Politicologie
Table of Contents
Hoofdstuk 1 : Politiek & Politieke Wetenschap ............................................................ 5
1.1. Politiek ...................................................................................................... 5
1.2. Variaties in politiek. .................................................................................... 5
1.2.1. Politiek en territorium .......................................................................... 5
1.2.2. De verschuivende culturele grenzen van de politiek ............................... 6
1.2.3. De vormen en structuren van de politiek ............................................... 6
Hoofdstuk 2 : Staat en macht.................................................................................... 7
2.1. Wat is macht ? ............................................................................................ 7
2.2. Hoe macht meten ? .....................................................................................11
2.3. De macht van de Staat ................................................................................11
2.4. De Grondwet ..............................................................................................12
2.5. De legitimiteit van de Staat ...........................................................................13
2.6. De staat als contract ...................................................................................15
Hoofdstuk 3 : Breuklijnen en ideologiën ....................................................................18
3.1. Tegenstellingen en breuklijnen ......................................................................18
3.2. Nieuwe tegenstellingen ? .............................................................................20
Recht en breuklijnen ........................................................................................23
3.3. Ideologieën ................................................................................................23
Het begrip ideologie .........................................................................................23
LIBERALISME ...................................................................................................24
CONSERVATISME ............................................................................................26
SOCIALISME (vanaf hier controleren met boek) ..................................................27
CHRISTENDEMOCRATIE ...................................................................................28
NATIONALISME................................................................................................28
FASCISME .......................................................................................................29
FEMINISME .....................................................................................................29
MULTICULTURALISME ......................................................................................30
ECOLOGISME ..................................................................................................31
1
, POPULISME .....................................................................................................32
Hoofdstuk 4 : Democratie en politieke vertegenwoordiging ........................................33
4.1. Democratie : een omstreden begrip ..............................................................33
Hoofdstuk 14 : Democratie in beweging ....................................................................37
14.1. Democratic backsliding ...............................................................................37
14.2. De kwaliteit van democratie ........................................................................38
14.3. Voorbij de nationale staat ...........................................................................40
Hoofdstuk 5 : Politieke participatie en sociale bewegingen .........................................41
5.1. Deelname aan de politiek ............................................................................41
5.1.1. Wat is participatie ? ................................................................................41
5.2. Sociale bewegingen en pressiegroepen ........................................................44
5.2.1. De rol/ functies .......................................................................................44
5.2.1. Meer recente ontwikkelingen ...................................................................45
5.2.3. Democratische gevolgen van participatie .................................................46
5.3. Politieke cultuur ...........................................................................................47
5.4. Participatie en sociaal kapitaal.......................................................................48
5.4.1. Wat is sociaal kapitaal ? ..........................................................................48
5.4.2. Kritiek ...................................................................................................49
Hoofdstuk 6 : Politieke partijen en partijsystemen .....................................................50
6.1. Politieke partijen in de hoofdrol .....................................................................50
6.2. Partijsystemen in de hoofdrol .........................................................................57
6.2.1. Kenmerken .............................................................................................57
7. Kiessystemen en stemgedrag ...............................................................................59
7.1. Het belang van verkiezingen ...........................................................................59
7.2. Stemrecht en opkomst ..................................................................................59
7.2.1. Elementen van kiesstelsels .....................................................................59
7.3. Verkiezingstechnieken ...................................................................................61
7.3.1. Kiespartijsystemen met relatieve meerderheid ..........................................62
7.3.2. Kiessystemen met absolute meerderheid .................................................63
7.3.3. Proportionele kiessystemen ....................................................................63
7.3.4. Gemengde kiessystemen ........................................................................64
7.4. Hoe worden individuele verkozenen aangeduid ? .............................................65
