ORTHOPEDAGOGIE
INTRODUCTIE
Orthopedagogiek
= Studie van methodische, integratieve, ethische en betekenisvolle sociale
interacties en de ondersteuning in opvoedkundige situaties die als problematisch
worden ervaren met als doel de leefsituatie, kwaliteit van leven en participatie in de
samenleving te verbeteren door wetenschappelijk onderbouwde kwantitatieve en
kwalitatieve onderzoeksmethoden
Theorievorming en empirisch onderzoek Praktische wetenschap
(beschrijven en verklaring) (handelingsgericht)
Algemene orthopedagogiek: Bijzondere orthopedagogiek:
Theoretische kaders 9 “doelgroepen”
1) Verstandelijke beperking
2) Fysieke beperking
3) Autisme Spectrum Stoornissen
4) Visuele handicap
5) Gedrags- en emotionele stoornissen
6) Meervoudige Beperking
7) Dubbele diagnose
8) Drughulpverlening
9) Auditieve beperking
VERSTANDELIJKE BEPERKING
1
,HISTORIEK
Geschiedenis
Voor 1800: weinig interesse voor personen met een verstandelijke beperking
‘Asielen voor onaangepasten’ → overgang naar het burgerlijk tijdperk
Schuldbeladen mens vs vrije ontwikkelde mens (humanisme)
Dogma’s vs waarneming en experiment
Aangeboren vs ‘maakbaar’
Verstand, arbeid, burgerlijke ordening vs ‘onverstand’
Pioniers
Pinel (1745-1826)
Vader van de psychiatrie
Start studie en observatie
Itard (1774-1838)
De wilde van Aveyron (1801)
Medisch-pedagogische benadering
Sensualisme: kennis start bij ervaring
Séguin (1812-1880)
Zette werk van Itard verder
School voor ‘idioten’
Naast sensualisme ook ‘morele training’
Eerste inrichtingen
Ontstaan rond 1850
Jacob Guggelbühl (1816-1863)
Zwitserse arts
Abendberg
Samuel Howe (1801-1876)
Amerikaanse arts
Perkins Blindeninstituut
In Vlaanderen
Kannunik Triest (1760-1836)
Zusters van liefde, Broeders van Liefde
Dr. Guislain (1797-1860)
ijverde voor een humane behandeling
introduceerde de wetenschappelijke behandeling
Zij stichtten samen een nieuw en modern instituut voor de verpleging
van psychisch gestoorden = Dr. Guislaininstituut
Psychometrische richting
2
, Alfred Binet (1857-1911)
Binet-Simon test (1905)
Intelligentietest
Ontwikkeld om zwakke leerlingen te kunnen ontdekken en hen extra
begeleiding aan te bieden
Reeks van 30 vragen om de geestelijke ontwikkeling van kinderen naar
leeftijd te kunnen meten
Terman
Intelligentiequotiënt
Verfijnde de Binet-Simon test → Stanford-Binet-Test
Testbeweging nam grote vlucht
Pedagogische ideeën in de verdrukking
Stamboomstudies/Eugenetica (= wetenschappelijk onderzoek
naar het verbeteren van de genetische samenstelling van een
populatie)
Goddard (1912)
Familie Kallikak (cfr. afbeelding)
Dugdale (1874)
The Jukes (= Een studie over Criminaliteit, Armoede,
Ziekte, en Erfelijkheid)
Aktion T4 (1939) op bevel van Hitler
200 000 à 250 000 mensen zijn hier slachtoffer van geworden
Aktion T4: Duits opgezet programma om lichamelijk of verstandelijk
gehandicapte Duitsers en Oostenrijkers om te brengen of te
steriliseren
Na 1950
Bowlby/Spitz: hospitalisatiesyndroom
Emotionele deprivatie
Aangeleerde hulpeloosheid
Goffman (1961): Total Institutions
Aantasting van persoonlijkheid
Aantasting van persoonlijke veiligheid
Aantasting van privacy
Extreme sociale controle
Verlies van mogelijkheden om autonoom te handelen
Normalisatieprincipe
3 Founding fathers
3
, Nirje
Bank Mikkelsen
Wolf Wolfensberger (1934-2011)
Recht op
Normaal dagritme, jaarritme, levensritme
Normale beleving levenscyclus
Respect voor eigen keuzes en wensen
Leven in een biseksuele wereld
Normale economische standaarden
Het recht om te leven, werken en spelen in normale gemeenschappen,
toegang tot zelfde faciliteiten
Normalisatie= De-institutionalisatie
Desindividualisering binnen instituten
Mensen ‘apart’ plaatsen = anderen zien hen als écht verschillend van
zichtzelf → “Afwijkende” mensen stellen steeds meer “anders en bizar”
gedrag
Echter, mensen “volwassener” behandelen en sociaal waardevolle
rollen helpen vervullen → Mensen stellen meer “normaal” en positief
gedrag
Normalisatiedenken
Kritiek (jaren ’80)
Oppassen met “normaal” maken
Nieuwe mini-instituten
Fysieke nabijheid ≠ participatie
Het nieuwe denken
>1992: nieuwe definitie AAIDD
Geboorte van de “Disability Studies”
Geen persoonskenmerk maar in relatie tot sociale context
Een verschil, geen afwijking
Interactie tussen individu en samenleving staat centraal
Inclusie is een publieke verantwoordelijkheid
Burgerschapsmodel
Mensen met een beperking zijn gewone burgers die dankzij ondersteuning
kunnen deelnemen aan alle aspecten van de samenleving.
