1. Inleiding
1.1. Geschiedenis van het boekhouden
Reeds in 4000-3000 v.C. deed men aan ‘boekhouden. Het betrof hier enkel het bijhouden van
houweelheden (slavens, stuks vee, broden, etc.). Deze hoeveelheden werden genoteerd op kleitabletten of
door middel van stokjes of knopen in touwen. Historici gaan ervan uit dat de kunst van het schrijven is
ontstaan omdat men economische transacties wou vastleggen (zo’n 3000 jaar v.C.). Pas in 700 v.C ontstond
het begrip ‘geld’ dat als ruilmiddel kon worden gebruikt. Ook men kon nu rijkdom van een persoon
gemakkelijker voorstellen door verschillende elementen van zijn rijkdom om te zetten in geld en vervolgens
op te tellen (was ook van belang in bepalen van verschuldigde belastingen). Het systeem van ‘enkel
boekhouden’ werd in 1000 n.C. geïntroduceerd in Europa.
In 1494 beschreef Pacioli het systeem van ‘dubbel boekhouden’: de nadruk ligt bij deze methode op het
‘grootboek’ waarin alle transacties werden genoteerd en men sprak van een grootboek omdat dit boek het
grootste en mooiste was. Andere boeken zoals dagboeken/journaal waren een hulpmiddel voor het correct
invullen van het grootboek en voor elke transactie werden minstens 2 rekeningen gebruikt.
We zien hier dat de industriële revolutie een belangrijke rol heeft gespeeld: in die periode werd het belangrijk
om een overzicht te krijgen van de samenstelling van de kostprijs van een product en de benodigde middelen
om een bepaald product rendabel te kunnen produceren (budgettering). Ook werden meer externe
financiële middelen aangetrokken (financiers, bankiers) die geld investeerden, maar niet deelnamen aan het
bestuur. Daardoor werd het element van externe rapportering steeds belangrijkers. Door de sterke groei van
ondernemingen werden oprichters en eigenaars meer bijgestaan en vervangen door professionele manieren
die nood hadden aan bijkomende gegevens, waardoor begrippen zoals management accounting en financial
accounting zijn ontstaan.
1.2 Boekhouden, boekhouding en accountancy
- Boekhouden: dit is het stelselmatig en cijfermatig aantekenen van alle verrichtingen van financiële
aard die in een organisatie gebeuren. Een organisatie wordt beschouwd als een zelfstandige entiteit
waarin voortdurend geld wordt omgezet in goederen en diensten welke dan weer worden omgezet
in geld. Op deze wijze ontstaat een kringloop en wisselwerking tussen organisatie en de omgeving.
Boekhouden is de techniek die bij het registreren gebruikt wordt.
- Boekhouding: dit is een technisch apparaat, bestaande uit mensen en hulpmiddelen, waarin die
registratie gebeurt. Dit kan zowel manueel op paper gebeuren, als door middel van een computer.
Boekhouding bevat enkel die verrichtingen die financieel uitgedrukt worden. Bij boekhouding gaat
men steeds uit van zelfstandige entiteiten (dit kunnen zowel industriële ondernemingen zijn als
handelsonderneming, overheidsinstellingen, ziekenhuizen, verenigingen, etc.)
- Accountancy of accounting: dit is ruimer dan boekhouding (staat op een hoger niveau) en heeft
betrekking op het organiseren, controleren, beoordelen en eventueel aanpassen van boekhouding.
Deze aanpassingen gebeuren om in overeenstemming te zijn met de realiteit (= redresseren).
Accountancy zal bijdragen tot het formaliseren van de interne en externe financiële rapportering.
1
, Vooral op vlak van externe verslaggeving is er een sterke standaardisatie en in België is die wettelijk
vastgelegd.
● Er wordt een onderscheid gemaakt tussen verschillende vormen van accounting:
○ Financial accounting: is gericht op externe verslaggeving – doelstelling is het
opstellen van een correcte jaarrekening (= rapport van uw onderneming) –
dit zijn gegevens uit het verleden en ze zijn niet gedetailleerd– jaarrekening
neerleggen bij Balanscentrale (=publiek). + analyse van jaarrekening en externe
controle behoren tot financial accounting
■ een van de basisprincipes van financial accounting is dat zowel degene die
informatie verstrekt als diegene die informatie interpreteert dezelfde regels
en technieken toepast om zo tot een eenduidige voorstelling te komen van
de cijfers.