2
, 7.5. Gevolgen van kiessystemen ...........................................................................65
7.5.1. Gevolgen “first past the post” (FPTP) en “winner takes all” (WTA) ................67
7.5.2. Gevolgen meerpartijensysteem ...............................................................68
7.6. Stemgedrag ..................................................................................................69
7.6.1. Sociologische verklaringen ......................................................................69
7.6.2. Rational choice ......................................................................................70
7.6.3. Korte termijn verklaringen van stemgedrag ................................................70
Hoofdstuk 8 : Scheiding der Machten : Parlement & Regering .....................................72
8.1. Montesquieu en de scheiding der machten .....................................................72
8.2. De organisatie van het parlement ...................................................................73
8.2.1. De kamers van het parlement ..................................................................73
8.2.2. Suborganisaties in het parlement .............................................................74
8.3. De functies van het parlement .......................................................................75
8.3.1. Representatie .........................................................................................75
8.3.2. Wetgevende functie ................................................................................75
8.3.3. Deliberatieve functie ...............................................................................76
8.3.4. Controlefunctie ......................................................................................77
8.4. Parlementaire en presidentiële regimes ..........................................................78
8.5. De vorming van een (coalitie)regering .............................................................78
8.6. Het staatshoofd ............................................................................................79
8.7. De regering ...................................................................................................80
Hoofdstuk 10 : Administratie en Justitie ....................................................................82
10.1. Jusititie.......................................................................................................82
10.1.1. Grondwettelijk Hof ................................................................................83
10.1.2. Internationale & Europese Gerechtshoven ..............................................84
10.1.3. Evolutie machtsverhoudingen ? .............................................................85
10.2. Administratie ..............................................................................................86
10.2.1. Wat is bureaucratie ?.............................................................................86
10.2.2. Trend van Privatisering...........................................................................87
10.2.3. Controle...............................................................................................88
Hoofdstuk 9 : Bestuur en beleid ...............................................................................89
9.1. Politiek en beleid ..........................................................................................89
3
, 9.1.1. Agendasetting ........................................................................................90
9.2.2. Beleidsvoorbereiding ..............................................................................91
9.2.3. Besluitvorming .......................................................................................93
9.2.4. Beleidsuitvoering ....................................................................................95
9.2.5. Beleidsevaluatie .....................................................................................95
Hoofdstuk 11 : Federalisme en decentralisatie ..........................................................95
11.1. Staatsvorming en staatshervorming ..............................................................96
11.2. Variaties in Staatsstructuur ..........................................................................96
11.2.1. Federalisme en Decentralisatie -> een lange geschiedenis ......................96
11.3 Pro of contra de centrale staat ......................................................................98
11.4. De instituties van de FEDERALE STAAT ..........................................................98
11.4.1. De verdeling van de bevoegdheden ........................................................98
11.4.2. Financiering en herverdeling ................................................................ 100
11.5. Belgisch federalisme ................................................................................. 101
Hoofdstuk 12 + 13 : Internationale politiek & EU ...................................................... 101
13.1. Internationale Politiek ............................................................................... 101
13.1.1. Korte historische terugblik ................................................................... 101
13.1.2. Globalisering ...................................................................................... 102
13.1.3. Theorieën internationale betrekkingen .................................................. 103
13.1.4. Verenigde Naties................................................................................. 105
13.2. Europese Unie .......................................................................................... 105
13.2.1. Ontstaan EU ....................................................................................... 105
13.2.2. Beslissingsmacht................................................................................ 106
13.2.3. Instellingen en werking ........................................................................ 107
13.2.3. Mulitlevel governance & besluitvorming – belangrijke beginselen ........... 110
13.2.4. Politieke participatie & Euroscepticisme ............................................... 111
4
,Hoofdstuk 1 : Politiek & Politieke Wetenschap
1.1. Politiek
Politiek = het ordenen en besturen van een samenleving die territoriaal afgebakend is
→ Grotere nood aan regels in grote groep
• Herkomst :
