Lies’l Schroeder
Academiejaar 2024-2025
1
, Lies’l Schroeder
Academiejaar 2024-2025
Inhoudsopgave
1 Wat is psychologie?............................................................................................... 4
1.1 Een definitie van psychologie.......................................................................................4
1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben.................................... 5
1.2.1 Ontwikkelingen in de filosofie.............................................................................. 5
1.2.2 Evolutietheorie.....................................................................................................6
1.3 De beginjaren van de psychologie............................................................................... 7
1.4 Hedendaagse psychologie........................................................................................... 9
1.4.1 Biopsychosociale benadering..............................................................................9
1.5 Onderzoeksmethoden.................................................................................................. 9
2 Conditionering en leren........................................................................................11
2.1 Klassieke conditionering.............................................................................................11
2.1.1 Kenmerken klassieke conditionering.................................................................12
2.1.2 Problemen behavioristische interpretatie.......................................................... 12
2.2 Operante conditionering............................................................................................. 13
2.2.1 Bekrachtiging.....................................................................................................13
2.2.2 Straf................................................................................................................... 15
2.3 Observerend leren......................................................................................................17
3 Emotie en motivatie..............................................................................................18
DEEL 1: emotie................................................................................................................ 18
3.1.1 De lichamelijke component van emoties........................................................... 19
3.1.2 Emotionele expressie........................................................................................ 20
DEEL 2: motivatie.............................................................................................................21
3.2.1 Behoeftentheorieën........................................................................................... 21
3.2.2 Doelentheorieën................................................................................................ 22
4 Persoonlijkheid..................................................................................................... 23
4.1 Psychoanalyse........................................................................................................... 23
4.2 Humanistische psychologie........................................................................................25
4.3 Behaviorisme en cognitieve psychologie................................................................... 26
4.4 Persoonlijkheidstypes.................................................................................................26
4.4.1 Vier temperamenten.......................................................................................... 27
4.4.2 Typologie van Sheldon...................................................................................... 27
4.4.3 Myers-Briggs Type Indicator (MBTI)..................................................................27
4.5 Trekbenadering.......................................................................................................... 28
4.6 Persoonlijkheidsstoornissen.......................................................................................29
5 Waarneming.......................................................................................................... 30
5.1 Theorieën van waarneming........................................................................................32
6 Aandacht en bewustzijn.......................................................................................33
6.1 Selectieve aandacht................................................................................................... 33
6.1.1 Modellen van selectieve aandacht.................................................................... 34
6.1.2 Wat doet selectieve aandacht?......................................................................... 35
6.2 Verdeelde aandacht................................................................................................... 36
6.3 Bewustzijn.................................................................................................................. 37
2
, Lies’l Schroeder
Academiejaar 2024-2025
6.4 Slaap.......................................................................................................................... 38
6.5 Hypnose..................................................................................................................... 40
7 Onthouden en vergeten....................................................................................... 40
7.1 Sensorisch register.....................................................................................................41
7.2 Kortetermijngeheugen................................................................................................ 41
7.3 Langetermijngeheugen...............................................................................................42
7.4 Geheugen verbeteren................................................................................................ 43
8 Intelligentie............................................................................................................44
8.1 Analytische intelligentie.............................................................................................. 44
8.1.1 Intelligentietests.................................................................................................44
8.1.1 Kenmerken van intelligentietests.......................................................................45
8.1.2 Structuur analytische intelligentie......................................................................46
8.1.3 Stabiliteit IQ-scores........................................................................................... 46
8.1.4 Is intelligentie erfelijk?....................................................................................... 47
8.2 Praktische intelligentie................................................................................................47
8.3 Sociale en emotionele intelligentie............................................................................. 47
9 Psychopathologie.................................................................................................47
9.1 Wat zijn mentale stoornissen?................................................................................... 47
9.2 Perspectieven van mentale stoornissen.....................................................................48
9.3 Mentale stoornissen classificeren.............................................................................. 49
9.4 Autismespectrumstoornis........................................................................................... 49
9.5 Psychotische stoornissen...........................................................................................50
9.6 Stemmingsstoornissen............................................................................................... 51
9.6.1 Depressieve stoornis......................................................................................... 51
9.6.2 Bipolaire stoornis............................................................................................... 51
9.7 Angststoornissen en obsessief-compulsieve stoornissen.......................................... 51
9.7.1 Angststoornissen...............................................................................................51
9.7.2 Obsessief-compulsieve stoornis........................................................................52
9.8 Dissociatieve stoornissen...........................................................................................53
3
, Lies’l Schroeder
Academiejaar 2024-2025
1 Wat is psychologie?
1.1 Een definitie van psychologie
Psychologie = psyche (geest) + logos (woord, gedachte, rede → studiegebied)
Wat is psychologie niet?
