SAMENVATTING COMMUNICATIE BASIS
SAMENVATTING LES 1: OPZET OPLEIDINGSONDERDEEL
1.Voorbeschouwing
Communicatie = een activiteit waarbij levende wezens betekenissen uitwisselen door
op elkaar signalen te reageren.
- Eerst U dan ik: focus ligt op wat de ander van jou nodig heeft.
- Belangrijker om te luisteren dan te praten.
2.3 Doelgericht communiceren
Gaat over professionele communicatie die ingezet wordt in het sociaal pedagogisch en
methodisch handelen:
- Sociaal: in interactie met anderen, individueel of in groep, context
- Peda: gericht op kind/ jongere en context
- Agogiek: de wetenschap gericht op verandering
- Handelen: je onderneemt en zet stappen, met het besef dat niks doen ook een
keuze is
- Methodisch: je denkt na over het doel dat je wil bereiken, en hoe je dat het beste
kan doen, doelgericht, systematisch en verantwoord
Als jeugdprofessional moet je jezelf constant afvragen of de kwaliteit van jouw
communicatie voldoet aan drie criteria:
1. Effectiviteit: de mate waarin je erin slaagt je boodschap duidelijk te maken en je
doel te bereiken: je communicatie heeft het gewenste effect.
2. Efficiëntie: het gemak waarmee de communicatie loopt: hoe minder tijd en
moeite of spanning het kost, des te geslaagder de communicatie.
3. Aanvaardbaarheid: de vraag of men zich bij communicatie houdt aan ethische
en sociale normen (eerlijkheid, respect tegenover de communicatiepartner)
➔ Manier waarop je communiceert, bepaalt hoe anderen je gaan zien en in welke
mate andere rekening gaan houden met jou
- Direct contact/ relatie met een andere persoon = bepalend voor de kwaliteit van
hulpverlening → relatiegericht beroep
,2.4 Professionele basishouding
Professionele communicatie = juiste basishouding:
- Echtheid (authenticiteit): wat je voelt aan de binnenkant komt overeen met wat
je toont aan de buitenkant.
- Empathie: je tracht te voelen in de binnenkant van de anderen.
- Respect: je codeert je binnenkant op een manier die rekening houdt met de
gevoelens en het referentiekader van de ander.
- Acceptatie: je accepteert de communicatie van de ander en plaatst het binnen
zijn referentiekader en context (wil niet zeggen dat je geen grenzen mag stellen of
niet consequent mag reageren)
- Verantwoordelijkheid: als hulpverlener heb en neem je de verantwoordelijkheid
om de communicatie bij te sturen.
- Gespreksvaardigheden: professionele vaardigheden inzetten om het gesprek te
reguleren en op gang te houden zodat je het gespreksdoel bereikt.
- Bedoeling(en) van de zender:
• Informeren
• Overtuigen
• Activeren
• Ontspannen
• Emoties oproepen
- Ervaringsgericht:
Concreet ervaren (doen/ hebben van een ervaring) → reflectief observeren
(nadenken over wat is waargenomen) → abstract conceptualiseren (
concluderen/ leren van de ervaring) → actief experimenteren (het geleerde
uitproberen)
,2.5 Leermodel: leren van en met elkaar
- Model dat inzicht geeft in feedback = Johari
Venster (bedacht door Joseph Luft en Harry
Ingham)
- Een aantal dingen zijn bekend voor jezelf, een aantal dingen zijn onbekend. Zo
zijn er ook een aantal dingen die bekend zijn voor de andere, een aantal dingen
dan weer niet.
- Je hebt er voordeel bij om je open ruimte zo groot mogelijk te maken, daardoor
verkleinen je blinde vlek en je privéruimte die verborgen is door anderen.
- Manier om je open ruimte groter te maken = feedback vragen en ook geven
- Krijgen van feedback = enige manier om jouw blinde vlek te verkleinen
SAMENVATTING LES 2: COMMUNICATIEPROCESMODEL
1.1 Model
- Communicatie is de basisbehoefte van de mens
- We zijn bewust of onbewust voortdurend in interactie met onze omgeving, we
zenden voortdurend signalen uit.
Elk gedrag, zowel verbaal als niet- verbaal dat door de andere kan waargenomen
worden is communicatie.
We onderscheiden verschillende communicatievormen:
- Intrapersoonlijke communicatie:
• Communicatie binnen 1 persoon
• Denken, wat je zegt tegen jezelf…
• De zender is tegelijk ontvanger.