○ Management accounting (= beleidsboekhouden): meer gericht op het
management van de organisatie en levert nodige gegevens voor interne
beleidsbeslissingen ( m.a.w. wat gaat we doen met het beleid). De gegevens zijn
zowel gebaseerd op het verleden als toekomst en ik sommige gevallen maakt men
gebruik van zeer gedetailleerde gegevens.
■ Belangrijk onderdeel van management accounting is cost accounting;
hiermee tracht men de exacte kostprijs te bereken van geproduceerde
goederen en diensten en op basis van deze berekende kostprijzen kunnen
belangrijke beslissingen genomen worden over het al dan niet produceren
van bepaalde producten, bepalen van koopprijzen, etc. De voornaamste
onderdelen zijn: analytisch boekhouden, budgettering, interne controle
○ Tussen financial en managerial accounting is er een zekere wisselwerking en
uitwisseling van gegeven zodat het moeilijk is een strikte scheidingslijn te trekken.
○ International accounting: heeft betrekking op specifieke vereisten die
multinationals stellen aan hun boekhouding; zij moeten rapporteren op
wereldschaal en hun producten/diensten worden vaak over heel de wereld
geproduceerd om uiteindelijk samengevoegd te worden in een afgewerkt product/
dienst. Multinationals moeten echter ook rekening houden met lokale wetten en
reglementeringen.
Dus:
- Definitie ‘Accounting’: dat gaat over cijfers, bedragen in geld, zoals euro’s, dollars, ponden, etc. Het
gaat ook over economische entiteiten, zoals een bedrijf, vennootschap maar kan ook een school,
ziekenhuis, VZW zijn, etc. Accounting gaat ervoor zorgen dat je nuttige economische beslissingen
kan nemen.
- ‘Accounting is een proces’; bedoeling
● aanleveren van kwantitatieve informatie (veelal in monetaire vorm) over economische
entiteiten die nuttig is bij het nemen van economische beslissingen
● systematisch verzamelen, organiseren en presenteren van financiële informatie volgens
bepaalde standaard regels (“Generally Accepted Accounting Principles” - GAAP).
2
, - Accounting wordt dan ook omschreven als de ‘language of business’
- Accounting is een informatiesysteem waarbij data uit ondernemingsactiviteiten worden gemeten en
opgeslagen.
Je krijgt een aantal economische activiteiten die
resulteren in cijfers, bedragen (accounting proces=
verzamelen), vervolgens ga je dat boeken in
boekhouding en zo krijg je accounting info die naar de
mensen gaat die beslissingen moeten nemen, nl. de
beslissingnemers en dat leidt weer tot economische
activiteiten. Dit is een cyclus die paar keer per dag
plaatsvindt.
Je hebt ondernemingsactiviteiten en dat levert data op,
dat wordt gemeten en opgeslagen en dit wordt dan
verwerkt en leidt tot een rapportering.
1.3. Accountant, gecertificeerd accountant en bedrijfsrevisor
Elk van deze 3 beroepen hebben specifieke taken die wettelijk zijn vastgelegd. Het ten onrechte gebruiken
van één van deze titels of het ten onrechte uitoefenen van één van deze taken is strafbaar.
- Accountant (=lid van de ITAA): kan zowel als zelfstandige als in dienstverband werken. Zijn taak
bestaat uit organiseren boekhouding, houden van de boeken, opstellen jaarrekening
- Gecertificeerd Accountant (= lid van een ITAA): kan zowel intern (werkt in een bedrijf)/ als
extern (zelfstandige) werken
● Organiseert de boekhouding
● Aantal controles uitvoeren en attesten schrijven
- Bedrijfsrevisor (lid van het IBR): hij werkt steeds als zelfstandige en zijn taken zijn wettelijk
vastgesteld en hebben alle betrekking op uitvoering van wettelijke controles. Hij controleert de
boekhouding en waarmerkt de jaarrekening als onafhankelijk deskundige. Door waarmerken
bevestigt hij dat de jaarrekening de financiële situatie van de onderzochte organisatie getrouw en
volledig weergeeft (waarmerken jaarrekening en nakijken om te zien of het in orde is). Volgens de
wet zijn een aantal vormen van vennootschap vanaf een zekere omvang verplicht om een
commissaris aan te duiden.