● Lekenpsychologie (= psychologie van de man/vrouw in de straat)
→ We kunnen elkaar niet zomaar (professioneel) psychologisch helpen
● Pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als
wetenschappelijk waarheid voordoen
○ Voorbeeld: grafologie, kleurentheorie
○ Lijkt aannemelijk maar vaak geen wetenschappelijk onderbouwing of
empirische bewijzen
Wat is psychologie dan wel?
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
→ Adhv de wetenschappelijke methode bestuderen we het externe gedrag
↪ Deze gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen
Vb. intelligentie kunnen we niet observeren maar we kunnen wel observeren of iemand
intelligent gedrag stelt
1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
Officiële start 1879 (!) → oprichting 1e (experimenteel) psychologisch laboratorium van
Wundt in Leipzig
MAAR ervoor werd er ook al nagedacht over de menselijke geest (oa in filosofie)
Ebbinghaus: “psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis”
Waarom bepalen we deze datum als breuk?
→ Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld
1.2.1 Ontwikkelingen in de filosofie
Oud griekse filosofen
● Dualisme van plato → geest is een entiteit die los staat van het lichaam en dus niet
aan dezelfde wetten onderhevig is
● Geocentrisme
⇒ Idee dat universum geschapen was voor mens
→ Mens = enige wezen dat universum en rol van mens in universum kan begrijpen via
rede
→ Kennis = het product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
Deze ideeën bleven doorleven tot ongeveer 15e eeuw
● De griekse geschriften werden vertaald door theologen (vooral mannen)
→ Invloed van de kerk
↪ God (bijbel) staat garant voor de waarheid
→ Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
4
Academiejaar 2024-2025
1
, Lies’l Schroeder
Academiejaar 2024-2025
Inhoudsopgave
1 Wat is psychologie?............................................................................................... 4
1.1 Een definitie van psychologie.......................................................................................4
1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben.................................... 5
1.2.1 Ontwikkelingen in de filosofie.............................................................................. 5
1.2.2 Evolutietheorie.....................................................................................................6
1.3 De beginjaren van de psychologie............................................................................... 7
1.4 Hedendaagse psychologie........................................................................................... 9
1.4.1 Biopsychosociale benadering..............................................................................9
1.5 Onderzoeksmethoden.................................................................................................. 9
2 Conditionering en leren........................................................................................11
2.1 Klassieke conditionering.............................................................................................11
2.1.1 Kenmerken klassieke conditionering.................................................................12
2.1.2 Problemen behavioristische interpretatie.......................................................... 12
2.2 Operante conditionering............................................................................................. 13
2.2.1 Bekrachtiging.....................................................................................................13
2.2.2 Straf................................................................................................................... 15
2.3 Observerend leren......................................................................................................17
3 Emotie en motivatie..............................................................................................18
DEEL 1: emotie................................................................................................................ 18
3.1.1 De lichamelijke component van emoties........................................................... 19
3.1.2 Emotionele expressie........................................................................................ 20
DEEL 2: motivatie.............................................................................................................21
3.2.1 Behoeftentheorieën........................................................................................... 21
3.2.2 Doelentheorieën................................................................................................ 22
4 Persoonlijkheid..................................................................................................... 23
4.1 Psychoanalyse........................................................................................................... 23
4.2 Humanistische psychologie........................................................................................25
4.3 Behaviorisme en cognitieve psychologie................................................................... 26
4.4 Persoonlijkheidstypes.................................................................................................26
4.4.1 Vier temperamenten.......................................................................................... 27
4.4.2 Typologie van Sheldon...................................................................................... 27
4.4.3 Myers-Briggs Type Indicator (MBTI)..................................................................27
4.5 Trekbenadering.......................................................................................................... 28
4.6 Persoonlijkheidsstoornissen.......................................................................................29
5 Waarneming.......................................................................................................... 30
5.1 Theorieën van waarneming........................................................................................32