- Interpersoonlijke communicatie:
• Communicatie tussen 2 of meerdere personen.
• Direct (waarneming, gesprek) of via een medium (brief, sms, telefoon).
• Meest direct vorm = face- to- face gesprek.
• Hierbij is er een voortdurende rolwisseling
- Massacommunicatie:
• Iedereen mag ontvanger zijn
• Zender kiest meestal een openbaar communicatiemiddel (krant, radio, tv,
internet), zo kan hij veel en onbekende ontvangers bereiken.
, - Communicatie is niet altijd een één- één proces
- Bij een communicatieproces altijd sprake van een zender en een ontvanger:
• Zender: gaat al dan niet bewust een boodschap uitzenden
• Ontvanger: gaat al dan niet bedoelt ene boodschap ontvangen
➔ Beiden kunnen communicatiefouten maken
- Encoderen = persoon A (zender) zet zijn gedachten en gevoelens om in
verstaanbare tekens, ze in een bepaalde vorm van een boodschap gieten.
- Decoderen = persoon B (ontvanger) zet die tekens om in interpretaties, hij gaat
de boodschap interpreteren en evalueren.
- Referentiekader speelt hierbij een grote rol → heeft een grote invloed op hoe je
dingen interpreteert
- Referentiekader = vroegere ervaringen, kennis, waarden en normen,
vaardigheden, zelfbeeld… (zie verder samenvatting)
Communicatieproces:
- ‘Ontvanger’ zendt zelf ook → toont of de boodschap van de zender overgekomen
is zoals bedoeld.
- Zender houdt rekening met wie hij communiceert → communicatie is niet een
lineair eenrichtingsverkeer
- Jouw binnenkant = jouw gedachten, gevoelens, interpretaties en bedoelingen.
- Jouw buitenkant = hoe jij communiceert
- Overkant = hoe de ‘ontvanger’ die interpreteert
➔ Je moet jouw binnenkant transparant maken aan de overkant via een heldere
buitenkant → kan op dat bedoeling = effect
- Zender wordt ontvanger en ontvanger wordt zender
- Persoon A gaat al rekening houden met persoon B, er wordt dus al beïnvloed
door de andere.
SAMENVATTING LES 1: OPZET OPLEIDINGSONDERDEEL
1.Voorbeschouwing
Communicatie = een activiteit waarbij levende wezens betekenissen uitwisselen door
op elkaar signalen te reageren.
- Eerst U dan ik: focus ligt op wat de ander van jou nodig heeft.
- Belangrijker om te luisteren dan te praten.
2.3 Doelgericht communiceren
Gaat over professionele communicatie die ingezet wordt in het sociaal pedagogisch en
methodisch handelen:
- Sociaal: in interactie met anderen, individueel of in groep, context
- Peda: gericht op kind/ jongere en context
- Agogiek: de wetenschap gericht op verandering
- Handelen: je onderneemt en zet stappen, met het besef dat niks doen ook een
keuze is
- Methodisch: je denkt na over het doel dat je wil bereiken, en hoe je dat het beste
kan doen, doelgericht, systematisch en verantwoord
Als jeugdprofessional moet je jezelf constant afvragen of de kwaliteit van jouw
communicatie voldoet aan drie criteria:
1. Effectiviteit: de mate waarin je erin slaagt je boodschap duidelijk te maken en je
doel te bereiken: je communicatie heeft het gewenste effect.
2. Efficiëntie: het gemak waarmee de communicatie loopt: hoe minder tijd en
moeite of spanning het kost, des te geslaagder de communicatie.
3. Aanvaardbaarheid: de vraag of men zich bij communicatie houdt aan ethische
en sociale normen (eerlijkheid, respect tegenover de communicatiepartner)
➔ Manier waarop je communiceert, bepaalt hoe anderen je gaan zien en in welke
mate andere rekening gaan houden met jou
- Direct contact/ relatie met een andere persoon = bepalend voor de kwaliteit van
hulpverlening → relatiegericht beroep
,2.4 Professionele basishouding
Professionele communicatie = juiste basishouding:
- Echtheid (authenticiteit): wat je voelt aan de binnenkant komt overeen met wat
je toont aan de buitenkant.
- Empathie: je tracht te voelen in de binnenkant van de anderen.
- Respect: je codeert je binnenkant op een manier die rekening houdt met de
gevoelens en het referentiekader van de ander.