o Politika (Oudgrieks) : zaken die met de « polis » te maken hebben
▪ Polis = stad-staat
o Aristoteles : mens = zoön politikon
▪ = sociaal wezen, een wezen dat van nature mat anderen
samenleeft
o Plato: in Politeia geeft hij visie van zijn ideale samenleving
▪ = sl die wordt bestuurd door beperkte en zorgvuldig gekozen
mannen
➢ Defintie (breed perspectief) : politiek is alles wat te maken
heeft met het besturen van een samenleving
1.2. Variaties in politiek.
1.2.1. Politiek en territorium
Wij associeren politiek vaak samenlevingen verbonden met territorium
• Territoriaal – omvattend en dwingend (landen, EU, NAVO, gemeenten, …)
o Niet zomaar te ontwijken
o Vandaag meest belangrijke en meest omvattende vorm van sturing
MAAR is heel verschillende manier : door verenigingen of organisaties
• Niet territoriaal – functioneler en (tot op zekere hoogte) vrijblijvender
(verenigingen, organisaties, religieuze gemeenschappen, …)
——
Vandaag is wereld verdeeld in staten : grondgebied dat intern bestuurd w en tegen evt
externe vijanden beschermd w
Politiek kan ook variëren naargelang inhoud en reikwijdte -> daarom : algemene definitie
zegt niet wat er in een samenleving geregeld wordt, want kan sterk verschillen
5
, • Sommige landen tegen overheidsinterventie, anderen bouwen daar net aan
1.2.2. De verschuivende culturele grenzen van de politiek
= evolutie en reikwijdte van de politiek
➔ In de loop der jaren kwamen er vanuit verschillende sectoren van de samenleving
vragen om nieuwe aspecten van de sl door de staat te laten regelen
(arbeidersbeweging)
Evolutie in politieke cultuur
• Elke sl heeft regels over wat politiek kan worden en wat niet
o Regels veranderen op grond van behoeften die in de sl zelf ontstaan
• Westerse sl :
o Belang onderscheid privé en publiek
▪ Privé = waar politiek niet aanwezig is of mag zijn MAAR steeds meer
discussie over grens publiek en privé
➢ Bv : seksuele relaties van volwassenen = privé, maar
wanneer er sprake van dwang is -> politieke regels die dit
verbieden
1.2.3. De vormen en structuren van de politiek
Politiek : vormen en classificaties
• Ze heeft dus verschillende vormen
o Variatie in de samenleving die bestuurd wordt + inhoud van politiek
• Classificatie
o Kan obv wat de grote principes zijn die ten grondslag liggen aan het
functioneren van een bestel = politiek regime
▪ Democratisch / autoritair → W bepaald adhv aantal vragen: bv
6
, ➢ Wie heeft recht om beslissingen te nemen ? Wie bepaalt de
regels en hoe worden deze gehandhaafd ?
➢ Moet de overheid zich aan de regels houden ?
➢ Wat is rol van burgers ? Kunnen zij een beroep doen op
individuele recht ?
▪ Wordt hele territorium vanuit 1 punt bestuurd of deelgebieden
eigen bestuur ?
➢ Unitaire staat = gecentraliseerd bestuur
➢ Federale staat = gedecentraliseerd bestuur
o Variatie in politieke instellingen en procedures
▪ Bv rol staatshoofd, rol politieke partijen, organisatie verkiezingen,
mogelijkheid referendum, rechters benoemen of verkiezen, …
Hoofdstuk 2 : Staat en macht
2.1. Wat is macht ?
Belangstelling macht verklaren door 2 aspecten (Talcott Parsons)
• Macht nodig om in politieke gemeenschap zaken kunnen realiseren en
samenleven kunnen organiseren
• Door normatieve vraag : waar en onder welke omstandigheden is de uitoefening
van macht gerechtvaardigd ?