6 Aandacht en bewustzijn.......................................................................................33
6.1 Selectieve aandacht................................................................................................... 33
6.1.1 Modellen van selectieve aandacht.................................................................... 34
6.1.2 Wat doet selectieve aandacht?......................................................................... 35
6.2 Verdeelde aandacht................................................................................................... 36
6.3 Bewustzijn.................................................................................................................. 37
2
, Lies’l Schroeder
Academiejaar 2024-2025
6.4 Slaap.......................................................................................................................... 38
6.5 Hypnose..................................................................................................................... 40
7 Onthouden en vergeten....................................................................................... 40
7.1 Sensorisch register.....................................................................................................41
7.2 Kortetermijngeheugen................................................................................................ 41
7.3 Langetermijngeheugen...............................................................................................42
7.4 Geheugen verbeteren................................................................................................ 43
8 Intelligentie............................................................................................................44
8.1 Analytische intelligentie.............................................................................................. 44
8.1.1 Intelligentietests.................................................................................................44
8.1.1 Kenmerken van intelligentietests.......................................................................45
8.1.2 Structuur analytische intelligentie......................................................................46
8.1.3 Stabiliteit IQ-scores........................................................................................... 46
8.1.4 Is intelligentie erfelijk?....................................................................................... 47
8.2 Praktische intelligentie................................................................................................47
8.3 Sociale en emotionele intelligentie............................................................................. 47
9 Psychopathologie.................................................................................................47
9.1 Wat zijn mentale stoornissen?................................................................................... 47
9.2 Perspectieven van mentale stoornissen.....................................................................48
9.3 Mentale stoornissen classificeren.............................................................................. 49
9.4 Autismespectrumstoornis........................................................................................... 49
9.5 Psychotische stoornissen...........................................................................................50
9.6 Stemmingsstoornissen............................................................................................... 51
9.6.1 Depressieve stoornis......................................................................................... 51
9.6.2 Bipolaire stoornis............................................................................................... 51
9.7 Angststoornissen en obsessief-compulsieve stoornissen.......................................... 51
9.7.1 Angststoornissen...............................................................................................51
9.7.2 Obsessief-compulsieve stoornis........................................................................52
9.8 Dissociatieve stoornissen...........................................................................................53
3
, Lies’l Schroeder
Academiejaar 2024-2025
1 Wat is psychologie?
1.1 Een definitie van psychologie
Psychologie = psyche (geest) + logos (woord, gedachte, rede → studiegebied)
Wat is psychologie niet?
● Lekenpsychologie (= psychologie van de man/vrouw in de straat)
→ We kunnen elkaar niet zomaar (professioneel) psychologisch helpen
● Pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als
wetenschappelijk waarheid voordoen
○ Voorbeeld: grafologie, kleurentheorie
○ Lijkt aannemelijk maar vaak geen wetenschappelijk onderbouwing of
empirische bewijzen
Wat is psychologie dan wel?
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
→ Adhv de wetenschappelijke methode bestuderen we het externe gedrag
↪ Deze gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen
Vb. intelligentie kunnen we niet observeren maar we kunnen wel observeren of iemand
intelligent gedrag stelt
1.2 Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
Officiële start 1879 (!) → oprichting 1e (experimenteel) psychologisch laboratorium van
Wundt in Leipzig
MAAR ervoor werd er ook al nagedacht over de menselijke geest (oa in filosofie)
Ebbinghaus: “psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis”
Waarom bepalen we deze datum als breuk?
→ Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld
1.2.1 Ontwikkelingen in de filosofie
Oud griekse filosofen
● Dualisme van plato → geest is een entiteit die los staat van het lichaam en dus niet
aan dezelfde wetten onderhevig is
● Geocentrisme
⇒ Idee dat universum geschapen was voor mens
→ Mens = enige wezen dat universum en rol van mens in universum kan begrijpen via
rede
→ Kennis = het product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
Deze ideeën bleven doorleven tot ongeveer 15e eeuw
● De griekse geschriften werden vertaald door theologen (vooral mannen)
→ Invloed van de kerk
↪ God (bijbel) staat garant voor de waarheid
→ Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
4