Geen reden tot afzonderlijke woon-, vrije tijd, werk- of relatieomgeving
Inclusie
Het nieuwe denken
Inclusie, QoL & gelijkheid
Community living
4
INTRODUCTIE
Orthopedagogiek
= Studie van methodische, integratieve, ethische en betekenisvolle sociale
interacties en de ondersteuning in opvoedkundige situaties die als problematisch
worden ervaren met als doel de leefsituatie, kwaliteit van leven en participatie in de
samenleving te verbeteren door wetenschappelijk onderbouwde kwantitatieve en
kwalitatieve onderzoeksmethoden
Theorievorming en empirisch onderzoek Praktische wetenschap
(beschrijven en verklaring) (handelingsgericht)
Algemene orthopedagogiek: Bijzondere orthopedagogiek:
Theoretische kaders 9 “doelgroepen”
1) Verstandelijke beperking
2) Fysieke beperking
3) Autisme Spectrum Stoornissen
4) Visuele handicap
5) Gedrags- en emotionele stoornissen
6) Meervoudige Beperking
7) Dubbele diagnose
8) Drughulpverlening
9) Auditieve beperking
VERSTANDELIJKE BEPERKING
1
,HISTORIEK
Geschiedenis
Voor 1800: weinig interesse voor personen met een verstandelijke beperking
‘Asielen voor onaangepasten’ → overgang naar het burgerlijk tijdperk
Schuldbeladen mens vs vrije ontwikkelde mens (humanisme)
Dogma’s vs waarneming en experiment
Aangeboren vs ‘maakbaar’
Verstand, arbeid, burgerlijke ordening vs ‘onverstand’
Pioniers
Pinel (1745-1826)
Vader van de psychiatrie
Start studie en observatie
Itard (1774-1838)
De wilde van Aveyron (1801)
Medisch-pedagogische benadering
Sensualisme: kennis start bij ervaring
Séguin (1812-1880)
Zette werk van Itard verder
School voor ‘idioten’
Naast sensualisme ook ‘morele training’
Eerste inrichtingen
Ontstaan rond 1850
Jacob Guggelbühl (1816-1863)
Zwitserse arts
Abendberg
Samuel Howe (1801-1876)
Amerikaanse arts
Perkins Blindeninstituut
In Vlaanderen
Kannunik Triest (1760-1836)
Zusters van liefde, Broeders van Liefde
Dr. Guislain (1797-1860)
ijverde voor een humane behandeling
introduceerde de wetenschappelijke behandeling
Zij stichtten samen een nieuw en modern instituut voor de verpleging
van psychisch gestoorden = Dr. Guislaininstituut
Psychometrische richting
2
, Alfred Binet (1857-1911)
Binet-Simon test (1905)
Intelligentietest
Ontwikkeld om zwakke leerlingen te kunnen ontdekken en hen extra
begeleiding aan te bieden
Reeks van 30 vragen om de geestelijke ontwikkeling van kinderen naar
leeftijd te kunnen meten
Terman
Intelligentiequotiënt
Verfijnde de Binet-Simon test → Stanford-Binet-Test
Testbeweging nam grote vlucht
Pedagogische ideeën in de verdrukking
Stamboomstudies/Eugenetica (= wetenschappelijk onderzoek
naar het verbeteren van de genetische samenstelling van een
populatie)
Goddard (1912)
Familie Kallikak (cfr. afbeelding)
Dugdale (1874)
The Jukes (= Een studie over Criminaliteit, Armoede,
Ziekte, en Erfelijkheid)
Aktion T4 (1939) op bevel van Hitler
200 000 à 250 000 mensen zijn hier slachtoffer van geworden
Aktion T4: Duits opgezet programma om lichamelijk of verstandelijk
gehandicapte Duitsers en Oostenrijkers om te brengen of te
steriliseren
Na 1950
Bowlby/Spitz: hospitalisatiesyndroom
Emotionele deprivatie
Aangeleerde hulpeloosheid
Goffman (1961): Total Institutions
Aantasting van persoonlijkheid
Aantasting van persoonlijke veiligheid
Aantasting van privacy
Extreme sociale controle
Verlies van mogelijkheden om autonoom te handelen
Normalisatieprincipe
3 Founding fathers
3
, Nirje
Bank Mikkelsen
Wolf Wolfensberger (1934-2011)
Recht op
Normaal dagritme, jaarritme, levensritme
Normale beleving levenscyclus
Respect voor eigen keuzes en wensen
Leven in een biseksuele wereld
Normale economische standaarden
Het recht om te leven, werken en spelen in normale gemeenschappen,
toegang tot zelfde faciliteiten
Normalisatie= De-institutionalisatie
Desindividualisering binnen instituten
Mensen ‘apart’ plaatsen = anderen zien hen als écht verschillend van
zichtzelf → “Afwijkende” mensen stellen steeds meer “anders en bizar”
gedrag
Echter, mensen “volwassener” behandelen en sociaal waardevolle
rollen helpen vervullen → Mensen stellen meer “normaal” en positief
gedrag
Normalisatiedenken
Kritiek (jaren ’80)
Oppassen met “normaal” maken
Nieuwe mini-instituten
Fysieke nabijheid ≠ participatie
Het nieuwe denken
>1992: nieuwe definitie AAIDD
Geboorte van de “Disability Studies”
Geen persoonskenmerk maar in relatie tot sociale context
Een verschil, geen afwijking
Interactie tussen individu en samenleving staat centraal
Inclusie is een publieke verantwoordelijkheid
Burgerschapsmodel
Mensen met een beperking zijn gewone burgers die dankzij ondersteuning
kunnen deelnemen aan alle aspecten van de samenleving.
Geen reden tot afzonderlijke woon-, vrije tijd, werk- of relatieomgeving
Inclusie
Het nieuwe denken
Inclusie, QoL & gelijkheid
Community living
4