Bindende regels :
• Politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze ook kan w opgelegd aan leden
van de samenleving
o Anders is sturing weinig effectief
• + gemeenschap moet als ze ook als bindend beschouwen
o = aanvaarden dat er consequenties verbonden zijn aan het niet-naleven
van regels
▪ Handhaving gebeurt door sancties/ dwangmiddelen
➢ (Proportionaliteit)
➔ Om regels op te leggen en af te dwingen moet politieke gemeenschap dus macht
uitoefenen over hun leden
Burgerlijke ongehoorzaamheid
• (Komt van Thoreau (civil disobedience) → Arendt kritiek: in dialoog treden met anderen om tot
gedeelde overtuiging te komen)
• = publieke, niet-gewelddadige en bewuste daad die ingaat tegen de wet en tot
doel heeft een wijziging in wetgeving of beleid te realiseren
7
, • Gekenmerkt door 3 elementen
o 1: vorm van protest die steunt op morele overwegingen + stelt vorm van
fundamenteel onrecht aan
o 2: geen gebruik van geweld + reden overtreden wet w toegelicht aan
bestuur en media
o 3: deelnemers aanvaarden de wettelijke gevolgen van hun handelingen
➔ Maar : komt niet veel voor
o Vaak worden regels geïnternaliseerd = volgen zonder erbij na te denken
▪ Bv rechts rijden, stoplichten, …
o Evoluties
▪ Binnen roken, gordel dragen, drinken en rijden, …
Gezag
• Max Weber
o Macht
▪ = Mogelijkheid die iets/ iemand heeft om in het kader van een
sociale relatie zijn wil op te leggen aan anderen, zelfs bij eventuele
weerstand
o Gezag
▪ = machtsuitoefening die aanvaard wordt en als legitiem wordt
gezien, dus in de praktijk gevolgd wordt
o 3 vormen van gezag
▪ Traditioneel gezag = berust op respect voor de traditie en gewoonte
▪ Charismatisch gezag = berust op persoonlijkheid van machthebber
▪ Rationeel- legalistisch gezag = niet gebonden aan de persoon,
maar berust op respect voor regels
➔ Chronologisch verloop in types gezag
o Moderne samenleving : rationeel > traditioneel
▪ Niet meer zomaar aanvaarden → Meer redenen/ rechtvaardiging
vragen
▪ Kan geinstitutionaliseerd worden (minder bij gezag dat berust op
personen)
o Maar: charismatisch of traditioneel is niet verdwenen
▪ Bv koningshuis brengt elementen van charmisa en traditie binnen
politiek systeem
➔ DUS normen en waarden op basis waarvan politieke beslissingen inhoudelijk w
beoordeeld, variëren binnen samenleving + doormaken vaak historische
evoluties
8
Table of Contents
Hoofdstuk 1 : Politiek & Politieke Wetenschap ............................................................ 5
1.1. Politiek ...................................................................................................... 5
1.2. Variaties in politiek. .................................................................................... 5
1.2.1. Politiek en territorium .......................................................................... 5
1.2.2. De verschuivende culturele grenzen van de politiek ............................... 6
1.2.3. De vormen en structuren van de politiek ............................................... 6
Hoofdstuk 2 : Staat en macht.................................................................................... 7
2.1. Wat is macht ? ............................................................................................ 7
2.2. Hoe macht meten ? .....................................................................................11
2.3. De macht van de Staat ................................................................................11
2.4. De Grondwet ..............................................................................................12
2.5. De legitimiteit van de Staat ...........................................................................13
2.6. De staat als contract ...................................................................................15
Hoofdstuk 3 : Breuklijnen en ideologiën ....................................................................18
3.1. Tegenstellingen en breuklijnen ......................................................................18
3.2. Nieuwe tegenstellingen ? .............................................................................20
Recht en breuklijnen ........................................................................................23
3.3. Ideologieën ................................................................................................23
Het begrip ideologie .........................................................................................23
LIBERALISME ...................................................................................................24
CONSERVATISME ............................................................................................26
SOCIALISME (vanaf hier controleren met boek) ..................................................27
CHRISTENDEMOCRATIE ...................................................................................28
NATIONALISME................................................................................................28
FASCISME .......................................................................................................29
FEMINISME .....................................................................................................29
MULTICULTURALISME ......................................................................................30
ECOLOGISME ..................................................................................................31
1
, POPULISME .....................................................................................................32
Hoofdstuk 4 : Democratie en politieke vertegenwoordiging ........................................33
4.1. Democratie : een omstreden begrip ..............................................................33
Hoofdstuk 14 : Democratie in beweging ....................................................................37
14.1. Democratic backsliding ...............................................................................37
