat als we het zien als een ‘probleem’ van iedereen en niet van de persoon zelf
• Disability studies “daagt de opvatting uit dat een handicap een individueel tekort
of defect is dat uitsluitend kan worden verholpen door ... interventie van
‘deskundigen’ en andere dienstverleners” (Society for Disability Studies [SDS],
2004).”
- Deficietdenken geeft aanleiding tot het zoeken naar een oplossing
- Wat als we dit niet als enige manier zien?
➢ Verschillende manieren om te kijken naar beperking = sociaal construct
➢ Belang van mensen zelf en hun families
➢ We vertrekken vanuit de mensenrechtenbenadering: VN-verdrag – geratificeerd in 2009
2. Ontstaan en historiek
➢ Disability Studies in VS en VK
• Vanuit diverse perspectieven en theoretische invalshoeken (Taylor, 2006)
• Geen unitair perspectief
- Het is makkelijker om te zeggen “what DS is not” (not special education, not
rehabilitation) – er is een grens tussen de socio-politieke studie en de meer
traditionele studies gericht op interventies (Linton, 1998; Taylor, 2011)
• Erkenning van disability als een sociaal fenomeen
- "Een handicap is geen ‘ding’ of aandoening die mensen hebben, maar [het is]
een sociale ontkenning die krachtige ideologische overtuigingen en politieke
doelstellingen dient."
- Het speelt in de omgeving en het bepaalt de structuur
3. Voorlopers VS
➢ Studie of DEVIANCE in jaren ‘60
• E. Goffman : Asylum (1961) → ‘total institution’: een plek waar bewoners eten,
slapen, werken en activiteiten doen, geïsoleerd van de anderen, zowel fysiek als
sociaal => deïnstitutionalisering
• E. Goffman: Stigma (1963) → Stigma is een conditie die diskrediet brengt aan de
sociale identiteit van een persoon. Goffman focust zich op hoe mensen proberen om
zich publiek te tonen. Waar er lage waarde wordt toegekend aan een karakteristiek of
ervaring (vb. in gevangenis zitten) geeft hij aan dat mensen proberen om dit te
verstoppen en om zich beter voor te doen bij anderen.
1
, • H. Becker: Labeling (1963) → Labeling is het product van interpersoonlijke en groepsinteracties
en overeenkomsten
- Studies of Labeling – Becker (1963)
- Er is geen daad die intrinsiek afwijkend is op zich. Afwijking situeert zich in het proces van
interacties tussen individu en groepen over normen, regels en wetten in de samenleving.
- Labeling = produkt of interpersoonlijke and groepsinteracties en overeenkomsten
- Leidt tot het blootleggen van inhumane behandeling van mensen met een
beperking en inconsistenties in beleid
3.1 Burgerrechtenbeweging jaren ’70 en ‘80
➢ Afstand nemen van individualiserende en medisch georiënteerde visie op beperkingen
• Het is de samenleving die door haar ontoegankelijkheid en negatieve
stereotyperingen mensen disabled maakt en uitsluit op veel domeinen.
➢ Gericht op emancipatie, op de belangen, agenda en de stem van mensen met een beperking zelf
➢ American Disability Act (ADA) 1990 – geeft erkenning van indivuele, sociale en economische
participatie
4. Disability als minderheidsgroep – Hahn (1988)
➢ Deel van de minderheidsbewegingen: gender, ras, etniciteit, sexualiteit…
• Begin van de identity politics
• Nood aan erkenning van verschil EN opkomen tegen devaluatie (minderwaardige positie in
de samenleving als je een label of beperking hebt)
➢ Nothing About Us, Without Us - Charlton, 1998
• Link met streven naar burgerrechten en sociale rechtvaardigheid
• Het gaat over fundamenteel politieke kwesties (waar we als samenleving een
antwoord moeten op bieden)
4.1 Academische institutionalisering
➢ Society of Disability Studies in 1982
• Founding father: Irving Kenneth Zola (medisch socioloog)
• Disability Studies Quarterly in 1980
➢ Disability Studies program in Centre on Human Policy at Syracuse University, 1994
Burton Blatt, Robert Bogdan, Steven Taylor, Douglas Biklen
➢ Ontwikkeling van DS in verschillende faculteiten en opleidingen: politieke wetenschappen,
culturele studies, rechten, sociale wetenschappen, economie, literatuur, geschiedenis…
➢ Ondersteunen van onderzoek, beleid en activisme
• Gedeeld domein met belangenbehartigers, kunstenaars en ervaringsdeskundigen
• Klemtoon op kritische kijk met nieuwe wegen om disability te conceptualiseren en
nieuwe vormen van politieke actie op te zetten vanuit verhalen van weerstand en
uitsluiting en geleefde ervaringen
5. Voorlopers UK
➢ Union of the Physically Impaired against Segregation (UPIAS, 1975)
• Activistische groep van mensen met een beperking met marxistische grondslag (legt de
nadruk op structurele analyse: kijken hoe de structuren in de samenleving zich organiseren en
daardoor uitsluiting in de hand werken)
• Belang van de sociale beweging - Hunt, Finkelstein en Ken & Maggy Davis
• Vragen over autoriteit: wie heeft het recht om te spreken over disability?