● Bedrijfsrevisor mag in principe alle taken uitvoeren van een gecertificeerd accountant (en
deze mag in principe alle taken uitvoeren van de accountant)
3
, - (Gecertificeerd) (fiscaal) accountant of gecertificeerd belastingadviseur (ITAA): mensen die
fiscaal advies gaan geven
→ Men kiest niet meer vooraf wat men wil gaan doen als beroep, maar achteraf na de stage en het
bekwaamheidsexamen, mits het behalen van de vereiste attesten
1.4. Gebruikers
Management zijn de mensen die dagelijks met het bedrijf bezig zijn. De OH zijn BTW, belasting, de
rechtbank, RSZ. Bij alle faillissementen is de gemeenschap het slachtoffer. Aandeelhouders weten graag wat
er gebeurt met hun centen. WN zijn ook geïnteresseerd in die informatie. Leveranciers (bij
grootwarenhuizen zoals Colruyt moet je 60-90 dagen wachten op betaling) die leveren aan een bedrijf willen
graag weten of een klant betrouwbaar is of niet, zeker als je ergens zou leveren en dan ineens je geld niet
krijgt. Klanten zijn ook belangrijk. Potentiële investeerders zijn mensen die willen investeren in dat bedrijf,
aandelen kopen, bij die mensen is het best dat je eerst uw huiswerk maakt en weet met wie je in zee gaat. De
voornaamste gebruikers zijn aandeelhouders, kredietverschaffers, potentiële investeerders.
1.4.1. Externe gebruikers
Bij de externe gebruikers zijn er 6 belangrijke groepen te onderscheiden: Aandeelhouders (shareholders),
kredietverstrekkers, WN, OH, rechtbank (kan en mag de boekhouding vragen als bewijs) en
stakeholders
- De eigenaars van de onderneming zijn de aandeelhouders: zij stellen aan de onderneming geld,
machines, gebouwen of patenten ter beschikking en ontvangen de tegenwaarde van deze inbreng in
aandelen. Een aandeelhouder kan deelnemen aan de AV en kan zo mee beslissen over de toekomst
van de onderneming door zijn stemrecht uit te oefenen dat verbonden is aan het aandelenbezit. Hij
zit ook de leden van het bestuursorgaan kunnen aanstellen.
● Bij kleine ondernemingen zijn de aandeelhouders en het bestuur vaak dezelfde personen.
Kleine ondernemingen kiezen vaak voor een BV.
● Grote ondernemingen kiezen bijna steeds voor de NV. Dit is een kapitaalvennootschap
waar elke aandeelhouder meestal een relatief klein gedeelte van het kapitaal aanbrengt
waardoor ook het risico kleiner wordt.
4
1.1. Geschiedenis van het boekhouden
Reeds in 4000-3000 v.C. deed men aan ‘boekhouden. Het betrof hier enkel het bijhouden van
houweelheden (slavens, stuks vee, broden, etc.). Deze hoeveelheden werden genoteerd op kleitabletten of
door middel van stokjes of knopen in touwen. Historici gaan ervan uit dat de kunst van het schrijven is
ontstaan omdat men economische transacties wou vastleggen (zo’n 3000 jaar v.C.). Pas in 700 v.C ontstond
het begrip ‘geld’ dat als ruilmiddel kon worden gebruikt. Ook men kon nu rijkdom van een persoon
gemakkelijker voorstellen door verschillende elementen van zijn rijkdom om te zetten in geld en vervolgens
op te tellen (was ook van belang in bepalen van verschuldigde belastingen). Het systeem van ‘enkel
boekhouden’ werd in 1000 n.C. geïntroduceerd in Europa.
In 1494 beschreef Pacioli het systeem van ‘dubbel boekhouden’: de nadruk ligt bij deze methode op het
‘grootboek’ waarin alle transacties werden genoteerd en men sprak van een grootboek omdat dit boek het
grootste en mooiste was. Andere boeken zoals dagboeken/journaal waren een hulpmiddel voor het correct
invullen van het grootboek en voor elke transactie werden minstens 2 rekeningen gebruikt.
We zien hier dat de industriële revolutie een belangrijke rol heeft gespeeld: in die periode werd het belangrijk
om een overzicht te krijgen van de samenstelling van de kostprijs van een product en de benodigde middelen
om een bepaald product rendabel te kunnen produceren (budgettering). Ook werden meer externe
financiële middelen aangetrokken (financiers, bankiers) die geld investeerden, maar niet deelnamen aan het
bestuur. Daardoor werd het element van externe rapportering steeds belangrijkers. Door de sterke groei van
ondernemingen werden oprichters en eigenaars meer bijgestaan en vervangen door professionele manieren
die nood hadden aan bijkomende gegevens, waardoor begrippen zoals management accounting en financial
accounting zijn ontstaan.