14.2. De kwaliteit van democratie ........................................................................38
14.3. Voorbij de nationale staat ...........................................................................40
Hoofdstuk 5 : Politieke participatie en sociale bewegingen .........................................41
5.1. Deelname aan de politiek ............................................................................41
5.1.1. Wat is participatie ? ................................................................................41
5.2. Sociale bewegingen en pressiegroepen ........................................................44
5.2.1. De rol/ functies .......................................................................................44
5.2.1. Meer recente ontwikkelingen ...................................................................45
5.2.3. Democratische gevolgen van participatie .................................................46
5.3. Politieke cultuur ...........................................................................................47
5.4. Participatie en sociaal kapitaal.......................................................................48
5.4.1. Wat is sociaal kapitaal ? ..........................................................................48
5.4.2. Kritiek ...................................................................................................49
Hoofdstuk 6 : Politieke partijen en partijsystemen .....................................................50
6.1. Politieke partijen in de hoofdrol .....................................................................50
6.2. Partijsystemen in de hoofdrol .........................................................................57
6.2.1. Kenmerken .............................................................................................57
7. Kiessystemen en stemgedrag ...............................................................................59
7.1. Het belang van verkiezingen ...........................................................................59
7.2. Stemrecht en opkomst ..................................................................................59
7.2.1. Elementen van kiesstelsels .....................................................................59
7.3. Verkiezingstechnieken ...................................................................................61
7.3.1. Kiespartijsystemen met relatieve meerderheid ..........................................62
7.3.2. Kiessystemen met absolute meerderheid .................................................63
7.3.3. Proportionele kiessystemen ....................................................................63
7.3.4. Gemengde kiessystemen ........................................................................64
7.4. Hoe worden individuele verkozenen aangeduid ? .............................................65
2
, 7.5. Gevolgen van kiessystemen ...........................................................................65
7.5.1. Gevolgen “first past the post” (FPTP) en “winner takes all” (WTA) ................67
7.5.2. Gevolgen meerpartijensysteem ...............................................................68
7.6. Stemgedrag ..................................................................................................69
7.6.1. Sociologische verklaringen ......................................................................69
7.6.2. Rational choice ......................................................................................70
7.6.3. Korte termijn verklaringen van stemgedrag ................................................70
Hoofdstuk 8 : Scheiding der Machten : Parlement & Regering .....................................72
8.1. Montesquieu en de scheiding der machten .....................................................72
8.2. De organisatie van het parlement ...................................................................73
8.2.1. De kamers van het parlement ..................................................................73
8.2.2. Suborganisaties in het parlement .............................................................74
8.3. De functies van het parlement .......................................................................75
8.3.1. Representatie .........................................................................................75
8.3.2. Wetgevende functie ................................................................................75
8.3.3. Deliberatieve functie ...............................................................................76
8.3.4. Controlefunctie ......................................................................................77
8.4. Parlementaire en presidentiële regimes ..........................................................78
8.5. De vorming van een (coalitie)regering .............................................................78
8.6. Het staatshoofd ............................................................................................79
8.7. De regering ...................................................................................................80
Hoofdstuk 10 : Administratie en Justitie ....................................................................82
10.1. Jusititie.......................................................................................................82
10.1.1. Grondwettelijk Hof ................................................................................83
10.1.2. Internationale & Europese Gerechtshoven ..............................................84
10.1.3. Evolutie machtsverhoudingen ? .............................................................85
10.2. Administratie ..............................................................................................86
10.2.1. Wat is bureaucratie ?.............................................................................86