- Maakt deel uit van een breder gevecht voor sociale gelijkheid en sociale verandering
- Eerst enkel mensen met beperking, maar later ook anderen
➢ UPIAS – keihard, gedomineerd door mannen en heel vastberaden
• Mike Oliver: ontwikkeling van sociaal model in 1983 – bezorgd over het gebrek aan sociale
voorzieningen en ontsnappen aan individualiserende kijk
• Probleem ligt bij hoe samenleving georganiseerd is
2
, ➢ “Het is de samenleving die mensen met een lichamelijke beperking invalide maakt. Een
handicap is iets dat bovenop onze beperkingen komt, doordat we onnodig geïsoleerd worden
en worden uitgesloten van volledige deelname aan de samenleving.” (UPIAS, 1976, p. 4)
• Samenhang tussen sociologie – sociaal beleid en welvaartspolitiek in VK – stuiten
constant op conservatieve regering
- Volwaardig participeren in de samenleving
- Onafhankelijk leven
- Productief werk
- Controle hebben over eigen leven
6. Sociaal model
1) Impairment wordt afgescheiden van disability
• “Handicap is een cultureel en historisch specifiek fenomeen, geen universele en
onveranderlijke essentie.” (Shakespeare, 2006)
• Het eerste is individueel en privaat, het laatste is structureel en publiek.
• De prioriteit is om impairment te accepteren en disability te verwijderen.
• De gevolgen van impairment zit heel vaak in de structuren
2) Het sociaal model wordt afgescheiden van het medisch of individueel model.
• Individueel = persoonlijk deficiet en sociaal = relatie tussen mensen met een
beperking en de samenleving die hindernissen opwerpt
3) Mensen met een beperking worden afgescheiden van mensen zonder beperking
• Mensen met een beperking = onderdrukte groep en het zijn mensen zonder
beperking en professionelen die dit veroorzaken of ertoe bijdragen
• Mensen met een beperking zelf leveren de beste inzichten om te bepalen hoe er
verder met hen aan de slag dient te worden gegaan.
6.1 Sterktes van sociaal model
➢ Heel simpel, blijft hangen en werkt effectief
• Het sociaal model toont aan dat het probleem van mensen met een beperking ligt in
de sociale onderdrukking en niet bij de mensen zelf.
➢ Heeft goed gewerkt in de politieke, sociale beweging van mensen met een beperking
➢ Verschuift de sociale druk naar de samenleving en legt de focus op participatie van
mensen met een beperking
➢ Verbetert het zelfwaardegevoel van mensen met een beperking en de bewustwording van een
collectieve disability bewustwording
➢ 1995: Disability Discrimination Act (heel hard gericht op gelijke kansen)
6.2 Tekortkomingen van sociaal model
➢ Het gaat meestal over witte, heterosexuele mannen met een fysieke beperking.
➢ Wat met: Verstandelijke beperking? Psychische kwetsbaarheid? Meer complexe meervoudige
beperkingen?
➢ Negeren van de impact van beperking op het dagelijks leven van mensen: pijn,
ongemak, veranderende gewaarwordingen… - Morris (1991), Crow (1992), French (1993)
➢ Het is niet evident om onderscheid te maken tussen impairment en disability in het dagelijks leven.
• Het zit in de interacties tussen het individuele lichaam en de sociale omgevingen.
➢ Concept van een utopia waarin geen barrières meer zijn = moeilijk te realiseren
• Iedereen heeft nood aan andere oplossingen
6.3 Verder ontwikkeling binnen academische context
➢ Disability (Handicap) and Society (1986) – Len Barton
➢ Jaren ‘70: Open University: cursus – Vic Finkelstein (later: Leeds), John Swain and Mike Oliver
➢ Examined life – Sunaura Taylor & Judith Butler (zichtbaarheid <-> drempels in verplaatsing)
3