1.2 Boekhouden, boekhouding en accountancy
- Boekhouden: dit is het stelselmatig en cijfermatig aantekenen van alle verrichtingen van financiële
aard die in een organisatie gebeuren. Een organisatie wordt beschouwd als een zelfstandige entiteit
waarin voortdurend geld wordt omgezet in goederen en diensten welke dan weer worden omgezet
in geld. Op deze wijze ontstaat een kringloop en wisselwerking tussen organisatie en de omgeving.
Boekhouden is de techniek die bij het registreren gebruikt wordt.
- Boekhouding: dit is een technisch apparaat, bestaande uit mensen en hulpmiddelen, waarin die
registratie gebeurt. Dit kan zowel manueel op paper gebeuren, als door middel van een computer.
Boekhouding bevat enkel die verrichtingen die financieel uitgedrukt worden. Bij boekhouding gaat
men steeds uit van zelfstandige entiteiten (dit kunnen zowel industriële ondernemingen zijn als
handelsonderneming, overheidsinstellingen, ziekenhuizen, verenigingen, etc.)
- Accountancy of accounting: dit is ruimer dan boekhouding (staat op een hoger niveau) en heeft
betrekking op het organiseren, controleren, beoordelen en eventueel aanpassen van boekhouding.
Deze aanpassingen gebeuren om in overeenstemming te zijn met de realiteit (= redresseren).
Accountancy zal bijdragen tot het formaliseren van de interne en externe financiële rapportering.
1
, Vooral op vlak van externe verslaggeving is er een sterke standaardisatie en in België is die wettelijk
vastgelegd.
● Er wordt een onderscheid gemaakt tussen verschillende vormen van accounting:
○ Financial accounting: is gericht op externe verslaggeving – doelstelling is het
opstellen van een correcte jaarrekening (= rapport van uw onderneming) –
dit zijn gegevens uit het verleden en ze zijn niet gedetailleerd– jaarrekening
neerleggen bij Balanscentrale (=publiek). + analyse van jaarrekening en externe
controle behoren tot financial accounting
■ een van de basisprincipes van financial accounting is dat zowel degene die
informatie verstrekt als diegene die informatie interpreteert dezelfde regels
en technieken toepast om zo tot een eenduidige voorstelling te komen van
de cijfers.
○ Management accounting (= beleidsboekhouden): meer gericht op het
management van de organisatie en levert nodige gegevens voor interne
beleidsbeslissingen ( m.a.w. wat gaat we doen met het beleid). De gegevens zijn
zowel gebaseerd op het verleden als toekomst en ik sommige gevallen maakt men
gebruik van zeer gedetailleerde gegevens.
■ Belangrijk onderdeel van management accounting is cost accounting;
hiermee tracht men de exacte kostprijs te bereken van geproduceerde
goederen en diensten en op basis van deze berekende kostprijzen kunnen
belangrijke beslissingen genomen worden over het al dan niet produceren
van bepaalde producten, bepalen van koopprijzen, etc. De voornaamste
onderdelen zijn: analytisch boekhouden, budgettering, interne controle
○ Tussen financial en managerial accounting is er een zekere wisselwerking en
uitwisseling van gegeven zodat het moeilijk is een strikte scheidingslijn te trekken.
○ International accounting: heeft betrekking op specifieke vereisten die
multinationals stellen aan hun boekhouding; zij moeten rapporteren op
wereldschaal en hun producten/diensten worden vaak over heel de wereld
geproduceerd om uiteindelijk samengevoegd te worden in een afgewerkt product/
dienst. Multinationals moeten echter ook rekening houden met lokale wetten en
reglementeringen.
Dus:
- Definitie ‘Accounting’: dat gaat over cijfers, bedragen in geld, zoals euro’s, dollars, ponden, etc. Het
gaat ook over economische entiteiten, zoals een bedrijf, vennootschap maar kan ook een school,
ziekenhuis, VZW zijn, etc. Accounting gaat ervoor zorgen dat je nuttige economische beslissingen
kan nemen.
- ‘Accounting is een proces’; bedoeling
● aanleveren van kwantitatieve informatie (veelal in monetaire vorm) over economische
entiteiten die nuttig is bij het nemen van economische beslissingen
● systematisch verzamelen, organiseren en presenteren van financiële informatie volgens
bepaalde standaard regels (“Generally Accepted Accounting Principles” - GAAP).
2
, - Accounting wordt dan ook omschreven als de ‘language of business’
- Accounting is een informatiesysteem waarbij data uit ondernemingsactiviteiten worden gemeten en
opgeslagen.