10.2.2. Trend van Privatisering...........................................................................87
10.2.3. Controle...............................................................................................88
Hoofdstuk 9 : Bestuur en beleid ...............................................................................89
9.1. Politiek en beleid ..........................................................................................89
3
, 9.1.1. Agendasetting ........................................................................................90
9.2.2. Beleidsvoorbereiding ..............................................................................91
9.2.3. Besluitvorming .......................................................................................93
9.2.4. Beleidsuitvoering ....................................................................................95
9.2.5. Beleidsevaluatie .....................................................................................95
Hoofdstuk 11 : Federalisme en decentralisatie ..........................................................95
11.1. Staatsvorming en staatshervorming ..............................................................96
11.2. Variaties in Staatsstructuur ..........................................................................96
11.2.1. Federalisme en Decentralisatie -> een lange geschiedenis ......................96
11.3 Pro of contra de centrale staat ......................................................................98
11.4. De instituties van de FEDERALE STAAT ..........................................................98
11.4.1. De verdeling van de bevoegdheden ........................................................98
11.4.2. Financiering en herverdeling ................................................................ 100
11.5. Belgisch federalisme ................................................................................. 101
Hoofdstuk 12 + 13 : Internationale politiek & EU ...................................................... 101
13.1. Internationale Politiek ............................................................................... 101
13.1.1. Korte historische terugblik ................................................................... 101
13.1.2. Globalisering ...................................................................................... 102
13.1.3. Theorieën internationale betrekkingen .................................................. 103
13.1.4. Verenigde Naties................................................................................. 105
13.2. Europese Unie .......................................................................................... 105
13.2.1. Ontstaan EU ....................................................................................... 105
13.2.2. Beslissingsmacht................................................................................ 106
13.2.3. Instellingen en werking ........................................................................ 107
13.2.3. Mulitlevel governance & besluitvorming – belangrijke beginselen ........... 110
13.2.4. Politieke participatie & Euroscepticisme ............................................... 111
4
,Hoofdstuk 1 : Politiek & Politieke Wetenschap
1.1. Politiek
Politiek = het ordenen en besturen van een samenleving die territoriaal afgebakend is
→ Grotere nood aan regels in grote groep
• Herkomst :
o Politika (Oudgrieks) : zaken die met de « polis » te maken hebben
▪ Polis = stad-staat
o Aristoteles : mens = zoön politikon
▪ = sociaal wezen, een wezen dat van nature mat anderen
samenleeft
o Plato: in Politeia geeft hij visie van zijn ideale samenleving
▪ = sl die wordt bestuurd door beperkte en zorgvuldig gekozen
mannen
➢ Defintie (breed perspectief) : politiek is alles wat te maken
heeft met het besturen van een samenleving
1.2. Variaties in politiek.
1.2.1. Politiek en territorium
Wij associeren politiek vaak samenlevingen verbonden met territorium
• Territoriaal – omvattend en dwingend (landen, EU, NAVO, gemeenten, …)
o Niet zomaar te ontwijken
o Vandaag meest belangrijke en meest omvattende vorm van sturing
MAAR is heel verschillende manier : door verenigingen of organisaties
• Niet territoriaal – functioneler en (tot op zekere hoogte) vrijblijvender
(verenigingen, organisaties, religieuze gemeenschappen, …)
——
Vandaag is wereld verdeeld in staten : grondgebied dat intern bestuurd w en tegen evt
externe vijanden beschermd w
Politiek kan ook variëren naargelang inhoud en reikwijdte -> daarom : algemene definitie
zegt niet wat er in een samenleving geregeld wordt, want kan sterk verschillen
5
, • Sommige landen tegen overheidsinterventie, anderen bouwen daar net aan
1.2.2. De verschuivende culturele grenzen van de politiek
= evolutie en reikwijdte van de politiek
➔ In de loop der jaren kwamen er vanuit verschillende sectoren van de samenleving
vragen om nieuwe aspecten van de sl door de staat te laten regelen
(arbeidersbeweging)
Evolutie in politieke cultuur
• Elke sl heeft regels over wat politiek kan worden en wat niet
o Regels veranderen op grond van behoeften die in de sl zelf ontstaan
• Westerse sl :
o Belang onderscheid privé en publiek
▪ Privé = waar politiek niet aanwezig is of mag zijn MAAR steeds meer
discussie over grens publiek en privé
➢ Bv : seksuele relaties van volwassenen = privé, maar
wanneer er sprake van dwang is -> politieke regels die dit
verbieden
1.2.3. De vormen en structuren van de politiek
Politiek : vormen en classificaties
• Ze heeft dus verschillende vormen
o Variatie in de samenleving die bestuurd wordt + inhoud van politiek
• Classificatie
o Kan obv wat de grote principes zijn die ten grondslag liggen aan het
functioneren van een bestel = politiek regime
▪ Democratisch / autoritair → W bepaald adhv aantal vragen: bv
6
, ➢ Wie heeft recht om beslissingen te nemen ? Wie bepaalt de
regels en hoe worden deze gehandhaafd ?