- Acceptatie: je accepteert de communicatie van de ander en plaatst het binnen
zijn referentiekader en context (wil niet zeggen dat je geen grenzen mag stellen of
niet consequent mag reageren)
- Verantwoordelijkheid: als hulpverlener heb en neem je de verantwoordelijkheid
om de communicatie bij te sturen.
- Gespreksvaardigheden: professionele vaardigheden inzetten om het gesprek te
reguleren en op gang te houden zodat je het gespreksdoel bereikt.
- Bedoeling(en) van de zender:
• Informeren
• Overtuigen
• Activeren
• Ontspannen
• Emoties oproepen
- Ervaringsgericht:
Concreet ervaren (doen/ hebben van een ervaring) → reflectief observeren
(nadenken over wat is waargenomen) → abstract conceptualiseren (
concluderen/ leren van de ervaring) → actief experimenteren (het geleerde
uitproberen)
,2.5 Leermodel: leren van en met elkaar
- Model dat inzicht geeft in feedback = Johari
Venster (bedacht door Joseph Luft en Harry
Ingham)
- Een aantal dingen zijn bekend voor jezelf, een aantal dingen zijn onbekend. Zo
zijn er ook een aantal dingen die bekend zijn voor de andere, een aantal dingen
dan weer niet.
- Je hebt er voordeel bij om je open ruimte zo groot mogelijk te maken, daardoor
verkleinen je blinde vlek en je privéruimte die verborgen is door anderen.
- Manier om je open ruimte groter te maken = feedback vragen en ook geven
- Krijgen van feedback = enige manier om jouw blinde vlek te verkleinen
SAMENVATTING LES 2: COMMUNICATIEPROCESMODEL
1.1 Model
- Communicatie is de basisbehoefte van de mens
- We zijn bewust of onbewust voortdurend in interactie met onze omgeving, we
zenden voortdurend signalen uit.
Elk gedrag, zowel verbaal als niet- verbaal dat door de andere kan waargenomen
worden is communicatie.
We onderscheiden verschillende communicatievormen:
- Intrapersoonlijke communicatie:
• Communicatie binnen 1 persoon
• Denken, wat je zegt tegen jezelf…
• De zender is tegelijk ontvanger.
- Interpersoonlijke communicatie:
• Communicatie tussen 2 of meerdere personen.
• Direct (waarneming, gesprek) of via een medium (brief, sms, telefoon).
• Meest direct vorm = face- to- face gesprek.
• Hierbij is er een voortdurende rolwisseling
- Massacommunicatie:
• Iedereen mag ontvanger zijn
• Zender kiest meestal een openbaar communicatiemiddel (krant, radio, tv,
internet), zo kan hij veel en onbekende ontvangers bereiken.
, - Communicatie is niet altijd een één- één proces
- Bij een communicatieproces altijd sprake van een zender en een ontvanger:
• Zender: gaat al dan niet bewust een boodschap uitzenden
• Ontvanger: gaat al dan niet bedoelt ene boodschap ontvangen
➔ Beiden kunnen communicatiefouten maken
- Encoderen = persoon A (zender) zet zijn gedachten en gevoelens om in
verstaanbare tekens, ze in een bepaalde vorm van een boodschap gieten.
- Decoderen = persoon B (ontvanger) zet die tekens om in interpretaties, hij gaat
de boodschap interpreteren en evalueren.
- Referentiekader speelt hierbij een grote rol → heeft een grote invloed op hoe je
dingen interpreteert
- Referentiekader = vroegere ervaringen, kennis, waarden en normen,
vaardigheden, zelfbeeld… (zie verder samenvatting)
Communicatieproces:
- ‘Ontvanger’ zendt zelf ook → toont of de boodschap van de zender overgekomen
is zoals bedoeld.
- Zender houdt rekening met wie hij communiceert → communicatie is niet een
lineair eenrichtingsverkeer
- Jouw binnenkant = jouw gedachten, gevoelens, interpretaties en bedoelingen.
- Jouw buitenkant = hoe jij communiceert
- Overkant = hoe de ‘ontvanger’ die interpreteert
➔ Je moet jouw binnenkant transparant maken aan de overkant via een heldere
buitenkant → kan op dat bedoeling = effect
- Zender wordt ontvanger en ontvanger wordt zender
- Persoon A gaat al rekening houden met persoon B, er wordt dus al beïnvloed
door de andere.