Je krijgt een aantal economische activiteiten die
resulteren in cijfers, bedragen (accounting proces=
verzamelen), vervolgens ga je dat boeken in
boekhouding en zo krijg je accounting info die naar de
mensen gaat die beslissingen moeten nemen, nl. de
beslissingnemers en dat leidt weer tot economische
activiteiten. Dit is een cyclus die paar keer per dag
plaatsvindt.
Je hebt ondernemingsactiviteiten en dat levert data op,
dat wordt gemeten en opgeslagen en dit wordt dan
verwerkt en leidt tot een rapportering.
1.3. Accountant, gecertificeerd accountant en bedrijfsrevisor
Elk van deze 3 beroepen hebben specifieke taken die wettelijk zijn vastgelegd. Het ten onrechte gebruiken
van één van deze titels of het ten onrechte uitoefenen van één van deze taken is strafbaar.
- Accountant (=lid van de ITAA): kan zowel als zelfstandige als in dienstverband werken. Zijn taak
bestaat uit organiseren boekhouding, houden van de boeken, opstellen jaarrekening
- Gecertificeerd Accountant (= lid van een ITAA): kan zowel intern (werkt in een bedrijf)/ als
extern (zelfstandige) werken
● Organiseert de boekhouding
● Aantal controles uitvoeren en attesten schrijven
- Bedrijfsrevisor (lid van het IBR): hij werkt steeds als zelfstandige en zijn taken zijn wettelijk
vastgesteld en hebben alle betrekking op uitvoering van wettelijke controles. Hij controleert de
boekhouding en waarmerkt de jaarrekening als onafhankelijk deskundige. Door waarmerken
bevestigt hij dat de jaarrekening de financiële situatie van de onderzochte organisatie getrouw en
volledig weergeeft (waarmerken jaarrekening en nakijken om te zien of het in orde is). Volgens de
wet zijn een aantal vormen van vennootschap vanaf een zekere omvang verplicht om een
commissaris aan te duiden.
● Bedrijfsrevisor mag in principe alle taken uitvoeren van een gecertificeerd accountant (en
deze mag in principe alle taken uitvoeren van de accountant)
3
, - (Gecertificeerd) (fiscaal) accountant of gecertificeerd belastingadviseur (ITAA): mensen die
fiscaal advies gaan geven
→ Men kiest niet meer vooraf wat men wil gaan doen als beroep, maar achteraf na de stage en het
bekwaamheidsexamen, mits het behalen van de vereiste attesten
1.4. Gebruikers
Management zijn de mensen die dagelijks met het bedrijf bezig zijn. De OH zijn BTW, belasting, de
rechtbank, RSZ. Bij alle faillissementen is de gemeenschap het slachtoffer. Aandeelhouders weten graag wat
er gebeurt met hun centen. WN zijn ook geïnteresseerd in die informatie. Leveranciers (bij
grootwarenhuizen zoals Colruyt moet je 60-90 dagen wachten op betaling) die leveren aan een bedrijf willen
graag weten of een klant betrouwbaar is of niet, zeker als je ergens zou leveren en dan ineens je geld niet
krijgt. Klanten zijn ook belangrijk. Potentiële investeerders zijn mensen die willen investeren in dat bedrijf,
aandelen kopen, bij die mensen is het best dat je eerst uw huiswerk maakt en weet met wie je in zee gaat. De
voornaamste gebruikers zijn aandeelhouders, kredietverschaffers, potentiële investeerders.
1.4.1. Externe gebruikers
Bij de externe gebruikers zijn er 6 belangrijke groepen te onderscheiden: Aandeelhouders (shareholders),
kredietverstrekkers, WN, OH, rechtbank (kan en mag de boekhouding vragen als bewijs) en
stakeholders
- De eigenaars van de onderneming zijn de aandeelhouders: zij stellen aan de onderneming geld,
machines, gebouwen of patenten ter beschikking en ontvangen de tegenwaarde van deze inbreng in
aandelen. Een aandeelhouder kan deelnemen aan de AV en kan zo mee beslissen over de toekomst
van de onderneming door zijn stemrecht uit te oefenen dat verbonden is aan het aandelenbezit. Hij
zit ook de leden van het bestuursorgaan kunnen aanstellen.
● Bij kleine ondernemingen zijn de aandeelhouders en het bestuur vaak dezelfde personen.
Kleine ondernemingen kiezen vaak voor een BV.
● Grote ondernemingen kiezen bijna steeds voor de NV. Dit is een kapitaalvennootschap
waar elke aandeelhouder meestal een relatief klein gedeelte van het kapitaal aanbrengt
waardoor ook het risico kleiner wordt.
4