➢ Moet de overheid zich aan de regels houden ?
➢ Wat is rol van burgers ? Kunnen zij een beroep doen op
individuele recht ?
▪ Wordt hele territorium vanuit 1 punt bestuurd of deelgebieden
eigen bestuur ?
➢ Unitaire staat = gecentraliseerd bestuur
➢ Federale staat = gedecentraliseerd bestuur
o Variatie in politieke instellingen en procedures
▪ Bv rol staatshoofd, rol politieke partijen, organisatie verkiezingen,
mogelijkheid referendum, rechters benoemen of verkiezen, …
Hoofdstuk 2 : Staat en macht
2.1. Wat is macht ?
Belangstelling macht verklaren door 2 aspecten (Talcott Parsons)
• Macht nodig om in politieke gemeenschap zaken kunnen realiseren en
samenleven kunnen organiseren
• Door normatieve vraag : waar en onder welke omstandigheden is de uitoefening
van macht gerechtvaardigd ?
Bindende regels :
• Politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze ook kan w opgelegd aan leden
van de samenleving
o Anders is sturing weinig effectief
• + gemeenschap moet als ze ook als bindend beschouwen
o = aanvaarden dat er consequenties verbonden zijn aan het niet-naleven
van regels
▪ Handhaving gebeurt door sancties/ dwangmiddelen
➢ (Proportionaliteit)
➔ Om regels op te leggen en af te dwingen moet politieke gemeenschap dus macht
uitoefenen over hun leden
Burgerlijke ongehoorzaamheid
• (Komt van Thoreau (civil disobedience) → Arendt kritiek: in dialoog treden met anderen om tot
gedeelde overtuiging te komen)
• = publieke, niet-gewelddadige en bewuste daad die ingaat tegen de wet en tot
doel heeft een wijziging in wetgeving of beleid te realiseren
7
, • Gekenmerkt door 3 elementen
o 1: vorm van protest die steunt op morele overwegingen + stelt vorm van
fundamenteel onrecht aan
o 2: geen gebruik van geweld + reden overtreden wet w toegelicht aan
bestuur en media
o 3: deelnemers aanvaarden de wettelijke gevolgen van hun handelingen
➔ Maar : komt niet veel voor
o Vaak worden regels geïnternaliseerd = volgen zonder erbij na te denken
▪ Bv rechts rijden, stoplichten, …
o Evoluties
▪ Binnen roken, gordel dragen, drinken en rijden, …
Gezag
• Max Weber
o Macht
▪ = Mogelijkheid die iets/ iemand heeft om in het kader van een
sociale relatie zijn wil op te leggen aan anderen, zelfs bij eventuele
weerstand
o Gezag
▪ = machtsuitoefening die aanvaard wordt en als legitiem wordt
gezien, dus in de praktijk gevolgd wordt
o 3 vormen van gezag
▪ Traditioneel gezag = berust op respect voor de traditie en gewoonte
▪ Charismatisch gezag = berust op persoonlijkheid van machthebber
▪ Rationeel- legalistisch gezag = niet gebonden aan de persoon,
maar berust op respect voor regels
➔ Chronologisch verloop in types gezag
o Moderne samenleving : rationeel > traditioneel
▪ Niet meer zomaar aanvaarden → Meer redenen/ rechtvaardiging
vragen
▪ Kan geinstitutionaliseerd worden (minder bij gezag dat berust op
personen)
o Maar: charismatisch of traditioneel is niet verdwenen
▪ Bv koningshuis brengt elementen van charmisa en traditie binnen
politiek systeem
➔ DUS normen en waarden op basis waarvan politieke beslissingen inhoudelijk w
beoordeeld, variëren binnen samenleving + doormaken vaak historische
evoluties
8
